Emma Braun
Τελευταία, ο Romain Gavras έχει τσακίσει τον όρο virality. Λίγο η ευρηματική σκηνοθεσία του στο "Storm" των Gener8ion που ξαναείδαμε ζωντανά στα MTV Awards, λίγο η avant premiere του Sacrifice ("Θυσία"), της πολυαναμενόμενης, πρώτης του αγγλόφωνης ταινίας μεγάλου μήκους που πραγματοποιήθηκε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση παρουσία του Vincent Cassel, τα φώτα είναι στραμμένα πάνω του. Δικαίως κατά τη γνώμη μου, αφού πάντα είναι αξιοθαύμαστη η ανεπιτήδευτη απλότητα ενός επαγγελματία που ειδικά στο κομμάτι της δουλειάς του δε χαρίζει κάστανα.
Πέρα από χαλαρός, ο ίδιος είναι ρομαντικός, χαρακτηριστικό που αποδίδει στην ελληνική του καταγωγή και γι' αυτό και στο σενάριο του Sacrifice παντρεύει τους ελληνικούς μύθους με το MTV, όπως λέει. Το εν λόγω ίδιον επίσης, είναι που τον έφερε στην Ελλάδα για τα γυρίσματα "στην πατρίδα των μύθων και του δράματος". Στην ταινία που, σύμφωνα με τα λεγόμενά του "είναι μια ταινία για την πίστη", στηλιτεύει μεταξύ άλλων, όλους εκείνους που επιδεικνύουν δημόσια τις ευαισθησίες τους για να νιώθουν καλά, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν τίποτα για το κοινό καλό. Προπάντων, αν πρόκειται για την αλλαγή του ίδιου του εαυτού τους που αποτελεί στα μάτια του "από μόνη της μία επανάσταση". Ας δούμε όμως, αναλυτικά, όλα όσα προλάβαμε να συζητήσουμε μέσα σε 20 λεπτά.
>Βρήκες το λατομείο σου, δίπλα σε μία πόλη που λέγεται Δράμα και το καστ της ταινίας είναι πραγματικά ετερόκλητο. Το προσέγγισες σαν ακατέργαστους λίθους που βγάζουν νόημα όταν γίνουν μέρος ενός μωσαϊκού;
Αυτή είναι μία καλή ερώτηση. Δεν ξέρω αν έχει νόημα το καστ που συγκρότησα, αλλά σκέφτηκα ότι θα ήταν ενδιαφέρον να έχουμε, ξέρεις, μια μεξικανή ηθοποιό, έναν γάλλο ηθοποιό, έναν σουηδό ράπερ, μία ηθοποιό από την Αργεντινή, και έναν Αμερικανό, βασικά τον Captain America. Δηλαδή, σκέφτηκα ότι ήταν πολύ ενδιαφέρον να έχουμε αυτό το καστ που, ξέρεις, συνήθως δεν συνυπάρχει, αλλά στην προκειμένη συμβαίνει επειδή οδηγούμε το κοινό σε μια παράλογη περιπέτεια. Και όσο για το λατομείο… Έχω γυρίσει σκηνές στο λατομείο Διόνυσου, πριν από οκτώ χρόνια περίπου και πάντα με γοήτευε. Όταν βρήκαμε αυτό εδώ, κοντά στο Δράμα, σκέφτηκα: "Εντάξει, αυτό είναι".
