Ένας από τους σύγχρονους Ευρωπαίους κινηματογραφιστές με ιδιαίτερα περιπετειώδη φιλμογραφία, ο 84χρονος Γέρζι Σκολιμόφσκι ξεκίνησε την καριέρα του ως μια από τις ηγετικές μορφές του νέου πολωνικού σινεμά ("Εγκατάλειψη", "Το Φράγμα", σενάριο για το "Μαχαίρι στο Νερό" του Ρομάν Πολάνσκι). Συνέχισε να σκηνοθετεί σε Βέλγιο ("Le Départ") και Μεγάλη Βρετανία ("Deep End", "Η Κραυγή που Σκοτώνει", "Στο Φως του Φεγγαριού"), πριν αποσυρθεί από τα κινηματογραφικά πλατό για 17 χρόνια και επανέλθει στα πάτρια εδάφη το 2008 με το "Τρεις Νύχτες με την Άννα". Εναλλάσσοντας θεματικές και στιλ, παραμένει ένας καίριος, μα ψυχρός παρατηρητής τής – συχνά αυτοκαταστροφικής – ανθρώπινης συμπεριφοράς, την οποία μελετά ακόμα μια φορά στο "ΕΟ", το οποίο εκπλήσσει για περισσότερους από ένα λόγους.
Ίσως η πιο αγαπημένη ανάμεσα στους συναδέλφους του ταινία τού κορυφαίου μινιμαλιστή Ρομπέρ Μπρεσόν ("Το Ημερολόγιο Ενός Εφημέριου", "Ένας Καταδικασμένος σε Θάνατο Δραπέτευσε", "Ο Πορτοφολάς"), το αριστουργηματικό "Στην Τύχη ο Μπαλταζάρ" (1966) ακολουθεί τη διαδρομή ζωής ενός γαϊδάρου ανάμεσα στις Συμπληγάδες της ανθρώπινης καλοσύνης και κακίας. Το στωικό ζώο παίρνει τη μορφή ενός καθρέφτη απέναντι στα πάθη όσων συναντά στην πορεία του και σαν ένας άλλος ντοστογιεφσκικός "Ηλίθιος" κρατά μια στάση υπομονετικής αγιοσύνης, πάνω στην οποία εκδηλώνονται βίαιες και χυδαίες, όσο ταπεινές και φιλεύσπλαχνες πράξεις.
Υπογράφοντας το πρώτο (ελεύθερο) ριμέικ του, το οποίο απέσπασε το Βραβείο της Επιτροπής στο φεστιβάλ Καννών, ο Σκολιμόφσκι επιστρέφει στον "…Μπαλταζάρ" για να χρησιμοποιήσει τη βασική ιδέα του. Ένα γάιδαρο ως πρωταγωνιστή μιας αλληγορίας πάνω στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πραγματικότητα, γεμάτη από διαχρονικά ηθικά διλήμματα, έντονες ταξικές διαφορές, κάθε είδους θεσμικές διαπλοκές και απελπισμένους αγώνες επιβίωσης. Εκτός από την αρχική ειδυλλιακή σχέση ανάμεσα στο γαϊδαράκο κι ένα νεαρό κορίτσι, εδώ την Κασάντρα που δουλεύει σ’ ένα πολωνέζικο τσίρκο, ο Σκολιμόφσκι διαφοροποιείται εντελώς τόσο σεναριακά όσο και σκηνοθετικά από τη μπρεσονική προσέγγιση. Αντί για τη γαλλική επαρχία, ο Ίο διασχίζει την Ευρώπη από την Πολωνία ως την Ιταλία και μέσα από μια σειρά ανεξάρτητων βινιετών ελευθερώνεται από ακτιβιστές, περνά από ένα ζωολογικό κήπο, χάνεται στο δάσος, γίνεται μασκότ ποδοσφαιρικής ομάδας και θύμα χουλιγκανικής εκδίκησης, ταξιδεύει οδικώς και καταλήγει στο αρχοντικό μιας Γαλλοϊταλίδας κόμισσας. Τα συναισθήματα εναλλάσσονται και όλες οι ιστορίες δεν έχουν την ίδια κινηματογραφική αυτάρκεια ούτε παρόμοιο τόνο, με την κάμερα να υιοθετεί την οπτική του ζώου – παρατηρητή (που βλέπει ακόμα και όνειρα) και τη σκηνοθεσία να απομακρύνεται από την ασπρόμαυρη λιτότητα του "…Μπαλταζάρ" επιστρατεύοντας δεξιοτεχνικά πλάνα, φίλτρα, εκκεντρικά καδραρίσματα, νευρικό μοντάζ και πανδαισία χρωμάτων. Το θεαματικό αποτέλεσμα είναι συγκινητικό όσο και διδακτικό, άνισο, μα τρυφερό, σαρκαστικό και βαθιά απαισιόδοξο.
Πολωνία, Ιταλία. 2022. Διάρκεια: 86΄. Διανομή: ODEON
Περισσότερες πληροφορίες
EO
Η διαδρομή ενός γαϊδουριού, το οποίο αλλάζει ιδιοκτήτες, από ένα τσίρκο στην Πολωνία έως το αρχοντικό μιας γαλλοϊταλικής οικογένειας.
