Ο Νίκος Ξυδάκης θεωρώ ότι δεν χρειάζεται συστάσεις. Μπορεί να τα πει όλα γι αυτόν η μουσική του και το έργο του. Σεμνός, ποιοτικός, διαβασμένος, ευαίσθητος και έτοιμος για νέες κινήσεις που έχουν άμεση σχέση με την εξέλιξη της μουσικής του.
-Θέλω να μου πείτε αρχικά "τι κρύβουν" οι εμφανίσεις αυτές στο Half Note και τι διαφορετικό έχουν σε σχέση με τις προηγούμενες εμφανίσεις που έχετε κάνει γενικότερα, το τελευταίο διάστημα.
-Κοιτάξτε, εντάξει δεν είναι τόσο η ανάγκη μιας ακόμη συναυλίας. Περισσότερο είναι ότι κάποια τραγούδια ορισμένες φορές ξέρετε εμφανίζονται να σου ζητάνε τα ίδια να ακουστούν, για να το πω έτσι. Αυτά περιλαμβάνουν και γνωστά, περιλαμβάνουν και άγνωστα τραγούδια. Στην προκειμένη περίπτωση βέβαια, είναι και μια, ας το πούμε, συναυλία που εμφανίζονται σαν συνοδοιπόροι και πολλοί μουσικοί, δηλαδή η συμμετοχή των μουσικών εδώ είναι αυξημένη, ακόμα και σαν φιλοξενούμενοι, συν και το βασικό σχήμα. Το λέω αυτό διότι οι μουσικοί συμμετέχουν και τραγουδιστικά σε αυτά τα τραγούδια, εκτός από μένα. Οπότε έχει μια, θα σας το πω έτσι, μια ιδιαιτερότητα αυτό το μοίρασμα των δικών μου τραγουδιών με στοιχεία που φέρουν και κουβαλάνε και οι ίδιοι οι μουσικοί, γιατί υπάρχουν ακόμα και μουσικές που ακούγονται με τους αυτοσχεδιασμούς, που δεν είναι και δική μου μουσική πάνω στη σκηνή.
-Σε όλη αυτή την ξεχωριστή πορεία σας , όλα αυτά τα χρόνια, θεωρώ ότι έχετε κάνει πάρα πολύ σημαντικά πράγματα. Νιώθετε ότι υπάρχει κάτι που δεν έχει γίνει, κάτι που δεν έχετε πραγματοποιήσει ακόμα;
-Ναι, δίκαιο έχετε. Ξέρετε, αυτό κατά κάποιο τρόπο δεν τελειώνει, για να το πω και λίγο έτσι απειλητικά φτάνει μέχρι εκεί που τέλος πάντων τελειώνει και η ίδια η γραμμή της ζωής. Αλλά δεν φεύγει αυτό το κίνητρο ξέρετε. Γι' αυτό κάνεις πράγματα, επανεμφανίζεσαι, υπάρχει μία προσδοκία ότι θα γράψεις και το καλύτερό σου κομμάτι σε αυτό τον επίλογο που μπορεί να φτάνεις. Άρα πάντοτε υπάρχει αυτή η αίσθηση ότι κάτι έχεις ακόμα. Κάτι έχεις ακόμα να κάνεις. Λίγο, λίγο περισσότερο. Δεν έχει σημασία. Πάντως αυτό είναι ένα κίνητρο που σε κάνει να υπάρχεις,
-Ανήκετε μήπως στην κατηγορία των ανθρώπων που όταν πετύχουν κάτι, σήμερα έγινε κάτι σημαντικό ας πούμε, και λέτε στον εαυτό σας, "Οκ, πάμε στο επόμενο αμέσως" ή απολαμβάνετε την επιτυχία σας λέγοντας, "Εντάξει, ας την απολαύσουμε και πάμε στο επόμενο λίγο πιο μετά". Δηλαδή υπάρχει, ξέρετε, ένα άγχος, ας το πούμε έτσι, να κάνω κάτι καλύτερο άμεσα.
-Εντάξει και η επιτυχία, να σας πω την αλήθεια, είναι και ένα μαρτύριο. Καμιά φορά πρέπει να την ξεχνάς λίγο και να μην την κυνηγάς σαν να είναι ο βασικός σου στόχος. Εξάλλου ακόμα και για να το πω πολύ απλά, ακόμα και τα τραγούδια, ξέρετε, που ξεχωρίζουν ας το πούμε έτσι, που μοιάζει να έχουν μεγαλύτερη επιτυχία από κάποια άλλα, είναι σαν να γίνονται μόνα τους. Δηλαδή, δεν είναι κάτι που εσύ το επιδιώκεις με μια συνταγή. Οπότε, πιστεύω ότι καλώς καμωμένα είναι όλα τα πράγματα, τέλος πάντων. Όλες, ξέρετε, και οι αμφιβολίες και οι επιτυχίες είναι για να τις απολαμβάνεις, αλλά θέλεις και λίγο να πετύχεις και κάτι άλλο. Να έχεις μια αίσθηση ολοκλήρωσης, αλλά που είναι πάλι στιγμιαία, ξέρετε, αυτή. Σε κυνηγάει το ανολοκλήρωτο.
