© Χάρης Ακριβιάδης
Μέσα σε ένα μόλις δεκαήμερο στα τέλη του Γενάρη, οι πολύχρωμοι ήχοι της αμερικανικής μουσικής κατέκλυσαν τις αθηναϊκές αίθουσες συναυλιών.
Στις 31/1 δόθηκε στην "Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη" του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών η πανελλήνια πρώτη της οπερέτας του Λέοναρντ Μπερνστάιν "Καντίντ" από ομάδα μονωδών, τη Χορωδία Δωματίου Αθηνών και την Καμεράτα-Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τον Γιώργο Πέτρου, ο οποίος υπέγραψε, πέρα από τη μουσική διεύθυνση, την ελληνική μετάφραση, διασκευή και σκηνική προσαρμογή του!
Το έργο πρωτοπαρουσιάσθηκε το 1956 στο Μπρόντγουεϊ πάνω σε λιμπρέτο της Λίλιαν Χέλμαν, η οποία επεξεργάσθηκε το φανταστικό μυθιστόρημα του Βολταίρου "Ο Αγαθούλης ή η Αισιοδοξία", εστιάζοντας στις ομοιότητες μεταξύ της στηλίτευσης από τον Γάλλο συγγραφέα της κατάχρησης εξουσίας και της υποκρισίας της Ιεράς Εξέτασης με τις πολιτικές διώξεις και τη λογοκρισία της μακαρθικής περιόδου, που επηρέασε τόσο την ίδια (διακεκριμένη θεατρική συγγραφέα και πεζογράφο) όσο και τον τότε ανερχόμενο Αμερικανοεβραίο συνθέτη και αρχιμουσικό.
Εν προκειμένω ακούσθηκε η τελική εκδοχή του 1989, προϊόν συνεργασίας του Μπερνστάιν με τον αρχιμουσικό Τζων Μαουτσέρι πάνω σε νέο λιμπρέτο του Γουήλερ, που έκανε το έργο πιο ανάλαφρο από την αρχική, χωρίς όμως να αμβλύνει ούτε στιγμή την έντονη πολιτική του αιχμηρότητα. Στον "Καντίντ" θέματα όπως ο πόλεμος, η θρησκευτική μισαλλοδοξία, ο δογματισμός, η αποικιοκρατική εκμετάλλευση, ο σεξισμός, η εμπορευματοποίηση των πάντων εμφανίζονται και σχολιάζονται μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη της κωμωδίας. Εκεί οφείλεται και εν πολλοίς, σε συνδυασμό με το ασύλληπτα πολυσυλλεκτικό όσο και ετερόκλητο μουσικό στίγμα του έργου, η συζήτηση για το κατά πόσο ο "Καντίντ" αποτελεί πράγματι μια "κωμική οπερέτα", όπως την είχε χαρακτηρίσει ο συνθέτης της ή λυρικό έργο μεγαλύτερων (ή μήπως μικρότερων;) αξιώσεων.
Εξίσου έμπειρος πια στη σκηνοθεσία, όπως και στη μουσική διεύθυνση, ο Πέτρου παρουσίασε μία άρτια μουσικοθεατρική δουλειά. Τοποθετώντας την Καμεράτα στο μέσο της σκηνής, η δράση οριοθετήθηκε άψογα γύρω, μπροστά και πίσω από αυτήν. Αξιοποιώντας τα εύστοχα κοστούμια της Γεωργίας Γερμανού και τους υποβλητικούς φωτισμούς της Στέλλας Κάλτσου, η παράσταση ανέδειξε πρωτίστως, με -όχι φθηνό- χιούμορ, τη σατιρική διάσταση του έργου, διέθετε σαφήνεια και κυρίως ρυθμό. Η πληθώρα επεισοδίων (διώξεων, πολέμων και φυσικών καταστροφών που περιγράφουν την οδύσσεια του αφελούς πρωταγωνιστή) και χαρακτήρων σκιαγραφήθηκαν με μεγάλη καθαρότητα, ενώ δεν έλειψε ποτέ ο δεύτερος βαθμός που επέτρεπε να γίνονται διακριτά τα ουκ ολίγα και άκρως επίκαιρα μηνύματα που κρύβονταν πίσω από την πανταχού παρούσα μεν, απατηλή δε αισιοδοξία. Η καλή θεατρική διδασκαλία, η διαδραστικότητα και η εμπειρία της διανομής (παρά κάποιες μικρές αστοχίες ή καταχρήσεις μανιέρας) συνέβαλαν, τέλος, καθοριστικά στην επιτυχία του θεάματος.
