ΠΕΝΝΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ
η πέννυ και ο μικρός πρίγκιπας
Πιστεύει πως το έργο δημιουργών που θαυμάζεις δεν πρέπει να το μιμείσαι. Πρέπει να προτείνεις πάντα κάτι διαφορετικό σε ό,τι έχει ήδη γίνει. Αντονιόνι, Μπέργκμαν, Σκορσέζε, Χιούστον και Τζάρμους είναι στη λίστα των αγαπημένων της -τίποτα όμως δεν μας τους θυμίζει στην πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία. Ιδού το "Δύσκολοι αποχαιρετισμοί: ο μπαμπάς μου", που σάρωσε τα διεθνή φεστιβάλ και θα προβληθεί σίγουρα σε Γερμανία, Καναδά, Ιαπωνία, Νότια Αμερική... Είχες φανταστεί πως η ταινία σου θα είχε τόσο καλή πορεία σε διεθνή φεστιβάλ, αλλά και στην αγορά του εξωτερικού;
Όχι τόσο πολύ. Ήξερα τι είχα κάνει, αλλά δεν ήξερα κατά πόσο αυτό θα κινιόταν ή όχι. Έδωσα πολύ μεγάλο βάρος στην ιστορία και σε μια σκηνοθεσία υπόγεια, η οποία δεν είχε την επιδεικτική δύναμη της σύγχρονης εποχής. Κατά κάποιον τρόπο επέλεξα μια κλασική σκηνοθεσία -και αυτό δεν ήξερα εάν θα είχε ανταπόκριση. Έχει στυλ, αλλά είναι κλασική. Η δύναμή της δεν φαίνεται μέσα από ένα ισχυρό camera work, δεν έχει μια κάμερα που φαίνεται, έχει μια κάμερα που δεν φαίνεται.
Κάποιοι πιστεύουν ότι τα παιδιά δεν φοβούνται το θάνατο επειδή δεν τον καταλαβαίνουν. Συμφωνείς;
Εγώ πάντως τον φοβόμουν από πολύ μικρή. Κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός και όλα αυτά που ισχυρίζονται οι ψυχολόγοι -ότι στα 4 αρχίζεις να έχεις αντίληψη, στα 8 ακόμα θέλεις να μαγειρέψεις τον παππού σου με πατάτες στο φούρνο, χωρίς να ξέρεις τι σημαίνει αυτό…- δεν τα πολυπιστεύω. Εγώ θυμάμαι να έχω μια εναγώνια ενασχόληση με το θάνατο από πολύ μικρή. Ήταν το ιδιοσυστατικό μου. Μπορεί να μην καταλάβαινα τι ακριβώς είναι ο θάνατος -διότι δεν είχα χάσει και κανέναν- αλλά αν, ας πούμε, τώρα το ποτήρι είναι εκεί, πάντα φανταζόμουν πώς θα 'ναι η ζωή όταν το ποτήρι δεν θα είναι εκεί. Για μένα αυτό ήταν ο θάνατος, γιατί ήθελα όλα να είναι εκεί ακριβώς όπου τα βρίσκεις. Το θέμα των αλλαγών με ενοχλεί. Είμαι λίγο αναμνησιολόγα, όπως είναι και ο μικρός στην ταινία: λίγο μαζόχας.
Μα, ο Ηλίας λέει πως τελικά όλα φυλάγονται στο μυαλό μας και ότι μπορούμε να ζήσουμε χωρίς τίποτα γύρω μας...Ναι, καλά, αυτός είναι ο στόχος, το wishful thinking, αυτό που θέλω να φτάσω. Δεν νομίζω όμως ότι το έχω πετύχει!
Πράγματι ενηλικιωνόμαστε όταν αποδεσμευόμαστε από τους γονείς μας;Το πιστεύω βαθιά. Είναι ο μόνος τρόπος. Αυτή είναι η μεγάλη πορεία της ψυχανάλυσης, να αποδεσμευτείς απ' αυτό που σε όρισε, τους γονείς, δηλαδή να γίνεις ένας πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος. Πρέπει να τους "συμβολοποιήσεις", να κρατήσεις τα καλύτερα κομμάτια και να πετάξεις το υπόλοιπο.
Ο Γιώργος Καραγιάννης (α΄ βραβείο ανδρικής ερμηνείας στο Λοκάρνο) είναι ο τέλειος πρωταγωνιστής. Ήταν ο μεγάλος "μικρός πρίγκιπας" των γυρισμάτων;
Ναι, αλλά χωρίς να σαρώνει όλους τους υπόλοιπους: αν δεν ήταν τόσο στέρεοι όλοι οι υπόλοιποι χαρακτήρες και το περιβάλλον, θα ήταν απλώς μια βαρετή ταινία για ένα αγοράκι. Τελικά όμως είναι πραγματικά μπλεγμένος στην αγωνία και των άλλων ανθρώπων: η ταινία γίνεται ενδιαφέρουσα εκεί όπου η κοινωνία αρχίζει να τον πολεμάει κιόλας -όταν η μαμά του, για παράδειγμα, του σπάει τα πράγματα. Αλλιώς δεν θα υπήρχε σύγκρουση.
Η ερμηνεία του είναι τόσο άρτια που μας ξεγελάει: σαν να μη χρειάστηκε να δουλέψει καθόλου κι όλα του βγήκαν αβίαστα και εύκολα.Αντίθετα, δουλέψαμε πάρα πολύ. Είναι πανέξυπνος, σκέτος διάολος! Αυτό που είχα συνειδητοποιήσει ήταν ότι έπρεπε να διαλέξω ένα παιδί το οποίο να μην προκαλεί λύπηση -ένα επικίνδυνο στοιχείο που είχαν όσα παιδάκια είδα στο κάστινγκ. Και ο Γιώργος δεν το είχε αυτό. Αν έβγαζε κάτι τέτοιο, θα γινόταν ένα φοβερό μελόδραμα. Τοποθέτησα στην ιστορία ένα μικρό παιδί για την αθωότητα και την πίστη που έχει. Μια τέτοια ιστορία με έναν ενήλικο δεν θα ήταν πιστευτή ή θα ήταν μια ιστορία με έναν καθυστερημένο ενήλικο.
Οι συγκρίσεις με το "Δωμάτιο του γιου μου" του Μορέτι πώς σου ακούστηκαν;Όλα τα θέματα έχουν γίνει, όλα τα αρχέτυπα έχουν δει το φως. Άρα πρέπει να αναρωτηθώ τι διαφορετικό φέρνει η δική μου ταινία ως προς την απώλεια σε σχέση με το "Δρόμο της απώλειας", με το "Δωμάτιο του γιου μου", με το ιρανικό σινεμά κ.ά. Έχει κάτι διαφορετικό; Έχει, διότι δεν είναι μια ιστορία για την απώλεια μόνο, αλλά για την πίστη στο θαύμα, για το θαυμαστό κόσμο των μικρών παιδιών. Όταν ήμουν μικρή έσπαγα ένα τζάμι, γυρνούσα την πλάτη μου σ' αυτό, έκλεινα τα μάτια και έλεγα "τώρα που θα γυρίσεις, το τζάμι θα είναι στη θέση του". Στην πραγματικότητα δεν είναι το θαύμα, είναι η πίστη σε κάτι μεταφυσικό, που χάνεται από τις κοινωνίες μας. Εγώ τον έχω ακόμη αυτόν το ρομαντισμό. Όμως, επειδή η κοινωνία μας είναι σκληρή, αυτός ο ρομαντισμός δημιουργικά φαίνεται πιο εύκολα σε ένα παιδί.
Βένια Βέργου
