Σε ηλικία μόλις είκοσι πέντε ετών, ο Ραφαήλ κλήθηκε στη Ρώμη για να διακοσμήσει ένα από τα δωμάτια στο Αποστολικό Παλάτι του Βατικανού που ανακαινίζονταν, μα μόλις ο Πάπας Ιούλιος Β΄ είδε τα σχέδιά του, αμέσως γοητεύτηκε και έδωσε εντολή να σβηστούν οι τοιχογραφίες των υπόλοιπων καλλιτεχνών, ώστε να παραχωρηθούν και οι τέσσερις χώροι σε εκείνον. Έτσι προέκυψαν τα «Δωμάτια του Ραφαήλ» και ανάμεσά τους η «Αίθουσα των Υπογραφών» με την περίφημη νωπογραφία «Σχολή των Αθηνών»: ένα γιγαντιαίο έργο που εξυμνεί την αρχαιοελληνική κληρονομιά, για το οποίο έχουν γραφτεί αμέτρητες αναλύσεις γύρω από τα πρόσωπα, τους συμβολισμούς ή την αρμονία της νωπογραφίας, χωρίς ωστόσο να έχει μελετηθεί αρκετά ο ανοιχτός ακαδημαϊκός χώρος που οραματίστηκε ο μεγάλος δημιουργός της Αναγέννησης.
Αυτή η ιδέα έδωσε την αρχική ώθηση για το πολύχρονο, εν εξελίξει ερευνητικό πρότζεκτ «Η Σχολή των Αθηνών», το οποίο ξεκίνησε το 2015 στα έδρανα του Architectural Association (AA) στο Λονδίνο από τους καθηγητές-αρχιτέκτονες Χριστίνα Αργυρού και Ράιαν Νιχάιζε, έπειτα συστηματοποιήθηκε και παρουσιάστηκε στο ελληνικό περίπτερο της Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας το 2018, ενώ τώρα εκτίθεται –ακόμη πιο εκτεταμένο– στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς. Πρόκειται για μια εκτεταμένη, διαχρονική σπουδή πάνω στους κοινόχρηστους χώρους των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων από όλο τον κόσμο, που είτε υλοποιήθηκαν ή έμειναν στα σχέδια.
«Αναγνωρίζουμε ότι η μάθηση δεν λαμβάνει χώρα μόνο μέσα στις αίθουσες διαλέξεων αλλά και στους διαδρόμους, στις σκάλες, στην καφετέρια ή στο προαύλιο – στους χώρους δηλαδή που αποκαλούμε ακαδημαϊκά κοινά», επεσήμανε η Χριστίνα Αργυρού στη συνέντευξη Τύπου την περασμένη Τετάρτη (19/2), «οι κοινοί χώροι για τα πανεπιστήμια αποτελούν ουσιαστικά το θεσμικό ισοδύναμο των δημόσιων χώρων για την πόλη ή του καθιστικού για το σπίτι».
«Είναι μια από τις ομορφότερες εκθέσεις που είχα την ευκαιρία να εγκαινιάσω ποτέ στο μουσείο», παραδέχτηκε ο Γιώργης Μαγγίνης, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη.
Σε συνεργασία με τους φοιτητές του Λονδίνου αλλά και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η Χριστίνα και ο Ράιαν –ιδρυτές του αρχιτεκτονικού γραφείου Neiheiser Argyros– απομόνωσαν όποιο σημείο των ακαδημαϊκών συγκροτημάτων απευθυνόταν σε κοινή χρήση, εκεί δηλαδή που υπήρχε συνάθροιση, επικοινωνία και ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των φοιτητών, και το αποτύπωσαν μέσω 3D εκτύπωσης.