>Αυτή λοιπόν είναι η πρώτη σου, αγγλόφωνη ταινία μεγάλου μήκους, με ηθοποιούς που έχουν συνηθίσει να εργάζονται σύμφωνα με τους κανόνες του Χόλιγουντ. Υπήρχε κάτι που έπρεπε να ξεμάθουν;
Δεν ξέρω αν ακριβώς έπρεπε να ξεμάθουν κάτι, γιατί είναι όλοι πολύ ταλαντούχοι, αλλά πράγματι για τους ηθοποιούς του Χόλιγουντ, μερικές φορές είναι σα να βγαίνεις από τη ζώνη άνεσής σου για να καταλήξεις σε ένα λατομείο μαρμάρου κοντά στο Δράμα, ή σε ένα ποτάμι στη Βουλγαρία, ή, ξέρεις, σε ένα ηφαίστειο στη Σαντορίνη, όπου πρέπει, ας πούμε, να περπατήσεις για μια ώρα μέχρι να φτάσεις στο "πλατό". Νομίζω όμως ότι σε ηθοποιούς σαν αυτούς, αρέσει κάτι τέτοιο, να μην βρίσκονται δηλαδή μπροστά σε πράσινο φόντο. Ξέρεις, όταν έχει άνεμο, τον νιώθεις στο πρόσωπό σου, όταν έχει φωτιά, την αισθάνεσαι στο σώμα σου. Οπότε, δεν είναι ότι έπρεπε να ξεμάθουν, αλλά περισσότερο ότι βρίσκονταν στον δικό μου χώρο, στο δικό μου "γήπεδο", αντί να πάω εγώ στο Χόλιγουντ ή σε κάποιο στούντιο.
Διαβάστε Επίσης
>Πάντα πίστευα ότι το σινεμά του πατέρα σου ήθελε με τον τρόπο του να αλλάξει τον κόσμο. Το δικό σου κινηματογραφικό έργο απεικονίζει ανθρώπους που θέλουν να τον αλλάξουν, αλλά συχνά κάνουν λάθος. Είναι αυτός ένας διάλογος μαζί του, μια απάντηση ή μήπως μια τρυφερή παρωδία;
Νομίζω ότι είναι θέμα γενεών. Ο πατέρας μου προέρχεται από μια εποχή στην οποία ένιωθες ότι ο κόσμος θα πήγαινε προς το καλύτερο μέσα από ένα συγκεκριμένο είδος αγώνα. Σήμερα ο κόσμος είναι πολύ πιο περίπλοκος και συγκεχυμένος, ενώ η αλήθεια είναι κάτι σχεδόν ρευστό, σαν τη θάλασσα. Δεν ξέρω αν οι ταινίες εξυπηρετούν κάποιον σκοπό, αλλά τουλάχιστον, αν ψυχαγωγείς τους ανθρώπους, αν καταφέρνεις να τους διασκεδάσεις, να τους κάνεις να νιώσουν και να βιώσουν κάτι, αυτό από μόνο του είναι ήδη κάτι εκπληκτικό. Αυτό που πιστεύω εγώ, αλλά και αυτό που νομίζω ότι πιστεύει κι εκείνος, είναι ότι οι ταινίες μπορούν να αλλάξουν μόνο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε ορισμένα πράγματα.
>Στο μεταξύ, ο πατέρας σου κάνει μία cameo εμφάνιση στην ταινία. Πώς ήταν να τον βλέπεις μέσα από την οθόνη του μόνιτορ ως έναν από τους ηθοποιούς σου;
Ήταν πολύ χαριτωμένο. Ήρθε μαζί με τη μητέρα μου και έμειναν στα γυρίσματα για τρεις ημέρες. Για μένα, ήταν όπως όταν εκείνος με βάζει μερικές φορές στις ταινίες του. Είμαι απαίσιος ηθοποιός, οπότε κάθε φορά σχεδόν τα κάνω θάλασσα, αφού δεν κάνω και πολλά, απλώς εμφανίζομαι με το πρόσωπό μου. Έτσι σκέφτηκα: "Α, είναι εδώ. Αφού είναι εδώ, θα τον βάλω στην ταινία." Νομίζω πως ήταν μια αστεία νύξη, αλλά η παρουσία τους στο πλατό ήταν πολύ χαριτωμένη, γιατί η μητέρα μου κι εκείνος βρίσκονταν πίσω μου. Αυτό ήταν λίγο αγχωτικό, αλλά ταυτόχρονα πολύ γλυκό, καθώς μου έλεγαν: "Σήμερα έχεις άγχος. Δεν έχεις αρκετό χρόνο αυτή τη στιγμή". Έτσι, για δύο ημέρες άκουγα τις φωνές των γονιών μου από πίσω μου. Αλλά, ξέρεις, μεγάλωσα πηγαίνοντας στα γυρίσματα των ταινιών του, οπότε τώρα νιώθω μεγάλη χαρά όταν έρχεται εκείνος στα δικά μου γυρίσματα.
