Σε καιρούς που τα έργα μπαρόκ μουσικής αποδίδονται συνήθως με όργανα εποχής, οι πρόσφατες εμφανίσεις δύο διάσημων σολίστ έκαναν και πάλι επίκαιρη τη συζήτηση για το αναπόδραστο της ιστορικής ερμηνευτικής και την αφομοίωση των διδαγμάτων της.
Στις 12/6, στο κατάμεστο Ηρώδειο, η διάσημη Γερμανίδα βιολίστρια Άννε-Ζοφί Μούττερ εμφανίσθηκε με το ad hoc σύνολο "Οι Βιρτουόζοι της Μούττερ" στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Η έντονη βροχόπτωση πριν τη συναυλία επέφερε την καθυστερημένη έναρξή της και την παράλειψη από το πρόγραμμα -που περιελάμβανε ακόμη έργα των Βιβάλντι, Μπαχ και Μπολόν ντε Σαιν-Ζωρζ- του "Νονέτου" του διάσημου Αμερικανού αρχιμουσικού, συνθέτη (και …πρώην συζύγου της σολίστ) Αντρέ Πρεβέν [ή Πρέβιν].
Με δεδομένη την ακουστική ακαταλληλότητα του ρωμαϊκού κοίλου για ένα τέτοιο πρόγραμμα (και τόσο μικρά σύνολα "δωματίου"), και μολονότι -πλην του τσέμπαλου του διακεκριμένου Νορβηγού Κνουτ Γιοχάννεσσεν- οι 13 νεαροί "Βιρτουόζι" (όλοι τους υπότροφοι του "Ιδρύματος Άννε-Ζοφί Μούττερ") δεν έπαιξαν σε όργανα εποχής, η μικροφωνική ενίσχυση του ήχου κατέστη αναγκαία, όπως φάνηκε και από το ζεύγος μικροφώνων που τοποθετήθηκε μπροστά τους και σε χαμηλότερο επίπεδο στο κέντρο της σκηνής.
Το έντονα ιταλικού στυλ πρώτο μέρος άνοιξε με το "Κοντσέρτο για τρία βιολιά, ορχήστρα εγχόρδων και κοντίνουο" RV 551 του Βιβάλντι και το "Κοντσέρτο για βιολί αρ. 1" BWV 1041 του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.
Οι ερμηνείες αξιοποίησαν τη (δεξιο)τεχνική ασφάλεια, τη μουσικότητα και το συντονισμό των συντελεστών, αλλά -χωρίς να ηχούν ξεπερασμένες- πρόβαλαν εκφραστικά κάπως συγκρατημένες, ιδίως στα γρήγορα μέρη των έργων, από τα οποία έλειψαν μεγαλύτερες διακινδυνεύσεις όπως και φαντασία – βασικά γνωρίσματα των ιστορικά ενημερωμένων εκτελέσεων. Κρατάει κανείς στο μεν τριπλό κοντσέρτο του Βιβάλντι το γλαφυρό διάλογο της Μούττερ με τις ταλαντούχες μαθήτριές της, την Πολωνή Αγκάτα Συμτσέφσκα και την Ισπανίδα Κάρλα Μαρρέρο, στο δε 1ο Κοντσέρτο του Μπαχ την ορθοτονία, ευγένεια και νηφαλιότητα του παιξίματός της αλλά και τον συνολικά πιο εστιασμένο ήχο των εγχόρδων.
Κοντά στο ιταλικό στυλ είναι και το σύντομο 3ο "Βρανδεμβούργιο Κοντσέρτο" BWV 1048 του Γ.Σ. Μπαχ. Παρότι η Μούττερ κράτησε άψογα τον ηγετικό της ρόλο, παρά τη μεγαλύτερη σβελτάδα και ευελιξία σε ταχύτητες, φραστική και βιμπράτο, από τη στρωτή, πλην μάλλον χλιαρή ανάγνωση έλειψαν οι πιο έντονες διαφοροποιήσεις. Αντιθέτως, εντυπωσιακή υπήρξε η ερμηνεία του 2ου Κοντσέρτου για βιολί του έργου 5 του γεννημένου στη Γουαδελούπη μιγά συνθέτη Ζοζέφ Μπολόν, Ιππότη ντε Σαιν-Ζωρζ, μιας από τις εξέχουσες φυσιογνωμίες της γαλλικής μουσικής ζωής στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Η ακρόαση αποκάλυψε μια καλογραμμένη (παρά το κάπως αδιάφορο largo) σύνθεση, χαρακτηριστική του κλασσικισμού, που ξεχώρισε για τις μελωδικές ιδέες και την ποικιλία διαθέσεων, ιδίως στο πιο περιπετειώδες/παιχνιδιάρικο, "έθνικ" καταληκτικό ροντό. Η 60χρονη Μούττερ έλαμψε με το υποδειγματικής δεξιοτεχνίας (απαστράπτουσα υψηλή περιοχή του βιολιού!), sostenuto και εκφραστικότητας παίξιμο, υπενθυμίζοντας γιατί συγκαταλέγεται επί 40 και πλέον έτη μεταξύ των απολύτως κορυφαίων σολίστ του οργάνου.