«Είναι μια από τις ομορφότερες εκθέσεις που είχα την ευκαιρία να εγκαινιάσω ποτέ στο μουσείο», παραδέχτηκε ο Γιώργης Μαγγίνης, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, κάτι που έμελλε να διαπιστώσουμε ιδίοις όμμασι στον δεύτερο όροφο: εβδομήντα συνολικά μοντέλα κλίμακας 1:200 στέκονταν παραταγμένα ανά ίσες αποστάσεις σε όλο το χώρο, διαμορφώνοντας έναν αρμονικό επίπεδο κάναβο που αμέσως ήθελες να παρατηρήσεις σε κάθε του σημείο. Οι αυλές του Cambridge στη Μεγάλη Βρετανία, το Carpenter Center του Λε Κορμπιζιέ στη Μασαχουσέτη, το εντυπωσιακό Educatorium στην Ουτρέχτη και η εθνική βιβλιοθήκη-τούνελ του Ετιέν-Λουί Μπουλέ για το Παρίσι (έργο που δεν υλοποιήθηκε ποτέ) αλλά και το Ωδείο Αθηνών, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο ή το Αριστοτέλειο είναι μερικά από τα αρχιτεκτονήματα που επιλέχθηκαν για το πρότζεκτ.
«Στην Μπιενάλε του 2018, ο σχεδιασμός της έκθεσης δημιουργήθηκε αποκλειστικά για το χώρο του ελληνικού περιπτέρου, όπου τα έργα, πάλι διεσπαρμένα σε ίσες αποστάσεις, είχαν τοποθετηθεί πάνω σε κλιμακωτά επίπεδα ώστε το σύνολο να ομοιάζει με πανεπιστημιακή αίθουσα», σημείωσε ο Ράιαν εξηγώντας πως το δίδυμο Neiheiser Argyros βάζει την επιγραφή του και στις επιμέλειες, «εδώ ο χώρος αλλά και το κοινό στο οποίο απευθυνόμαστε είναι διαφορετικά, οπότε επανασχεδιάσαμε την έκθεση ώστε να παραπέμπει περισσότερο σε αρχείο».
Οι τοίχοι γύρω-γύρω έχουν καλυφθεί με καθρέπτες που επεκτείνουν τα είδωλα στο διηνεκές καθώς τα έργα φωτίζονται κατακόρυφα από σποτάκια και οι επισκέπτες –σαν να ξεφυλλίζουν τις σελίδες ενός αρχείου που δεν τελειώνει ποτέ– στέκονται μπροστά από τα αποδομημένα αρχιτεκτονήματα, περιεργάζονται κάθε λεπτομέρεια, τα κοιλώματα, τα επίπεδα και τις καμπύλες ή τις μικροσκοπικές ανθρώπινες φιγούρες που τοποθετήθηκαν για να δείξουν την αναλογία, πλάθοντας με τη φαντασία τους πόσες μυριάδες κόσμου έχει περάσει από αυτούς τους «ενδιάμεσους χώρους», όπως τους χαρακτήρισαν οι δύο αρχιτέκτονες.
«Ως αφετηρία της έρευνας υπήρξαν δυο αρχαία ελληνικά παραδείγματα, η Ακαδημία του Πλάτωνα και το Θέατρο του Διονύσου», συμπλήρωσε η Χριστίνα, «και αυτό γιατί παραπέμπουν σε δυο αρχέτυπες τυπολογίες ακαδημαϊκών χώρων –τη στοά και το αμφιθεατρικό τοπίο–, οι οποίες εμφανίζονται στο DNA πολλών άλλων σχολών, κυρίως του δυτικού κόσμου». Τα δύο εμβληματικά παραδείγματα αποδίδονται τρισδιάστατα στην έκθεση. Τόσο τα συγκεκριμένα όσο και τα υπόλοιπα έργα μπορεί ο επισκέπτης να τα εξετάσει ψηφιακά στην είσοδο, όπου μια οθόνη προβάλει την ιστοσελίδα του πρότζεκτ.
Μουσείο Μπενάκη – Πειραιώς 138 | Έως 17/5 | Πέμ., Κυρ.: 10 π.μ.-6 μ.μ., Παρ.-Σάβ.: 10 π.μ.-10 μ.μ. | Γενική είσοδος: € 7, μειωμένο εισίτ.: € 3,5 | Αναλυτικά τα έργα στην ιστοσελίδα the-school-of-athens.com