>Tο 2021, στο Don't Look Up του Adam McKay είδαμε κάτι παρόμοιο: έναν επιστήμονα που λέει την αλήθεια και ο κόσμος δεν τον πιστεύει. Σου πέρασε αυτή η ταινία από το μυαλό όταν έγραφες το σενάριο;
Την ξέρω την ταινία, ναι. Νομίζω ότι υπάρχουν πολλές που αγγίζουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, το τέλος του κόσμου. Είναι ένα συνηθισμένο θέμα, επειδή όλοι νιώθουμε μεταφορικά τουλάχιστον πως χορεύουμε στην άκρη ενός ηφαιστείου. Μία άλλη μεταφορά θα μπορούσε να είναι ότι είμαστε ένα τρένο υψηλής ταχύτητας που κινείται με ιλιγγιώδη ακρίβεια προς έναν τοίχο. Και όλοι, κάπως το αισθανόμαστε αυτό. Επομένως, θεωρώ φυσιολογικό να υπάρχουν πολλές ταινίες που πραγματεύονται αυτό το θέμα και, μέσα από αυτό, και τον παραλογισμό του κόσμου. Η δική μας ταινία γεννήθηκε, θα έλεγα, κυρίως από τον συνδυασμό της ελληνικής μυθολογίας με το MTV.
>Διάβασα ότι στο Τορόντο η ταινία έλαβε διχαστικές κριτικές. Σε πληγώνει αυτό ως γεγονός ή είναι ίσως η απόδειξη ότι μία ταινία κάνει τη δουλειά της;
Πάντα έκανα ταινίες που διχάζουν το κοινό. Και δεν είναι ότι προσπαθώ επίτηδες να προκαλέσω διχασμό. Απλώς, αυτό που τελικά δημιουργώ προκαλεί σε κάποιους θετική αντίδραση, σε άλλους όχι και αυτό είναι απολύτως ok. Υποθέτω πως όταν ήμουν νεότερος, ίσως στην πρώτη ή τη δεύτερη ταινία μου, σκεφτόμουν: "Μα γιατί δεν το καταλαβαίνουν;" Τώρα, όμως, είμαι απόλυτα συμφιλιωμένος με την ιδέα ότι κάποιοι θα απολαύσουν τη διαδρομή, ενώ άλλοι θα επιλέξουν να μείνουν έξω από αυτήν.
>Τι έχει μεγαλύτερη σημασία για σένα στη δουλειά σου: η διαχρονικότητα ή η τροφή για σκέψη; Εκτός αν θεωρείς ότι αυτά τα δύο είναι αλληλένδετα.
Μου αρέσει η ιδέα να κάνω ταινίες που έχουν διαχρονικό χαρακτήρα, που μπορείς να τις ξαναδείς μερικά χρόνια αργότερα και να βγάζουν ακόμα νόημα ή να παρουσιάζουν οπτικό ενδιαφέρον, χωρίς να μοιάζουν ξεπερασμένες, είτε ως προς το ύφος τους είτε ως προς όσα πραγματεύονται. Γι’ αυτό δεν μου αρέσει να υπάρχει ένα ξεκάθαρο ηθικό δίδαγμα στο τέλος. Νιώθω ότι ούτε εγώ γνωρίζω ποιες είναι οι απαντήσεις και θεωρώ αρκετά αλαζονικό εκ μέρους ενός σκηνοθέτη να προσπαθεί να τις επιβάλει στο κοινό, σα να του τις ταΐζει με το ζόρι. Οπότε, το προτιμώ όταν τα πράγματα παραμένουν κάπως "ανοιχτά".
