Bγαίνοντας από την αρχιτεκτονική σχολή το 1972, όταν ακόμη η φιλοσοφία (και η αναγκαιότητα) της βιωσιμότητας ήταν σε εμβρυακό στάδιο, ο Μάικλ Ρέινολντς «είδε» το επικείμενο τέλμα της ασύδοτης μαζικής κατανάλωσης κι άρχισε να πειραματίζεται με εναλλακτικά μοντέλα κατασκευής στο Νέο Μεξικό. Στόχος του ήταν μια πλήρως αυτοσυντηρούμενη κατοικία, φτιαγμένη από φυσικά κι επαναχρησιμοποιημένα υλικά, η οποία θα έχει μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Σήμερα ο αιρετικός Αμερικανός αρχιτέκτονας έχει κάθε λόγο να αισθάνεται δικαιωμένος, καθώς τα λεγόμενα «Earthships» του ξεπερνούν πλέον τις 3.000 παγκοσμίως, ενώ υπάρχουν και ξεχωριστές κοινότητες, στις οποίες όλα τα κτίρια είναι χτισμένα (από τους ίδιους τους κατοίκους) με λάστιχα αυτοκινήτων και για τις ενεργειακές τους ανάγκες συλλέγουν ηλικιακή κι αιολική ενέργεια, όπως και βρόχινο νερό.
Καθώς το ρεύμα της off-grid αρχιτεκτονικής έχει πλέον εδραιωθεί παγκοσμίως, αφήνοντας πίσω του τα γραφικά σχόλια περί «πρωτόγονης επιστροφής στη φύση», όταν πια ο κόμπος έφτασε στο χτένι (περίπου στο 40% της συνολικής περιβαλλοντικής μόλυνσης ανέρχεται η ζημία της αλόγιστης οικοδόμησης), το νέο κατασκευαστικό δυναμικό του πλανήτη αναζητά καινοτόμες λύσεις με φυσικά υλικά, όπως μαλλί προβάτου αντί για πετροβάμβακα στις μονώσεις, δομική κάνναβη ή πεπιεσμένο πλαστικό για τους ενδιάμεσους τοίχους.
«Σε χώρες του εξωτερικού, ειδικά στην Βόρεια Αμερική και τη Βόρεια Ευρώπη, είναι πολύ διαδεδομένη η αρχιτεκτονική επανάχρηση του κοντέινερ είτε σε απομονωμένες κατοικίες στη φύση ή ακόμα και μέσα στην πόλη, αλλά εδώ παραμένει εντελώς άγνωστο πεδίο και ο κόσμος είναι σφιγμένος».
Στην Ελλάδα, παρ’ όλα αυτά, επικρατεί ακόμη ο δισταγμός: «Δεν μπορείς να βγάλεις εύκολα τη λογική τη συμβατικής κατοικίας από το μυαλό των περισσότερων», μου λέει η Ναστάζια Σπυροπούλου. Πριν από πέντε χρόνια, η νεαρή αρχιτεκτόνισσα ξεκίνησε το Cocoon Modules, μια νεοφυή κατασκευαστική εταιρεία που προτείνει την επανάχρηση των κοντέινερ.
Παίρνοντας το αρχικό κέλυφος από τις μάντρες υλικών και τις λιμεναποθήκες όπου στοιβάζονται κατά χιλιάδες, η ομάδα της Cocoon Modules σχεδιάζει ευέλικτες κατοικίες, τουριστικά καταλύματα, pop-up μπαρ κι εστιατόρια ή ό,τι άλλο της ζητηθεί. «Προσπαθώντας να προσεγγίσω έναν νέο τρόπο κατασκευής, ύστερα από τις σπουδές μου στην Αγγλία και όλη την παρότρυνση των καθηγητών να αποδομήσουμε τη συμβατική αρχιτεκτονική, έπεσα πάνω στα εμπορευματοκιβώτια, τα οποία θεωρώ πως δίνουν τη λύση σε αρκετά προβλήματα», συνεχίζει.
Ο χρόνος κατασκευής που χρειάζονται είναι έξι μόλις εβδομάδες, είναι εξαιρετικά αντισεισμικά κι ευέλικτα, ενώ το κόστος είναι κατά 30% χαμηλότερο από ένα συνηθισμένο κτίριο ίδιου μεγέθους (30 τ.μ.). Επιπλέον, το τελικό αποτέλεσμα έχει μοναδική βιομηχανική φινέτσα, εάν ο πελάτης δεν θελήσει να κρύψει το σώμα του κοντέινερ με κάποια επένδυση.
Αυτήν τη στιγμή ετοιμάζονται δύο πρότζεκτ: ένα στη Μυτιλήνη κι ένα στην Ικαρία. Το πρώτο, που θα είναι έτοιμο μέχρι το Πάσχα, αφορά την κατασκευή του χώρου υποδοχής σε ένα συγκρότημα πολυτελών κατοικιών. Δύο κοντέινερ πρόκειται να συνενωθούν για να σχηματίσουν έναν ενιαίο χώρο 60 τ.μ. και η εξωτερική επιφάνεια θα καλυφθεί με λευκό σοβά ώστε να αφομοιωθεί το οίκημα στον περιβάλλοντα χώρο. Στη δεύτερη περίπτωση μιλάμε για ένα ολόκληρο τουριστικό συγκρότημα: τέσσερα μικρά σπιτάκια κι ένας κεντρικός χώρος υποδοχής θα αρθρώνονται κλιμακωτά σε μια πλαγιά κοντά στον Άγιο Κήρυκο, χαρίζοντας πανοραμική θέα από όλα τα σημεία.
Θα μπορούσαν, άραγε, τέτοια εναλλακτικά μοντέλα κατοίκησης να δώσουν τη λύση στον κορεσμό της Αθήνας από μπετόν; «Πλέον έχουν σταματήσει να χτίζονται νέα κτίρια στην πρωτεύουσα γιατί απλώς δεν υπάρχει χώρος. Η διαρκής εξάπλωση προς τα έξω έχει καταργήσει στην πράξη την έννοια του προαστίου, ενώ το κέντρο της πόλης παραμένει ανεκμετάλλευτο», καταλήγει η Ναστάζια. «Αν μπορούσαμε να σκανάρουμε κάθε κτίριο ξεχωριστά, θα μέναμε άφωνοι με το πόσα κτίρια παραμένουν κενά, ενώ τόσοι άνθρωποι έχουν ανάγκη από κατοικία – αυτή η ενεργοποίηση είναι το αρχιτεκτονικό upcycling που χρειάζεται η Αθήνα».
Κάν’ το μόνος σου
Το 2013 ο αρχιτέκτονας Γουίλιαμ Μακντόνα και ο οικολόγος χημικός Μάικλ Μπρίνγκαρτ εξέδωσαν το «The Upcycle: Beyond sustainability», ένα βιβλίο-σταθμός για την αρχιτεκτονική κοινότητα το οποίο πρότεινε πρακτικές λύσεις για να ελαχιστοποιηθεί η ζημία προς το περιβάλλον κατά την κατασκευαστική διαδικασία. Αξίζει να το ξεφυλλίσετε.