Η βελτίωση του καιρού, η θερμότατη υποδοχή από τους χιλιάδες -και πάλι, συστηματικά θορυβώδεις!- θεατές (με έντονη παρουσία τουριστών) και η συγκίνηση και χαρά της Μούττερ από την επανεμφάνιση στον ιστορικό χώρο (όπου είχε πρωτοεμφανισθεί στα 16 της, το 1979) οδήγησαν σ’ένα …εκτενέστατο τρίτο μέρος από ανκόρ! Τα θαυμάσια αποσπάσματα ("Χειμώνας" και "Καλοκαίρι") από τις "Τέσσερις Εποχές" του Βιβάλντι θύμισαν τον σημαντικό ρόλο που είχε παίξει η ηχογράφησή τους στη σταδιοδρομία της, ενώ τα δύο λυρικά αποσπάσματα μουσικών για κινηματογράφο του Τζων Ουίλλιαμς, το τζαζίστικο "Nice to be around" από το "Cinderella Liberty" και το συγκινητικό βασικό θέμα από την "Λίστα του Σίντλερ" την αγάπη -και τις λαμπρές επιδόσεις της- και στο σύγχρονο ρεπερτόριο. Μια συνολικά ευχάριστη βραδιά!
Αντίστοιχες σκέψεις προκάλεσε το μίνι ρεσιτάλ που έδωσε πριν από αρκετούς μήνες (28/1) ο διάσημος Βραζιλιάνος πιανίστας Ζαν Λουί Στώυερμαν στην ασφυκτικά γεμάτη "Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος" του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, στο πλαίσιο του νέου -και άκρως δημοφιλούς, όπως απεδείχθη- κύκλου του Piano Days @Megaron.
Ο εκλεκτός σολίστας ερμήνευσε την πρώτη και την τελευταία από τις "6 Παρτίτες για πληκτροφόρο" του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, συνθέτη στο έργο του οποίου εξειδικεύεται εδώ και μισό αιώνα, έχοντας μάλιστα κερδίσει 2ο βραβείο στον περίφημο Διαγωνισμό Μπαχ της Λειψίας μόλις στα 23 του χρόνια!
Τα έργα για πληκτροφόρο του Μπαχ αποδίδονται πλέον εξίσου σε ιστορικά πληκτροφόρα όργανα (φορτεπιάνο, τσέμπαλο) όσο και σε σύγχρονα πιάνα. Από τον τρόπο παραγωγής του ήχου και μόνο, οι εκφραστικές δυνατότητες των πρώτων είναι πιο περιορισμένες σχετικά με εκείνες ενός σύγχρονου πιάνου – το παλαιότερο όργανο νύσσει τη χορδή, το νεώτερο την κρούει.
Έχοντας απόλυτη αίσθηση του ύφους του (γερμανικού) μπαρόκ αλλά χωρίς να αγνοεί τις κατακτήσεις της ιστορικής ερμηνευτικής σ’αυτό το ρεπερτόριο, o 74χρονος Στώυερμαν προσάρμοσε τέμπι, δυναμικές, φραστική, άρθρωση και …χρήση του πεντάλ κατά τέτοιο τρόπο, ώστε το μοντέρνο πιάνο Steinway να ηχεί όσο εγγύτερα γίνεται (δηλ. ανάλαφρα) σ’ένα ιστορικό πληκτροφόρο. Παρά κάποια μικροολισθήματα, το παίξιμό του πρόβαλε συστηματικά (δεξιο)τεχνικά ασφαλές, ρυθμικά ολοζώντανο.
Κυρίως, όμως, φώτισε τις πολυφωνικές αρετές -και την εσωτερική λογική- της γραφής, αποδίδοντας με ενάργεια και τις διαφορετικές διαθέσεις των δύο κομματιών: με πόση χάρη και ρέουσα μελωδικότητα ήχησε η πιο σύντομη 1η Παρτίτα, με πόση στοχαστικότητα και επισημότητα βηματισμού η εκτενέστερη 6η! Η ακολουθία χορών σε αμφότερες αποδόθηκε με ευελιξία και απόλυτη φυσικότητα. Εν ολίγοις, ένας Μπαχ ποιητικός, διόλου παλιομοδίτικος, που κοίταζε περισσότερο προς τον Φρ. Κουπρέν παρά προς τον -πιο εξωστρεφή- Ραμώ.
Τα δύο σύντομα ανκόρ (πάλι του Γ.Σ. Μπαχ) επιβεβαίωσαν ότι, ανεξαρτήτως οργάνου, η εκφραστικότητα και το βαθύ συναίσθημα της μουσικής του Μπαχ αναβλύζει από την ίδια τη γραφή...
Λεζάντα πρώτης φωτογραφίας: Στιγμιότυπο από τη συναυλία που έδωσε η διάσημη Γερμανίδα βιολίστρια Άννε-Ζοφί Μούττερ με το σύνολο "Οι Βιρτουόζοι της Μούττερ" στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών (Ηρώδειο, 12/6) © Θωμάς Δασκαλάκης
Διαβάστε Επίσης