Εξίσου καλά λειτούργησε και το ακρόαμα, όσο κι αν αρκετές ενστάσεις ήγειραν αφενός η μικροφωνική του ενίσχυση (οι τραγουδιστές χρησιμοποίησαν "ψείρες"), αφετέρου η -οπωσδήποτε εύστοχη και διόλου αυτονόητη- ελληνική απόδοση του λιμπρέτου. Τη μεγαλύτερη απόλαυση προσέφερε σίγουρα η μουσική διεύθυνση του Πέτρου, που, πέρα από το αναμενόμενο σφρίγος, φώτισε εξαιρετικά την πληθώρα μουσικών αναφορών του έργου, από τις χορευτικές φόρμες του μπαρόκ και της κεντροευρωπαϊκής οπερέτας μέχρι την αυστηρή συμφωνική γραφή, την τζαζ ή ακόμη τις βεριστικές εξάρσεις. Άρτια προετοιμασμένη, η Καμεράτα έπαιξε υποδειγματικά και με μεγάλη στυλιστική ευελιξία και κατανόηση, όπως φάνηκε ήδη από την απαστράπτουσα Εισαγωγή.
Ικανοποίηση άφησε με την ισορροπία και την ομοιογένειά της και η διανομή καταξιωμένων λυρικών μονωδών, που απέδωσαν επιτυχημένα τόσο το τραγούδι όσο και την πρόζα. Από το πρωταγωνιστικό ζεύγος, ο τενόρος Γιάννης Καλύβας ενσάρκωσε ένα μουσικοδραματικά άρτιο και ευαίσθητο Καντίντ, ενώ η λυρική κολορατούρα Δανάη Κοντόρα υπήρξε μια εντυπωσιακή φωνητικά Κυνεγκόντ (κυρίως στη δημοφιλέστατη άρια "Glitter and be gay" ή εν προκειμένω "Λάμψη και χαρά").
Η ιδανική εκφορά λόγου και το φωτογενές τίμπρο του βαρύτονου Χάρη Ανδριανού υπηρέτησαν με άνεση τον -ίσως υπερβολικά νεανικό;- Δόκτορα Πάνγλωττο, ενώ η μεγάλη εμπειρία στο μιούζικαλ και το σκηνικό μπρίο της Νάντιας Κοντογεώργη απογείωσαν τη Γηραιά κυρία της. Κεφάτη και καλοτραγουδισμένη πρόβαλε η Πακέτ της υψιφώνου Μυρσίνης Μαργαρίτη, επαρκής ο Μαξιμίλιαν του βαρύτονου Γιώργου Ιατρού, λεπτοδουλεμένοι οι ρόλοι-βινιέτες του τενόρου Χρήστου Κεχρή.
Ιδιαίτερα ευχαρίστησε, περαιτέρω, και η Χορωδία Δωματίου Αθηνών (διεύθυνση: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος), που για μία ακόμη φορά τραγούδησε και κινήθηκε σκηνικά με αξιοπρόσεκτη πληρότητα.
Η θερμότατη υποδοχή του κοινού συνοδεύθηκε από πολλές συζητήσεις και απορίες για τους λόγους που μια τέτοια δουλειά παρουσιάσθηκε μόνο άπαξ. Αν το βάθος επεξεργασίας και η ποιότητά της (που προδίδουν την αγάπη του Πέτρου για τον "Καντίντ") συνδέονταν -κατά πληροφορίες- με παλαιότερα σχέδια ανεβάσματός του, η απόφαση για μία και μοναδική παράσταση ελήφθη προφανώς από το Μέγαρο. Κρίμα, διότι, ακόμη κι αν οφειλόταν σε έλλειψη εμπιστοσύνης για το συγκεκριμένο έργο, αυτός ο "Καντίντ" αποτέλεσε αναμφίβολα μια όλως ευπρόσδεκτη προσθήκη στα λυρικά μας πράγματα!
