Από την εναρκτήρια σεκάνς που σε εισάγει με έναν ποιητικό τρόπο στη θεματική της ταινίας κάνοντάς σε να αναρωτιέσαι αν βλέπεις ντοκιμαντέρ ή ταινία μυθοπλασίας μέχρι τη σταδιακή κατάβαση (και κυριολεκτικά!) στα άδυτα διαφορετικών αρχείων, το "Dear Future” της Χριστιάνας Χειραναγνωστάκη που είδαμε το πρώτο Σαββατοκύριακο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης μας κέρδισε για τον τολμηρό, ποιητικό, όσο και καθαρό, τρόπο με τον οποίο καταπιάνεται με το θέμα του αρχείου και του τι επιλέγουμε να διατηρήσουμε στη (συλλογική) μνήμη.
Το ντοκιμαντέρ που κέρδισε τον Χρυσό Αλέξανδρο του διαγωνιστικού τμήματος Film Forward την Κυριακή 15 Μαρτίου 2026 "για τη συστηματική διερεύνηση των αρχείων ως δυτικών αποικιακών δομών και τη μορφολογική σύνδεση αποσπασμάτων στη σημερινή στιγμή της υπεροπτικοποίησης" έχει πίσω του, όπως μας είχε πει η σκηνοθέτρια προλογίζοντας την ταινία, ένα πολύχρονο ταξίδι έρευνας και γυρισμάτων σε διαφορετικά αρχεία της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης αλλά και συνεντεύξεις με επιστήμονες που ασχολούνται με τον τρόπο λειτουργίας της μνήμης.
Η κάμερα επισκέπτεται θεσμούς όπως το Παγκόσμιο Αρκτικό Αρχείο (AWA), στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, στο νησί Σπίτσμπεργκεν της Νορβηγίας, σε μικρή απόσταση από την Παγκόσμια Τράπεζα Σπόρων του Σβάλμπαρντ. Το υπόγειο αυτό "αρχείο για την ανθρωπότητα” περιέχει δεδομένα ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος από διάφορες χώρες, καθώς και όλο τον ανοιχτό πηγαίο κώδικα της αμερικανικής πολυεθνικής εταιρείας GitHub, σε ένα βαθιά θαμμένο ατσάλινο θησαυροφυλάκιο, που αναμένεται να διατηρηθεί από 500 έως 1.000 χρόνια. Λειτουργεί ως κερδοσκοπική επιχείρηση από την ιδιωτική νορβηγική εταιρεία αποθήκευσης δεδομένων Piql και την κρατική εταιρεία εξόρυξης άνθρακα Store Norske Spitsbergen Kulkompani (SNSK), ενώ στη συλλογή του έχουν καταθέσει μεταξύ άλλων ιστορικά έγγραφα οι κυβερνήσεις της Βραζιλίας, του Μεξικού και της Νορβηγίας, μια ψηφιοποιημένη έκδοση του πίνακα "Η Κραυγή" του Έντβαρντ Μουνκ για το Εθνικό Μουσείο της Νορβηγίας, καθώς και μια ψηφιοποιημένη έκδοση της "Θείας Κωμωδίας" στο Δάντη αλλά και 14 βιβλία της νικήτριας του Βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2018, Όλγα Τοκάρτσουκ.
Την ίδια στιγμή όμως, το "Dear Future” συνομιλεί με την υπεύθυνη για την επαναξέταση μουσειακών συλλογών της Ολλανδίας που έχει την ευθύνη να αποφασίσει ποιά αντικείμενα απ’ όσα έχουν διατηρηθεί στις συλλογές ως σήμερα παραμένουν όντως σημαντικά με τα τωρινά δεδομένα ή πρέπει να αφαιρεθούν από τις αποθήκες. Αυτό το "ξεκαθάρισμα", δεν θα μπορούσε να μην λαμβάνει υπόψη τις θεωρίες της απο-αποκιοποίησης αλλά και το γεγονός ότι η διατήρηση της μνήμης με όρους μουσειακών αντικειμένων αποτελεί σε μεγάλο βαθμό ιστορικά μια δυτική φιλοσοφία ή ότι τα αντικείμενα που έχουν διατηρηθεί από ορισμένες εποχές είναι κατά βάση αυτά των πλουσίων και μας μιλούν για συγκεκριμένες ταξικά και γεωγραφικά προσδιορισμένες όψεις της ιστορίας.
Θυμάμαι...
Όπως αναφέρει η Χριστιάνα Χειραναγνωστάκη, θυμάται μια δήλωση του εικαστικού - φωτογράφου Wolfgang Tillmans όπου έλεγε ότι πάντα ένιωθε ότι η πρόθεση να καταγράψεις κάτι, να το θυμάσαι, σε εμποδίζει να το βιώνεις τη στιγμή που το ζεις. Θυμάται να συμφωνεί μαζί του αλλά την ίδια στιγμή να θέλει να ερευνήσει διαφορετικά αρχεία και να κατανοήσει την ανάγκη να διατηρήσεις τα αντικείμενα.
Άλλωστε, οι νευροεπιστήμονες που μελετούν το συναίσθημα βρίσκουν, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ένας συνεντευξιαζόμενος στο ντοκιμαντέρ, ότι σήμερα "πάσχουμε” από μια νοσταλγία του παρόντος καθώς προσπαθούμε να καταγράφουμε διαρκώς όσα μας συμβαίνουν σε πραγματικό χρόνο.
