Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: Πεντακόσια χρόνια ύστερα από την εποχή του, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το ποιος ακριβώς ήταν ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι. Οι πυκνογραμμένες σημειώσεις με τις οποίες γέμιζε μετά μανίας σελίδες επί σελίδων –μαθηματικοί υπολογισμοί, σχέδια μηχανών και σπουδές για πίνακες μέχρι εμμονικές λίστες και τυχαία σκαριφήματα– μπορεί να αποδείχθηκαν ανθεκτικές στο χρόνο και να κληροδότησαν χιλιάδες στοιχεία στους μετέπειτα μελετητές, όμως οποιαδήποτε χαραμάδα άφησαν ακάλυπτη παραγεμίστηκε διαχρονικά με μπόλικους μύθους και διαφορετικές ερμηνείες.
«Πολλά στοιχεία της ζωής του, από το μέρος όπου γεννήθηκε έως το σκηνικό του θανάτου του, έχουν αποτελέσει αντικείμενο αμφισβήτησης, μυθοπλασιών και μυστηρίων», γράφει ο Γουόλτερ Άιζακσον στις πρώτες σελίδες του τελευταίου του βιβλίου, «Leonardo Da Vinci: Η βιογραφία μίας μεγαλοφυΐας» (εκδόσεις Ψυχογιός, μτφρ. Χρήστος Μπαξούρης). Πρώην φρόντμαν-δημοσιογράφος αμερικανικών μέσων και νυν πανεπιστημιακός καθηγητής ιστορίας, ο συγγραφέας που έγινε ευρέως γνωστός με τη βιογραφία του Στηβ Τζομπς περνάει τώρα στη ζωή του πολυσχιδούς Ντα Βίντσι, ανατρέχει στις 7.200 και πλέον σελίδες σημειώσεων που άφησε και υπενθυμίζει πως «στην πραγματικότητα, η ιδιοφυΐα του Λεονάρντο είναι ανθρώπινη, σφυρηλατημένη από τη θέληση και τη φιλοδοξία του».
Τι μπορούμε να διδαχτούμε από το Λεονάρντο; Καταρχήν «να είστε περίεργοι, επίμονα περίεργοι» λέει ο Γουόλτερ Άιζακσον.
Γεννημένος εκτός παντρεμένου ζεύγους σε μία εποχή που η νοθογένεια σε μέλη της μεσαίας τάξης δεν ήταν τόσο αποδεκτή, κατηγορηθείς δύο φορές για σοδομισμό και πιθανότατα ομοφυλόφιλος, ο Ντα Βίντσι είχε κάθε λόγο να θεωρεί τον εαυτό του διαφορετικό. «Ήταν ουσιαστικά παρείσακτος», όπως αναφέρει ο Άιζακσον. Ωστόσο, αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο για την εξέλιξή του. Το αντίθετο. Από νωρίς, χάραξε νέο δρόμο, απαρνήθηκε τη μόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ιταλία, ακολούθησε το ένστικτο της αυτοδίδακτης παρατήρησης και της καταγραφής, και έγινε περήφανα «μαθητής της εμπειρίας». Πετυχαίνοντας την αρχή της γουτεμβέργιας επανάστασης και της αναγεννησιακής ζύμωσης, ο Ντα Βίντσι τροφοδότησε τη δαιμόνια περιέργειά του με αμέτρητες προσλαμβάνουσες και κατάφερε να αντιληφθεί τον κόσμο με ένα νέο πολύπλευρο τρόπο, έξω από τα παραδεδεγμένα καλούπια – ένα κριτικό μυαλό που πάσχιζε διαρκώς να σκέφτεται out of the box.
«Καμία στιγμή δεν είναι αυτόνομη, όπως και κανένα δρώμενο μιας σκηνικής πομπής ή καμία σταγόνα ενός τρεχούμενου ποταμού δεν είναι ανεξάρτητη». Για το Λεονάρντο το σύμπαν είναι μία σχεσιακή διαδικασία που τα μέλη του αλληλοεπηρεάζονται διαρκώς. Με αυτή την αρχή αντιλήφθηκε την τέχνη, τη μηχανική και τις πραγματείες του, ως μια διαδικασία, δηλαδή, που διαρκώς προχωρά. Αποτέλεσμα; Πολλά από τα έργα του να μένουν ανολοκλήρωτα (ποιος είπε πως ο Λεονάρντο ήταν τέλειος;). Πάντα υπήρχε κάτι περισσότερο να μάθει, κάποια παραπάνω πινελιά να προσθέσει, κάποια λεπτομέρεια πιο κοντά στην τελειότητα να ανακαλύψει. Όμως, αν δεν είχε αυτή τη χαοτική ζέση, αν δεν έψαχνε μέχρι και την τελευταία κίνηση των νευρώνων και των μυών πριν σχεδιάσει, πως θα έφτανε στο αινιγματικό μεγαλούργημα της Μόνα Λίζα, στην οπτική σύλληψη του Βιτρούβιου Ανθρώπου και στην επιστημονική ενόραση των νόμων του Νεύτωνα;
Τι μπορούμε να διδαχτούμε από το Λεονάρντο; Καταρχήν «να είστε περίεργοι, επίμονα περίεργοι» λέει ο Γουόλτερ Άιζακσον. Πλέκοντας με αφηγηματική δεξιοτεχνία το βιογραφικό υλικό του Ντα Βίντσι, διανθισμένο στην έκδοση με πίνακες και σχέδια ανά ενότητα, ο συγγραφέας περνάει γραμμικά από το Βίντσι και τη Φλωρεντία μέχρι τη Ρώμη και το Αμπουάζ, από τις επιρροές του Μπρουνελέσκι και του Αλμπέρτι μέχρι την κόντρα με τον Μιχαήλ Άγγελο, από τα θεάματα στην αυλή του Σφόρτσα μέχρι την κορύφωση στην προσωπογραφία της Λίζα ντελ Τζοκόντο, για να καταλήξει στην ουσία της ιστορικής φιγούρας – μία φιγούρα αρκετά προσιτή, κατανοητή, με λάθη και ατασθαλίες, που μπορούμε όλοι μας να ταυτιστούμε.
Το «αθηνόραμα», σε συνεργασία με τις εκδόσεις Ψυχογιός, κληρώνει δύο αντίτυπα του τελευταίου βιβλίου του Γουόλτερ Άιζακσον, «Leonardo Da Vinci: Η βιογραφία μίας μεγαλοφυΐας» σε hardcover έκδοση.
«Leonardo Da Vinci: Η βιογραφία μίας μεγαλοφυΐας» | Εκδ. Ψυχογιός | Γουόλτερ Άιζακσον | μτφρ. Χρήστος Μπαρουξής | σελ. 560 | 25.50 €.
