Σαν σύγχρονη μεταφορά της ατέρμονης, ουτοπικής βιβλιοθήκης που οραματίστηκε ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, το δεύτερο μέρος της εκθεσιακής τριλογίας «Η Άγραφη Βιβλιοθήκη» φτιάχνει μια μεγάλη διαδρομή σε γνωστούς και άγνωστους χώρους του Μεγάρου Μουσικής. Σε επιμέλεια της Άννας Καφέτση, περίπου εκατό έργα σημαντικών εικαστικών ανοίγουν νέες ατραπούς σε υλικές και άυλες βιβλιοθήκες. Ξεναγηθήκαμε στην έκθεση και καταγράφουμε αυτά που δεν πρέπει με τίποτα να χάσετε.
Μια κουβέντα με τον Μπόρχες
Στην πίσω πλευρά του τοίχου, που σηματοδοτεί την έναρξη της εκθεσιακής διαδρομής, δύο κάθετες οθόνες, τοποθετημένες δίπλα δίπλα σαν ένα βιβλίο ανοιγμένο για τον θεατή, αποδεικνύουν την εκρηκτική δυναμική που προκύπτει όταν η σύγχρονη τέχνη συναντά το λογοτεχνικό ακτιβισμό. Ο Μεξικανός Χόρχε Μέντες Μπλέικ στήνει ένα μυθοπλαστικό διάλογο με τον Μπόρχες («All the Borges Books»), συζητώντας για το τολμηρό του εγχείρημα να δανειστεί όλα τα διαθέσιμα βιβλία του Μπόρχες που υπήρχαν σε αρκετές δημόσιες βιβλιοθήκες της Νέας Υόρκης και της Γενεύης και να τα κρατήσει κλεισμένα σε κιβώτια – μη προσβάσιμα από τους πολίτες. Υπάρχουν αναγνώστες που θα τα αναζητήσουν ή δεν θα λείψουν σε κανέναν; Για τον Αργεντινό μεγάλο συγγραφέα, πάντως, «τα βιβλία πάντα λείπουν στη μακρά νύχτα της ιστορίας».
Ποιος βλέπει ποιον;
Λίγο προτού ολοκληρωθεί το δεύτερο από τα τέσσερα επίπεδα της έκθεσης, μια ανοιχτή μεταλλική πόρτα που βλέπει σε έναν άχτιστο, μισοφωτισμένο χώρο ηλεκτρίζει την περιέργεια του επισκέπτη. Η βαριά φωνή του Τζέιμς Τζόις που ακούγεται από τη διπλανή εγκατάσταση του Κύριλλου Σαρρή να διαβάζει επαναλαμβανόμενα μια ακατανόητη λέξη-σιδηρόδρομος εντείνει τη φόρτιση, ενώ πλησιάζοντας στην έξοδο αποκαλύπτεται η «μπούκα» του Μεγάρου: το εργοτάξιο που ξεκίνησε για να συνδέσει το κτίριο με το σταθμό του μετρό, αλλά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Στο βάθος δεκαεπτά άνθρωποι στέκονται ακίνητοι, ο ένας δίπλα στον άλλον, και σε καρφώνουν με το βλέμμα τους. Η βιντεο-προβολή «The Viewer», το ανατριχιαστικό έργο που δημιούργησε ο σπουδαίος Γκάρι Χιλ κινηματογραφώντας εργάτες της Νέας Υόρκης, θέτει το δίλημμα: ποιος είναι ο θεατής, εμείς ή εκείνοι;
Σε ένα λαγούμι γεμάτο φίδια
Ακολουθώντας τα αυτοκόλλητα-βελάκια της έκθεσης, «βουτάς» σε μία από τις δεκάδες εξόδους διαφυγής που κρύβει αυτό το δαιδαλώδες αρχιτεκτόνημα: για πρώτη φορά ο υπόγειος περιμετρικός διάδρομος που περνάει πίσω από την αίθουσα Banquet ανοίγει στο κοινό κι επανανοηματοδοτείται εικαστικά. Κατόπιν ανάθεσης, ο Γιώργος Ξένος έστησε εκεί την in situ εγκατάσταση «Οιωνός», απλώνοντας 2.500 πήλινα φίδια στο πάτωμα και άλλα τόσα σε καμβάδες και σιβυλλικές σημειώσεις στους τοίχους αυτής της μακρόστενης, ατελείωτης κατηφόρας που φτάνει μέχρι τα έγκατα του Μεγάρου. Για περίπου τριακόσια μέτρα το ερπετό, ως πολυσήμαντο, διαπολιτισμικό σύμβολο, γίνεται ο συνοδοιπόρος σου στην καφκική ατμόσφαιρα του τυφλού περάσματος.
Ωδή στην ελευθερία του λόγου
Στην Υπηρεσιακή Αυλή του Μεγάρου, που πλέον έχει κλειστεί από όλες τις πλευρές διαμορφώνοντας έναν αρκετά μεγάλο ξεχωριστό χώρο βιομηχανικής αισθητικής, απέναντι από τον επιβλητικό πλινθόκτιστο τοίχο που έστησε ο Μπλέικ με το έργο του «The Castle», ακόμη μία εγκατάσταση-κραυγή μιλά για την ελευθερία. Ύστερα από ένα χρόνο έρευνας σε φυλακές όλου του κόσμου η Ινδή Σίλκα Γκούπτα δίνει φωνή σε εκατό ποιητές που βρίσκονται υπό κράτηση με το «For, in your tongue, I cannot fit: 100 jailed poets». Πάνω σε έναν μακρύ ξύλινο πάγκο εκατό μεταλλικά βιβλία φτιαγμένα από λιωμένα όπλα περιμένουν το βλέμμα σου να τρέξει πάνω σε στίχους που η πολιτική εξουσία έχει φιμώσει.
Το ασύλληπτο της άυλης πληροφορίας
Προτού μπεις στον τελευταίο διάδρομο της έκθεσης και ο Αντρέας Εμπειρίκος σε ξεπροβοδίσει με ένα ποίημά του μέχρι την οδό Κόκκαλη, μια γιγάντια εγκατάσταση-βιβλιοθήκη παίζει με τα όρια της ανθρώπινης αντίληψης και της άυλης μετα-ψηφιακής πραγματικότητας. Πρόκειται για το «Print Wikipedia», το project του Μάικλ Μάντιμπεργκ. Πριν από τέσσερα χρόνια ο Νεοϋορκέζος δημιουργός, αφού βρήκε τον κατάλληλο αλγόριθμο για να μετατρέψει ολόκληρη τη βάση δεδομένων της αγγλικής Wikipedia σε έντυπη μορφή, κατέληξε σε ασύλληπτα μεγέθη: πάνω από 7.400 τόμοι επτακοσίων σελίδων χρειάστηκε να εκτυπωθούν, ενώ κάθε λεπτό που περνάει νέες καταχωρίσεις προκύπτουν. Ένα μέρος αυτών των βιβλίων εκτίθεται κάθε φορά, υπογραμμίζοντας έτσι το ανέφικτο του εγχειρήματος.
«Μετά τη Βαβέλ» | Μέγαρο Μουσικής | Τρ.-Παρ. και Κυρ. 12 μ.-8 μ.μ., Σάβ. 12 μ.-10 μ.μ. | Έως 18/5 | Εισιτήρια: € 5, 3 (μειωμ.)
