Με την παραδοσιακή συναυλία που δίνει για τον εορτασμό της "Παγκόσμιας ημέρας της μουσικής" στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών στο -κατάμεστο- Ηρώδειο (21/6) ολοκλήρωσε τις φετινές εμφανίσεις υπό τον διευθυντή της Μιχάλη Οικονόμου η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ.
Καθώς αυτή συνέπεσε με το επικείμενο κλείσιμο -για λόγους ανακαίνισης- του Ηρωδείου, η διεύθυνση της ορχήστρας είχε την ιδέα να ανατρέξει στο πρόγραμμα της… πρώτης της φεστιβαλικής εμφάνισης στον ίδιο χώρο (28/5/1964), προτείνοντας το ίδιο εναρκτήριο έργο, την εισαγωγή "Κοριολανός" του Μπετόβεν. Με την 7η Συμφωνία του ίδιου συνθέτη ολοκληρώθηκε η -υπό ευδιάκριτη αλλά όχι υπερβολική μικροφωνική ενίσχυση- βραδιά… λίγο πριν τα μεσάνυχτα!
Ο Μιχάλης Οικονόμου επιβεβαίωσε γιατί αποτελεί σήμερα -από κοινού με τον Γιώργο Πέτρου, αλλά για διαφορετικούς λόγους- τον αρχιμουσικό που κατανοεί ίσως καλύτερα από τους Έλληνες ομολόγους του το μπετοβενικό συμφωνικό ιδίωμα. Τούτο μάλιστα έχει γίνει αντιληπτό και εκτός συνόρων, αφού, μετά από την επιτυχημένη περσινή του εμφάνιση με έργα Μπετόβεν ως επικεφαλής της Βασιλικής Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Λονδίνου, το περίφημο σύνολο τού ανέθεσε για το 2027 έναν κύκλο τεσσάρων συναυλιών στο Cadogan Hall με αφορμή τη συμπλήρωση 200 χρόνων από το θάνατο του κορυφαίου συνθέτη!
Αντίθετα από τον Πέτρου, που, στις έντονης ρυθμικής σβελτάδας ερμηνείες του σειράς συμφωνιών και ορχηστρικών εισαγωγών με μεσαία κλιμάκια της Καμεράτας σε όργανα εποχής, εστιάζει στην ανάδειξη των οφειλών του Μπετόβεν στην αισθητική του κινήματος "Θύελλα και ορμή", ο Οικονόμου ακολουθεί μία "μεσαία" οδό, που συνδυάζει την αφομοίωση των κατακτήσεων της ιστορικής ερμηνευτικής στο συγκεκριμένο ρεπερτόριο (σε ό,τι αφορά πχ. το μέγεθος της ορχήστρας, τον ρυθμικό παλμό, την κατά τόπους αιχμηρή φραστική κλπ), αν και χωρίς ακραίες διακυμάνσεις ταχυτήτων και δυναμικών, με μια προσπάθεια να φωτισθεί όσο το δυνατό εναργέστερα η σύνθετη (από πλευράς δομής, περιεχομένου, αφήγησης) μπετοβενική συμφωνική γραφή.
Παρότι η Ορχήστρα της ΕΡΤ δεν διαθέτει, ως γνωστόν, την τόσο κρίσιμη ποιότητα ήχου στα έγχορδα, οι μπετοβενικές της αναγνώσεις είναι εξαιρετικά πειστικές, όχι μόνο λόγω της αποδεδειγμένης "χημείας" με τον διευθυντή της αλλά και της τακτικής συναυλιακής τριβής με το συμφωνικό του corpus. Έχοντας ερμηνεύσει κατά τη φετινή σαιζόν 4 από τις 9 Συμφωνίες του Μπετόβεν, το σύνολο δείχνει ικανό να αναμετρηθεί σύντομα και με τις υπόλοιπες (και δη αυτές "ζυγής" αρίθμησης) – η τελευταία ελληνική ορχήστρα που το αποτόλμησε υπήρξε η ΚΟΑ τη σαιζόν 2012-2013 επί θητείας Βασίλη Χριστόπουλου.
Η απόδοση της εισαγωγής "Κοριολανός" ήχησε αρκούντως δραματική και μεγαλόπρεπη, με σαφείς περιγραφικές αρετές. Η διαύγεια ήχου και η ορχηστρική ευελιξία ανέδειξαν πολύ καλά τη θυελλώδη γραφή, νοηματοδοτώντας το δράμα που τη διατρέχει από το αρχικό ουνίσσονο των εγχόρδων μέχρι το υποβλητικό σβήσιμο.
