Ήταν μια πιανιστική βραδιά με απαιτήσεις αυτή της Σοφίας Καμαγιάννη στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου "Οι Φίλοι της Μουσικής", στο Μέγαρο Μουσικής. Τόσο για την ίδια, η οποία φιλοδοξούσε να μας ψυχαγωγήσει κομίζοντας ταυτόχρονα και κάποιες προτάσεις διαφορετικές από τα συνηθισμένα, όσο και για τον κόσμο που οδήγησε σε sold out τον μικρό χώρο, δείχνοντας προσήλωση και γνήσιο αίσθημα περιέργειας κατά τη διάρκεια της συναυλίας.
Η βραδιά επονομαζόταν "Μπλε και Ασημί" και δομήθηκε σε δύο (περίπου) ημίωρα μέρη –μεσολάβησε ολιγόλεπτη παύση μεταξύ τους, ώστε να γίνουν ορισμένες τροποποιήσεις, την οποία οι άνθρωποι του χώρου μας προειδοποίησαν εξαρχής ότι δεν έπρεπε να αντιμετωπίσουμε σαν διάλειμμα. Ο κόσμος υποδέχτηκε με χειροκρότημα τη Σοφία Καμαγιάννη στη σκηνή και την παρακολούθησε με μεγάλο ενδιαφέρον να βάζει τη μάσκα με την οποία θα κάλυπτε τα μάτια της για το πρώτο τμήμα της συναυλίας: αρκετά κεφάλια στις πιο πίσω σειρές μετατοπίστηκαν λοξά ώστε να βλέπουν καλύτερα, μαρτυρώντας έτσι την ίντριγκα που δημιούργησε η συνθήκη.
Κατά καιρούς, βέβαια, έχουμε δει κι άλλους να παίζουν με μάσκες, σε ευρεία παλέτα μουσικών ειδών: εύκολα έρχεται κατά νου η εμβληματική περίπτωση των Residents, λ.χ., όπως και οι Slipknot ή ο MF Doom. Όμως η Καμαγιάννη δεν στόχευσε σε κάποιο σόου ανάλογο των δικών τους, ούτε ήθελε να δημιουργήσει συνθήκες μυστηρίου ή απόλυτης συγκέντρωσης, ούτε φιλοδοξούσε να διαφημίσει την τεχνική της. Οι σημειώσεις για τη βραδιά που είχαν ήδη δοθεί στον Τύπο (μοιράζονταν και στην είσοδο της αίθουσας) καθιστούσαν σαφή την επιθυμία της να αφεθεί χώρος στη διαίσθηση της στιγμής, δίνοντας σε εκείνη τον ρόλο του πλοηγού. Έναν ρόλο-κλειδί, δηλαδή, εφόσον μιλάμε για αυτόματη σύνθεση, ο οποίος συμβάλλει και στη δημιουργία μιας πρότασης έξω από τα συνήθη, τόσο σε επίπεδο σύλληψης, όσο και σε επίπεδο εκτέλεσης (στην αίσθηση των πλήκτρων του πιάνου, για παράδειγμα).
Το αποτέλεσμα αυτής της προσέγγισης στην αυτόματη σύνθεση στάθηκε εκπληκτικό. Ούτε που καταλάβαμε δηλαδή για πότε πέρασε το πρώτο ημίωρο της συναυλίας, καθώς η πρωταγωνίστρια της βραδιάς μας μετέφερε σε έναν κόσμο πολυπρισματικό: έναν κόσμο με στιβαρή ροή, χαρακτήρα και δυναμισμό, ο οποίος αφέθηκε να "σβήσει" ωραία σε ένα ήσυχο φινάλε, όπου το πιάνο ήχησε σαν σήμαντρο. Στο ενδιάμεσο απολαύσαμε την Καμαγιάννη να εξαπλώνεται σε μεγάλο φάσμα της δυναμικής των πλήκτρων, διατηρώντας όμως μια αίσθηση μελωδικότητας. Η οποία αποδείχθηκε πολύτιμη καθώς ακούγαμε να γεννιούνται γέφυρες μεταξύ ενός λόγιου ευρωπαϊκού παρελθόντος, μιας πιο free jazz παρακαταθήκης (που έφερε κατά νου τον Cecil Taylor), αλλά και μιας avant-garde επικράτειας, αφού φευγαλέα το πιάνο έδειξε σαν να θέλει να μεταποιήσει πράγματα που έρχονταν από το ηλεκτρονικό noise τερέν. Ήταν μια συναρπαστική περιπέτεια.
