«Το χρήμα δεν φέρνει την ευτυχία». Γραμμένο με κεφαλαία, πάνω από την έδρα στο κέντρο της αίθουσας διδασκαλίας στη Σχολή Μους, το ηθοπλαστικό απόφθεγμα που συναντάς ήδη από την πρώτη σελίδα του «Τοπάζ» –του θεατρικού έργου του Μαρσέλ Πανιόλ που ήρθε για πρώτη φορά στα ελληνικά από τις εκδόσεις Σοκόλη–, μέλει να σε ακολουθήσει σιωπηλά μέχρι και την τελευταία σελίδα του βιβλίου.
Ο Τοπάζ, ένας τίμιος και ανιδιοτελής δάσκαλος που βάζει πάνω από καθετί τις αξίες και τη δικαιοσύνη, ζει και εργάζεται μέσα σε ένα σύστημα που υποκινείται μονάχα από το συμφέρον. Κωμικά εύπιστος και συναισθηματικά αδέξιος, στροβιλίζεται ανάμεσα στα συμφέροντα του παχουλού, γλοιώδη διευθυντή Μους, τα καπρίτσια των πλούσιων οικογενειών στη σχολή, τις αισθηματικές του αδυναμίες, τις χειριστικές προτροπές των συναδέλφων του και πόσα ακόμα, για να βρεθεί γυμνός και απροστάτευτος μπροστά σε μία κοινωνία που κινείται μονάχα με δολιότητα, μπροστά σε ένα αδηφάγο Λεβιάθαν που αναζητά διαρκώς φρέσκια βορρά για να θρέψει τον προβληματικό του μηχανισμό.
«Η κλοπή είναι η αρχή όλων των δημοκρατικών καθεστώτων» – κάτι που ο δυστυχής Τοπάζ θα ανακαλύψει με τον πιο απότομο τρόπο, όταν μετά από μία αγεφύρωτη σύγκρουση στη Σχολή Μους θα μείνει άνεργος και θα πέσει στα δίχτυα του Καστέλ Μπενάκ, ενός απατεώνα δημοτικού συμβούλου που πλουτίζει με παράνομες συμβάσεις. Το νέο επάγγελμα θα φέρει τον Τοπάζ εν αγνοία του ένα βήμα κοντύτερα στο διαβρωμένο πολιτικό σύστημα, θα τον εγκλωβίσει σιγά-σιγά στη δύνη του και θα τον οδηγήσει στο κωμικοτραγικό κρεσέντο, όταν καταλάβει την ωμή πραγματικότητα.
Όπως αναφέρει και ο Ανδρέας Στάικος στο εισαγωγικό σημείωμα, ο Γάλλος συγγραφέας Μαρσέλ Πανιόλ «ακολούθησε και ανανέωσε, με νέα πρότυπα, τη γαλλική παράδοση». Στα δεδομένα του Μεσοπολέμου, οπλίζει τις τεχνικές της φαρσοκωμωδίας που χάραξε ο Μολιέρος και γράφει ένα θεατρικό που ξεπερνά την εποχή του, μιλά για τις παθογένειες της εξουσίας και σκιαγραφεί το μοντέλο της διαφθοράς που κατ’ ουσίαν επιβιώνει μέχρι σήμερα. Η τιμή τιμή δεν έχει, αλλά βγαίνει σε εκπτώσεις. Εσύ θα τις χάσεις;
Τοπάζ, εκδόσεις Σοκόλη, Μετάφραση: Νεκτάριος-Γεώργιος Κωνσταντινίδης, Επιμέλεια-Εισαγωγή: Ανδρέας Στάικος, σελ. 146, € 11,66.