>Υπάρχει κάτι που σου έμαθε η συγκεκριμένη ταινία για τη ζωή, κάτι που δεν σου είχε διδάξει μέχρι τώρα η εμπειρία σου;
Μάλλον είναι ακόμη πολύ νωρίς για να το πω. Πιστεύω ότι χρειάζεσαι χρόνο για να αφομοιώσεις μια ταινία και ίσως να μάθεις κάτι από αυτήν έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία της, όταν θα έχεις πλέον επεξεργαστεί πλήρως αυτό που δημιούργησες. Αυτό που σίγουρα έμαθα στην πράξη είναι ότι λατρεύω να κάνω γυρίσματα στην Ελλάδα, επειδή αγαπώ τα κινηματογραφικά συνεργεία εδώ. Πραγματικά, λάτρεψα όλους τους έλληνες συνεργάτες μου, μου άρεσε πάρα πολύ που βρέθηκα εδώ και γύρισα την ταινία στην Ελλάδα. Δεν πρόκειται για μάθημα ζωής, αλλά είναι ένα συμπέρασμα που κρατώ από όλη αυτή την εμπειρία.
>Είναι ιδέα μου ή υπάρχουν και κάποιες από τις προσωπικές σου ανησυχίες στην ταινία, όπως στη σκηνή κατά την οποία το φίλτρο προκαλεί παραισθήσεις στον Mike; Είναι κάτι στο οποίο αναγνωρίζεις τον εαυτό σου, ίσως και την ανάγκη σου να ακολουθήσεις τον δικό σου δρόμο;
Όταν γράφεις και σκηνοθετείς μια ταινία, υπάρχει πάντα κάποια σύνδεση με τη δική σου ζωή. Και νομίζω ότι αυτά τα ερωτήματα, όπως το να ακολουθείς τον δικό σου δρόμο, το τι είναι αληθινό, αλλά και η προσωπική σου αγωνία για το αν επενδύεις την ενέργειά σου στα σωστά πράγματα, είναι ζητήματα που αφορούν σχεδόν όλους μας. Υπάρχουν στιγμές σαν κι αυτές, στις οποίες ταυτίζομαι με τον Mike. Μερικές φορές γράφεις έναν χαρακτήρα ή μια σκηνή και σκέφτεσαι: "Α, υπάρχει κι ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού μου μέσα σε αυτό". Στην ουσία, όμως, το συνειδητοποιείς καθώς προχωράς.
>Είδα πως δήλωσες ότι το πρωί νιώθεις όπως η Joan και το απόγευμα όπως ο Mike. Τα βράδια όμως, τι είναι αυτό που σε απασχολεί;
Όταν φτιάχνεις ταινίες, το πρόβλημα έγκειται σε εκείνο το ανόητο κομμάτι του μυαλού σου που δε σε αφήνει να κοιμηθείς λέγοντας: "Κι αν είχα κάνει αυτό, πώς θα ήταν; Αν είχα κάνει το άλλο;" Ύστερα, ως πατέρας, αγχώνομαι για την κόρη μου και ως γιος για τους γονείς μου. Οπότε, η ζωή η ίδια είναι αυτή που με κρατά άγρυπνο τα βράδια.
>Τι δεν θα θυσίαζες ποτέ, ακόμη κι αν ήξερες ότι αυτό θα άλλαζε τον κόσμο;
Δε θα θυσίαζα ποτέ την οικογένειά μου. Ακόμη κι αν αυτό έσωζε τον κόσμο, θα τον άφηνα να καταστραφεί.
>Ποια είναι τα σχέδιά σου από εδώ και στο εξής;
Ακόμα αμφιταλαντεύομαι ανάμεσα στο να γίνω βοσκός στην Αρκαδία και στο να συνεχίσω να γυρίζω ταινίες. Θα δούμε, δεν ξέρω...
*Η ταινία Sacrifice ("Θυσία") του Romain Gavras κυκλοφορεί στις αίθουσες στις 15 Οκτωβρίου από την Rosebud.21.