-Σε σχέση με όλο το έργο σας, υπάρχει κάποιο σημείο που να είναι το πολύ αγαπημένο σας, μια συνεργασία, με μια φωνή που να είναι ιδιαίτερη, που να σας έμεινε πολύ στο μυαλό, μια ανεπανάληπτη στιγμή, ή θεωρείτε ότι όλες είναι ευχάριστες, όλες είναι το ίδιο.
-Κοιτάξτε, δεν είναι το ίδιο, αλλά κατά κάποιο τρόπο μοιάζει να είναι και το ίδιο. Δηλαδή, θέλω να πω, υπάρχουν στιγμές, δηλαδή δεν μπορεί να μην σε σημαδέψει η στιγμή, η πρώτη στιγμή που ανακαλύπτεις ότι πιθανότατα έχεις μια δυνατότητα ή ένα ταλέντο, όπως να το πω τώρα, και γράφεις το πρώτο σου τραγούδι, ας πούμε. Αυτή είναι μια στιγμή που σίγουρα σε σημαδεύει και είναι και μια μεγάλη ώθηση για αργότερα. Αλλά σε αυτό το έργο, ξέρετε, το λέω και με την έννοια άλλης μορφής έργου, δεν ξέρω εγώ, σαν μια θεατρική παράσταση. Υπάρχει πάρα πολύς κόσμος που περνάει σε αυτό, δεν είναι μόνο οι φωνές και οι τραγουδιστές ή τα μεγάλα ονόματα. Είναι και οι μουσικοί που συμμετέχουν. Σε εμένα οι μουσικοί έχουν παίξει πολύ μεγάλο ρόλο σε αυτή την πορεία, ξέρετε. Οπότε τους βλέπω και λίγο, γι' αυτό που σας είπα και προηγουμένως, ότι ο τίτλος θα μπορούσε να είναι "Οι μουσικοί τραγουδάνε ωραία", γιατί ξεφεύγεις από αυτήν την ξεχωριστή κατηγορία των φωνών, των ανθρώπων, των εξαιρετικών κλπ. Και μπαίνει και μια κοινή αίσθηση, θα το πω έτσι, καθημερινότητας. Οπότε, ασφαλώς υπάρχουν στιγμές που τις ξεχωρίζεις, γιατί σημαίνουν κάτι ιδιαίτερο για σένα, αλλά όχι αξιολογικά. Δηλαδή, όχι γιατί είναι καλύτερο, σπουδαιότερο το ένα από το άλλο, αλλά υπάρχει, βέβαια, μια ιεραρχία μια πολύ σημαντική στιγμή που ακολουθεί από μια στιγμή και μετά. Εκτός από τα πρώτα μου τραγούδια είναι και τα τραγούδια μου με τον Μιχάλη Γκανά και τον Θοδωρή Γκόνη. Όλες αυτές σε συνδυασμό είναι πολύ σημαντικές στιγμές για μένα. Μια ξεχωριστή στιγμή επίσης για μένα ήταν όταν μελοποίησα τον Διονύσιο Σολωμό. Για μένα ήταν κάτι που με είχε εκπλήξει, διότι τότε ήμουνα και εναντίον, αν μπορώ να το πω έτσι, εναντίον της μελοποιημένης ποίησης, κι αυτής της αντίληψης. Αλλά η αγάπη μου για τον Σολωμό ήταν πολύ αυθόρμητη. Διαβάζοντάς τον, μουρμουρίζοντας σχεδόν, έφτιαξα κάποιες μελωδίες, τις οποίες δεν τις προόριζα για να τις εκδώσω και να τις κοινοποιήσω. Κάποια ιδιαίτερη ανάγκη της εποχής εκείνης με τις εταιρείες που είχαμε υποχρεώσεις, που δεν δίναμε δίσκους, δεν τηρούσαμε τις υποχρεώσεις μας, με ώθησε και πιέστηκα και έβγαλα αυτό το δίσκο. Ήταν μια πολύ σημαντική στιγμή, γιατί ακριβώς η διάκριση μεταξύ της ποίησης και του τραγουδιού, ας πούμε, και του στίχου, αυτή η αντίθεση ήταν κάτι που αν δεν καταργήθηκε αλλά πάντως μετριάστηκε. Έγινε λιγότερο δραματική ανάμεσα στο τραγούδι και στην ποίηση.
-Θα μπορούσατε να χαρακτηρίσετε τη μουσική σας κάπως; Υπάρχει κάποια ετικέτα, ένα χαρακτηριστικό στοιχείο, ή απλά είναι η μουσική του Νίκου Ξυδάκη.
-Κοιτάξτε, σίγουρα θα το προτιμούσα αυτό, γιατί για να μην πω εγώ τη γνώμη μου, ξέρετε, η εικόνα πολλές φορές που έχω, αυτό που ακούω, είναι ότι οι δυτικοί θεωρούν τη μουσική μου έναν οριενταλισμό ή ανατολίτικη, και οι ανατολίτες τη θεωρούν κάπως, ας πούμε, δυτικοποιημένη.