Πώς τα σχέδια μιας άλλης εποχής που έκανε μια γυναίκα αποκλεισμένη στην Αρκτική συνομιλούν με τις τοιχογραφίες ενός ερασιτέχνη ζωγράφου σε ένα δάσος της Ελβετίας που κέρδισαν 15 λεπτά δημοσιότητας ως "προϊστορική” ανακάλυψη; Ή όπως θα έλεγε ένας ιστορικός τέχνης πόσο αλλάζει η "μυστικιστική συγκίνηση" που μας έχει προκαλέσει ένα ιστορικό έργο τέχνης γνωστού Grand Master όταν μαθαίνουμε ότι τελικά δεν είναι δική του δημιουργία αλλά ενός ζωγράφου του ευρύτερου κύκλου του, αγνώστων λοιπών στοιχείων;
"Θυμάμαι να είμαι σε ένα μουσείο και να φαντάζομαι πώς θα ήταν αν όλα μπορούσαν να εξαφανιστούν.
Θυμάμαι να μπαίνω σε έναν βοτανικό κήπο και να χάνομαι ανάμεσα στα τροπικά φυτά τον χειμώνα.
Δεν θυμάμαι ποτέ τα ονόματα των φυτών. Θυμάμαι να είμαι μες στη συσκευή του μαγνητικού τομογράφου βλέποντας αποσπάσματα ταινιών, και να σκέφτομαι αν οι επιστήμονες μπορούσαν όντως να δουν ποιά συναισθήματα προκαλούσαν στο μυαλό μου. (...)
Θυμάμαι να διαβάζω το βιβλίο "I remember" του Joe Bainard και να παθιάζομαι με ένα σημείο που έλεγε: "Θυμάμαι όταν πίστευα ότι οτιδήποτε παλιό ήταν πολύ πολύτιμο.” Θυμάμαι να ρωτάω ανθρώπους που συναντούσα τι είναι πολύτιμο γι αυτούς.
Θυμάμαι μια έκρηξη.”
Το ενδιαφέρον με το "Dear Future” είναι ότι όσο ξεδιπλώνεται η ταινία για να φτάσουμε στο εξίσου ποιητικό με την αρχή και ανατρεπτικό με τον τρόπο του φινάλε, η αρχειακή πρακτική, η οποία άλλωστε απασχολεί όλο και περισσότερο και ως φόρμα τους καλλιτέχνες, εξετάζεται σε διαφορετικά επίπεδα τόσο εννοιολογικά όσο και μορφοπλαστικά, με διαφορετικές εικόνες και αναφορές να συμπληρώνονται καθώς εξελίσσεται η κατά τ’ άλλα γραμμική αφήγηση. Καταφέρνει έτσι να προκαλέσει ερωτήματα διεγείροντας με πολλαπλούς, τεχνοαισθητικούς τρόπους τα αντακλαστικά μας πάνω σε "έναν κόσμο σε παύση, που περιμένει να διαμορφωθεί από την μνήμη και τη φύση· ένα κόσμο ανάμεσα σε όσα έχουν χαθεί και σε όσα ακόμα δεν έχουν έρθει”.
Διαβάστε Επίσης
Το "Dear Future” είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της Χριστιάνας Χειραναγνωστάκη, ενώ οι μικρού μήκους της (june notes, 2020, Την ημέρα που έφυγαν οι άνθρωποι, 2022, Πάλι εδώ, 2023, Throughs and Throughs, 2024) έχουν παιχτεί σε εκθέσεις και συνέδρια στην Ελλάδα και αλλού, όσο και ως μέρος της Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2023. Αυτόν τον καιρό συμμετέχει στο SIC (Sound Image Culture) στις Βρυξέλλες, όπου δημιουργεί το νέο της πρότζεκτ με τίτλο εργασίας Point A.
Η Χριστιάνα Χειραναγνωστάκη ευχαρίστησε συγκινημένη το Φεστιβάλ και την κριτική
επιτροπή για τη μεγάλη τιμή της βράβευσης. Μαζί της ανέβηκε και ο παραγωγός Γιώργος
Τσούργιαννης, ο οποίος ευχαρίστησε αρχικά το Φεστιβάλ, όλους τους φορείς που
βοήθησαν στην υλοποίηση της ταινίας, όπως τον ΕΚΚΟΜΕΔ και την ΕΡΤ, αλλά και όλους
τους συνεργάτες της ταινίας που δεν μπόρεσαν να είναι εκεί, μεταξύ των οποίων τον Μάνο
Τζιβάκη, τον Παναγιώτη Παπαφράγκο, τον Μιχάλη Κωνσταντή και τον Άρη Αθανασόπουλο.
"Είναι μεγάλη χαρά που βρίσκομαι ξανά εδώ για μια ταινία που είχαμε αρχικά παρουσιάσει
στα Docs in Progress της Αγοράς. Είμαι ευτυχής που συνόδευσα τη Χριστιάνα
Χειραναγνωστάκη σε αυτό το ταξίδι, και θα συνεχίσουμε να πορευόμαστε μαζί και στις
επόμενες ταινίες της" δήλωσε σχετικά.
Διαβάστε Επίσης