Το δεύτερο τμήμα της συναυλίας βασίστηκε στην τεχνολογική καινοτομία "Piano +", που αναπτύχθηκε από την Καμαγιάννη και τον Tim Ward –έναν πολυπράγμονα Βρετανό, ο οποίος ζει στη χώρα μας και είναι ίσως γνώριμος σε κάποιους από την εκπαιδευτική του δραστηριότητα ή τη δράση του με τους Nerve8 και τους Medea Electronique. Ο απαραίτητος μηχανισμός τοποθετείται στο πιάνο και στοχεύει να προεκτείνει τον κόσμο αυτού, με μικρόφωνα που συλλαμβάνουν τον ήχο του οργάνου, τον περνούν μέσω κομπιούτερ και τον εκπέμπουν από τα ηχεία. Σημαντικό στην όλη διαδικασία είναι ότι δεν παρεμβαίνει κανείς τρίτος: η όλη μεταμόρφωση συντελείται από τον εκτελεστή καθώς παίζει, όντας άμεσα εξαρτώμενη από την ιδιοσυγκρασία του και την ευρηματικότητά του.
Το τμήμα αυτό αποδείχθηκε ανηφόρα, συγκριτικά με το πρώτο μέρος της συναυλίας. Μιλώντας για τον εαυτό μου, δηλαδή, την αισθάνθηκα τη διάρκειά του, κυρίως γιατί ενώπιόν μας χτίστηκαν ενότητες με διακριτά πρόσωπα, οι οποίες απαιτούσαν και εγκεφαλική προσήλωση, αλλά και ευελιξία ως προς τις συναισθηματικές μεταβάσεις. Σε μερικά σημεία της, δηλαδή, η "σουίτα" (αν μπορούμε να την αποκαλέσουμε έτσι) διακρινόταν από χαλαρότητα και παιχνίδισμα, αλλού αύξανε ταχύτητες ή βυθιζόταν σε εντάσεις, ενώ υπήρχαν και στιγμές που έμοιαζαν με θραύσματα ρομαντισμού ή με απόπειρες άρθρωσης μοτίβων με επαναληπτική χρησιμότητα, οι οποίες (μου) θύμισαν κάτι από το πολυστιλιστικό ύφος του Frederic Rzewski.
Η περιπλάνηση δεν ήταν εύκολη. Εφόσον είχες τις αντοχές, όμως, σε αποζημίωνε με θαυμάσιο πιάνο εκ μέρους της Καμαγιάννη, η οποία διόλου δεν χάθηκε στα προαναφερόμενα ζιγκ-ζαγκ των διαθέσεων: τα υπηρέτησε όλα όσο και όπως τους έπρεπε. Αυτό που έμεινε λίγο μετέωρο, φοβάμαι, ήταν το "Piano +". Κρυφακούγοντας τις συζητήσεις κάποιων παρευρισκόμενων καθώς έφευγα από την αίθουσα, ας πούμε, συνειδητοποίησα ότι ορισμένοι ανάμεσά τους περίμεναν κάτι πιο έκδηλα ηλεκτρονικό. Μπορεί επειδή κάνουν μια τέτοια διασύνδεση από τη στιγμή που βλέπουν ένα λάπτοπ στη σκηνή;
Προσωπικά, διαβάζοντας τα συνοδευτικά της βραδιάς, δεν κατάλαβα κάτι τέτοιο. Έμεινα όμως με αμφιβολίες για το κατά πόσο το εγχείρημα είναι όντως έτοιμο να προεκτείνει την εμπειρία που αποκομίζεις από το πιάνο. Δεν λέω, ίσως το κάνει, έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ένας μουσικός. Ούτε και ισχυρίζομαι ότι δεν έγινε αντιληπτή η παρουσία του μηχανισμού. Ως άνθρωπος δίχως μουσική εκπαίδευση, πάντως, δεν βρήκα να προσθέτει κάτι το αληθώς αξιοσημείωτο. Ίσως αν εξερευνηθεί περισσότερο; Ίσως αν αποκτήσει ένα πιο δυναμικό αποτύπωμα;
Σε κάθε περίπτωση, το θερμό χειροκρότημα της κατάμεστης αίθουσας προς τη Σοφία Καμαγιάννη στάθηκε δίκαιη ανταμοιβή για την τόσο ωραία μουσική που ακούσαμε, αλλά και για το εξερευνητικό πνεύμα που εξακολουθεί να τη διακρίνει, 23 χρόνια αφότου την πρωτοσυναντήσαμε στην εγχώρια δισκογραφία, σε εκείνη την "Αποβάθρα" (2000). Ο Tim Ward, πάλι, αν και βρισκόταν στο πίσω μέρος της αίθουσας, δεν ήθελε αρχικά να παρεισφρύσει σε αυτή τη στιγμή. Όμως η επιμονή της τον έφερε τελικά στη σκηνή, για το δικό του μερίδιο των ευχαριστιών μας. Τέλος, να πούμε για όσους ενδιαφέρονται και δεν μπόρεσαν να παραβρεθούν ότι η συναυλία θα ξαναγίνει και την Παρασκευή 10/3, στον ίδιο χώρο.