-Αυτό είναι καλό.
-Οπότε δεν αποφασίζω, ας αποφασίζουν μόνοι τους που θέλουν να με εντάξουν. Εγώ έκανα αυτό που θεωρούσα ότι ήταν το καλύτερο, γιατί δεν ήταν πάντα και υπό τον έλεγχό μου, να σας πω την αλήθεια.
-Η δεκαετία του 80 όπου θέλω να σταθώ λίγο ήταν κάτι σημαντικό στο τραγούδι, στην καλλιτεχνική Ελλάδα γενικότερα; Έπαιξε κάποιο ρόλο;
-Θα μπορούσε κανείς να πει ναι, γιατί τουλάχιστον στα τραγούδια που εκείνη, ξέρετε, όλη την εποχή, είχε συσσωρευτεί όλη αυτή η αναζήτηση μιας ταυτότητας σε ενός πιο εθνικού, πιο τοπικού χαρακτήρα που ήταν η σχέση με την ποίηση που ήθελε να αναβαθμίσει κατά κάποιο τρόπο το τραγούδι και να του προσδώσει ένα υψηλότερο, ας το πούμε, περιεχόμενο. Αυτές ήταν τάσεις που υπήρχαν πάρα πολύ έντονα χωρίς να έχω καμιά διάθεση αυτοαναφορικότητας. Όταν έγινε μια στροφή, προς το λαϊκό τραγούδι, όπως το που λέω, ας το πούμε, περιθωριοποιημένο, τα ρεμπέτικα τα λαϊκά τραγούδια του 50-60, αυτό έμοιαζε με μια στροφή προς μια αρχή των πραγμάτων. Να πιάσουμε το νήμα όχι τόσο σαν εξέλιξη προς τα μπροστά, αλλά σαν να στοχαστούμε ξανά και να δούμε ένα παρελθόν, μια παράδοση, όπως θέλετε μπορούμε να το πούμε. Και νομίζω ότι σήμερα φαίνεται ίσως πιο καθαρά, όταν περνάει ο χρόνος, ίσως βλέπουμε πιο καθαρά αυτή την εικόνα. Άρα νομίζω ότι όσον αφορά και το τραγούδι που είναι, ξέρετε, ένας δείκτης το τραγούδι, έτσι καθώς ισορροπεί ανάμεσα, και οι καταστάσεις είναι ένας δείκτης, δηλαδή είναι η ιστορία του συναισθήματος, η ιστορία ενός κόσμου εσωτερικού. Αν προσέξουμε τη τραγούδια που ήταν το 80, ή το 60 ή πιο πίσω, βλέπουμε όλες αυτές τις εναλλαγές, του συναισθήματος, όχι του ρηχού απλά συναισθήματος ή μιας εύκολης συγκίνησης, αλλά της εσωτερικής διάθεσης ενός ολόκληρου κόσμου.
-Κλείνοντας θα ήθελα να μου χαρακτηρίσετε λίγο τον εαυτό σας. Τι άνθρωπος είστε;
-Τώρα δεν μπορώ, εγώ ξέρετε, να προσδιορίσω τι άνθρωπος είμαι. Νομίζω ότι είμαι αυτό που πράττω, κατά κάποιο τρόπο. Αυτό που έχει φανερωθεί κυρίως μέσα από τις ίδιες τις μουσικές μου. Γιατί εκτός από να έχεις έναν ταλέντο, τα πράγματα που κάνεις έχουν σχέση με τη ζωή. Είναι και οι επιθυμίες σου, είναι και ότι έχεις πραγματοποιήσει, είναι τι ονειρεύεσαι, και τι δεν ονειρεύεσαι. Και σε όλα αυτά υπάρχουν και ποσοστά πλάνης. Άρα, το να σας πω εγώ τώρα ένα πορτρέτο, δικό μου, μπορεί να περιέχει πάρα πολλά στοιχεία και πλάνες. Ή επίσης να σας πω μια ωραία φράση που την χρησιμοποιώ συχνά. Την έχω σαν μότο έτσι μπροστά μου και σε μια ταμπέλα στον ίδιο μου το χώρο. Όταν ρωτήσανε κάποτε, ξέρετε, τον ποιητή και ζωγράφο Νίκο Εγγονόπουλο "τι φτιάχνεται τώρα, τι ετοιμάζεται τώρα" και λέει, τελειώνω μια αυτοπροσωπογραφία του Μιαούλη. Ήταν ένας ορισμός, ξέρετε, του εαυτού του με κάποιο τρόπο που περιείχε όμως και τα στοιχεία ενός άλλου ανθρώπου, για να το πούμε έτσι, ενός ήρωα. Εκεί σε αυτόν τον ήρωα μπορεί ο καθένας να βάλει ό,τι θέλει, όποια πρόσωπα θέλει, όποια πρόσωπα ενδεχομένως τον εκφράζουν και να φτιάξει μια αυτοπροσωπογραφία ενός άλλου, για να το πω έτσι.
