Ένα από τα διασημότερα μυθιστορήματα για τη φρίκη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το «Βαμμένο πουλί» του εξόριστου στις ΗΠΑ Πολωνοεβραίου Γέρζι Κοζίνσκι («Να Είσαι Εκεί Κύριε Τσανς») ξεσήκωσε μεγάλη λογοτεχνική αναστάτωση για πολλά χρόνια μετά την έκδοσή του το 1965. Πέρα από τις κατηγορίες που εκτοξεύτηκαν εναντίον του συγγραφέα για αντιπολωνική προπαγάνδα και λογοκλοπή, το βιβλίο σόκαρε με τις ρεαλιστικές, ανατριχιαστικές περιγραφές των κακουχιών του μικρού πρωταγωνιστή του. Πρόκειται για ένα ανώνυμο αγόρι το οποίο προσπαθεί να επιβιώσει στην κατεχόμενη από τους ναζί Ανατολική Ευρώπη, πέφτει όμως διαρκώς θύμα ανθρώπων που προσπαθούν να το εκμεταλλευτούν με τον χειρότερο τρόπο.
Ο Τσέχος Βάτσλαβ Μαρχούλ αναβιώνει το εγκαταλελειμμένο από κάθε ίχνος ανθρωπιάς σύμπαν του Κοζίνσκι με στιλιζαρισμένη ψυχρότητα. Είναι λες και το ασπρόμαυρο της εικόνας –φωτογραφημένη από τον Βλάντιμιρ Σπούτνι («Ο Μικρός Κόλια», «Βαθύς Γαλάζιος Κόσμος»)– έχει απορροφήσει τη σκοτεινιά της ανθρώπινης ψυχής, η οποία υπό συνθήκες σκληρής επιβίωσης βγάζει στην επιφάνεια τα χειρότερα ένστικτά της. Έτσι, αν η ταινία ξεκινάει φέρνοντας στο νου τα «Παιδικά Χρόνια του Ιβάν» του Αντρέι Ταρκόφσκι, η σκηνοθετική πυξίδα του Μαρχούλ δείχνει προς το «Έλα να Δεις» του Έλεμ Κλίμοφ και γίνεται μια μαρτυρική κατάδυση στην καρδιά του σκοταδιού, όπου κάθε φρικαλεότητα (βιασμοί, αιμομιξίες, βασανιστήρια, παιδεραστίες, εκτελέσεις…) είναι επιτρεπτή.
Πρόκειται για μια ωμή καταγγελία αποκτήνωσης τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο (ο αντισημιτικός και δεισιδαίμων παροξυσμός των χωρικών, το κάψιμο του κατοικίδιου από τα παιδιά), με το «βαμμένο πουλί» να αναπαριστά αλληγορικά, ως σαδιστικό παιχνίδι, το τέλος της αθωότητας για μια ολόκληρη εποχή της σύγχρονης Ιστορίας, που όταν περιγράφεται ως παραβολή ή με μια λιτή διακριτικότητα (ο αριθμός-τατουάζ στο μπράτσο) θαυμάζεις την κινηματογραφική κομψότητά του, όταν όμως γίνεται εύκολος εντυπωσιασμός, μια και είναι στιγμές που ο Μαρχούλ γοητεύεται από τη γραφικότητα της ατελείωτης οδύνης, σπρώχνει την ταινία στα επικίνδυνα όρια της φτηνής εκμετάλλευσης.
Α/Μ. Τσεχία, Σλοβακία, Ουκρανία. 2019. Διάρκεια: 169΄. Διανομή: WEIRD WAVE.
Περισσότερες πληροφορίες
Το Βαμμένο Πουλί
Ένας νεαρός εβραϊκής καταγωγής περιπλανιέται στα δάση της Ανατολικής Ευρώπης κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, προσπαθώντας να επιβιώσει μέσα από αβάσταχτες κακουχίες.