Μερικές μέρες νωρίτερα (20/1), με την Εισαγωγή στον "Καντίντ" ξεκίνησε η αμερικανική συναυλία (υπό τον τίτλο "Soda Americana"!) της Συμφωνικής Ορχήστρας του Δήμου Αθηναίων (ΣΟΔΑ) στο θέατρο "Ολύμπια" που διηύθυνε ο αρχιμουσικός Βλαδίμηρος Συμεωνίδης.
Χωρίς το θέαμα, κάθε συναυλιακή εκτέλεση μιας εισαγωγής καλείται να αποκωδικοποιήσει όσο πιο γλαφυρά γίνεται μέσα σε λίγα -εν προκειμένω μόλις 5!- λεπτά πολλά από τα θέματα του έργου που συμπυκνώνονται σε αυτήν. Η απόδοση της αρκετά απαιτητικής από πλευράς ύφους εισαγωγής υπήρξε ακριβής, αλλά θα κέρδιζε περισσότερο από ένα λιγότερο σκληρό και μεταλλικό ήχο των εγχόρδων.
Αντίστοιχα ίσχυσαν, αναλογιών τηρουμένων, και στην ερμηνεία του αμέσως επόμενου έργου, της περίφημης "Γαλάζιας -ή ορθότερα "Μελαγχολικής"- ραψωδίας για πιάνο και ορχήστρα" του Γκέρσουιν, που δόθηκε στη μεταγραφή για συμφωνική ορχήστρα του Γκροφέ, με σολίστ τον Βασίλη Βαρβαρέσο. Από την εισαγωγική -όχι ιδανικά παιγμένη- φράση του κλαρινέτου και μέχρι το φινάλε η σχεδόν 17λεπτης διάρκειας σύνθεση αποτελεί ένα ιδιότυπο όσο και γοητευτικό κράμα τζαζ και συμφωνικής μουσικής, ρυθμού και μελωδικότητας, που δικαιώνεται ιδανικά από μια μικρή τζαζ ορχήστρα. Παρά την και πάλι ακριβή μουσική διεύθυνση, το μεγάλο κλιμάκιο της ΣΟΔΑ έπιασε μια απλώς αξιοπρεπή απόδοση, που δεν κατάφερε όμως να κρύψει την έντονη έλλειψη ευελιξίας τόσο στα έγχορδα όσο και στα χάλκινα πνευστά. Η παρτίδα κερδήθηκε λόγω της ποιότητας του παιξίματος του Βαρβαρέσου, ο οποίος διέθετε και την αίσθηση του swing και τον κρίσιμο εδώ συνδυασμό δεξιοτεχνίας και πλαστικότητας. Η ευπρόσδεκτη καθαρότητα της άρθρωσής του ευχαρίστησε ιδιαίτερα τόσο στην ανάπτυξη των διαφόρων πανέμορφων μελωδικών θεμάτων όσο και στην καντέντσα. Ανταποκρινόμενος στο θερμό χειροκρότημα του κοινού ο εκλεκτός Θεσσαλονικιός σολίστ χάρισε εκτός προγράμματος μία παράφραση (;) πάνω σε θέματα του Γκέρσουιν, περιλαμβανομένου του περίφημου "Summertime".
Πολύ καλύτερα κύλησαν τα πράγματα σε ό,τι αφορά το -σίγουρα οικείο στην ορχήστρα- κυρίως έργο, την αειθαλούς δημοφιλίας 9η Συμφωνία του Ντβόρζακ, που γράφτηκε όταν ο συνθέτης είχε εγκατασταθεί στη Νέα Υόρκη και αποτυπώνει μουσικές επιρροές (από ινδιάνικους ήχους μέχρι αφροαμερικανικά spirituals) του -τότε- "Νέου Κόσμου", από τον οποίο πήρε και το προσωνύμιο της.
Ήταν προφανές ότι η συγκεκριμένη εκτέλεση υπήρξε δουλεμένη, διαθέτοντας ήδη από το εναρκτήριο adagio- allegro molto μία ευπρόσδεκτη αίσθηση του δραματικού επείγοντος. Παρότι ο Συμεωνίδης έβαλε δύσκολα -με τις ουκ ολίγες διακινδυνεύσεις σε ταχύτητες/δυναμικές- στην ορχήστρα, αυτή ανταποκρίθηκε με άνεση, ιδίως τα έγχορδα, αμβλύνοντας και τις γνωστές ενστάσεις περί αδυναμίας να δαμασθεί η ακατάλληλη ακουστική των "Ολυμπίων" (κάτι που είχε, εξάλλου, αποτυπωθεί και παλαιότερα σε συναυλίες της ΣΟΔΑ επί εποχής Ντεκότ). Χάρηκε κανείς την αμεσότητα, τον παλμό αλλά και τη διάχυτη νοσταλγικότητα της ερμηνείας, που συνοδεύθηκε από προσεγμένες συνεισφορές των ξύλινων πνευστών (ωραίο σόλο αγγλικού κόρνου), αλλά και πιο ανέλεγκτων δυναμικών παρεμβάσεις από τα χάλκινα (και δη τρομπέτες και κόρνα στην αρχή του τελευταίου μέρους ή στα διάσπαρτα προβεβλημένα σόλι τους).
Η σίγουρα ευχάριστη έκπληξη σκιάσθηκε, δυστυχώς, από την προκλητική στάση μερίδας του κοινού, προεξαρχούσης μίας κυρίας (και μάλιστα "επώνυμης" στα πολιτιστικά δρώμενα), η οποία έτρωγε στο κέντρο της πλατείας αμέριμνη τα …πατατάκια της καθ’όλη τη διάρκεια του α’ μέρους της Συμφωνίας, χωρίς ν’αντιδράσει κανείς από τους πλησίον της ακροατές ή την ταξιθεσία! Μιθριδατισμός ή απότοκο της επιστροφής του ΟΠΑΝΔΑ σε πάλαι ποτέ ένδοξες εποχές "κοινωνικής πολιτικής" προς τους πολίτες του Δήμου, με τα πάκα δωρεάν διανεμόμενων προσκλήσεων στην είσοδο του θεάτρου; Όπως και να’χει, οι ιθύνοντες του Δήμου καλό θα είναι να μην ξεχνούν ότι στη χώρα μας "ό,τι προσφέρεται δωρεάν, δεν τυγχάνει καμίας εκτίμησης", κάτι που επιβεβαιώθηκε και από τη στάση άλλων θεατών, που έπιναν νερό, συζήταγαν ή έπαιζαν με το κινητό τους.
Όλα αυτά φυσικά απομακρύνουν από το θέατρο τους όποιους τακτικούς φιλόμουσους πληρώνουν το εισιτήριό τους (υπάρχουν αρκετοί τέτοιοι ακόμη!) και σίγουρα δεν συμβάλλουν στην προώθηση ενός ποιοτικού πολιτιστικού προϊόντος. Για την δε απόσταση που μεγαλώνει μεταξύ του επιπέδου της ΣΟΔΑ και αυτού όλων ανεξαιρέτως των υπολοίπων συμφωνικών ορχηστρών της χώρας θα επανέλθουμε σύντομα…
Κεντρική Φωτογραφία: Μαθήματα αισιοδοξίας και καλοσύνης στη Βεστφαλία από τον Δρα Πάνγλωττο (Χάρης Ανδριανός, δεξιά) στους Καντίντ (Γιάννης Καλύβας), Μαξιμίλιαν (Γιώργος Ιατρού), Πακέτ (Μυρσίνη Μαργαρίτη) και Κυνεγκόντ (Δανάη Κοντόρα): σκηνή από την Α’ Πράξη της οπερέτας "Καντίντ" του Μπερνστάιν ("Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη" Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, 31/1) © Χάρης Ακριβιάδης
Διαβάστε Επίσης
Διαβάστε Επίσης