Αν η 7η Συμφωνία του Μπετόβεν είναι ένα έργο ακόμη περισσότερο οικείο στη Συμφωνική της ΕΡΤ, εν προκειμένω αυτή κλήθηκε να ερμηνεύσει μία διαφορετική/νέα, πιο "ρομαντική" εκδοχή του διά χειρός του …αρχιμουσικού της σε ενισχυμένο με μουσικούς εγχόρδων και πνευστών, 70μελές κλιμάκιο! Λίγοι ίσως γνωρίζουν τις συνθετικές ικανότητες (και τις λαμπρές σπουδές) του Οικονόμου, ο οποίος επιχείρησε να ενορχηστρώσει πιο πληθωρικά το έργο, χωρίς να πειράξει όμως ούτε μία νότα! Πέρα από την ανάπτυξη ενός πλήρους σώματος εγχόρδων (η οποία παρέπεμπε στην ορχήστρα της εποχής του ρομαντισμού) προσέθεσε πίκκολο φλάουτο, κόντρα-φαγκότο, περισσότερα κόρνα, τρομπέτες, τρία τρομπόνια, κυρίως όμως ένα πλήρες σετ τυμπάνων, στοχεύοντας στην εξερεύνηση των ηχοχρωματικών δυνατοτήτων που προσφέρουν όργανα αναπτυχθέντα σε μεταγενέστερες περιόδους…
Το αποτέλεσμα ηχητικά δεν ξένισε όσους ομνύουν στη μπετοβενική -και όχι μόνο- ορθοδοξία, και σ’ αυτό συνέβαλε η εκτόνωση του ήχου στον αχανή ανοιχτό σκηνικό χώρο του Ηρωδείου, ανεξαρτήτως της μικροφωνικής ενίσχυσης. Ο αντίκτυπος των πρόσθετων οργάνων (που διέθεταν όλα διακριτό "ρόλο") γινόταν, εξάλλου, αισθητός κυρίως στις κορυφώσεις, προσθέτοντας μία -όχι πάντοτε αδόκητη- ρομαντική διάσταση. Βέβαια, ασφαλέστερες κρίσεις (και μία ίσως διαφορετική αποτίμηση) για το ακρόαμα θα προϋπέθεταν την εκτέλεσή του σε κλειστή αίθουσα συναυλιών…
Αν κάτι, πάντως, επέτρεψε η συγκεκριμένη εκδοχή ήταν την πιο ισορροπημένη ανάδειξη και του απολλώνιου χαρακτήρα ενός έργου, που υφίσταται εξίσου με τον διονυσιακό, την "αποθέωση του χορού" για την οποία έκανε λόγο ο Ρίχαρντ Βάγκνερ. Έχοντας τονίσει στην εισαγωγική του ομιλία τη σχέση της 7ης Συμφωνίας με την αρχαία ελληνική τραγωδία και μυθολογία, ο Οικονόμου μερίμνησε, πέρα από την ανάδειξη του παλμού και της αίσθησης του δραματικού επείγοντος, και για σωστά ζυγιασμένες στίξεις/ανάσες, που επέτρεπαν να υπογραμμισθούν με θεατρικότητα λεπτομέρειες και μεταπτώσεις διαθέσεων της γραφής. Ο συντονισμός και η εγρήγορση της Ορχήστρας της ΕΡΤ υπήρξαν σε γενικές γραμμές άρτιες. Η διαρκώς σωρευμένη ρυθμική ενέργεια ειδικά στα δύο τελευταία μέρη διασφαλίσθηκε από το ευέλικτο παίξιμο των υπό τον Κορέλη εγχόρδων και τον σωστό χρονισμό των δραματουργικά κρίσιμων τυμπάνων του Λιάτσου. Τα λυρικά ξέφωτα χρωματίσθηκαν από τα ωραία σόλι των ξύλινων, με μακράν κορυφαία αυτά φλάουτου της Μακρή, ενώ αρμονικά ενταγμένα στο ορχηστρικό ήχο υπήρξαν τα χάλκινα πνευστά. Μία εκτέλεση που ενθουσίασε τους σχεδόν 5.000 θεατές!
Εμβόλιμα προσφέρθηκε η πανέμορφη πλην σχετικά σπάνια παιζόμενη στη χώρα μας "Συμφωνία κοντσερτάντε για βιολί και βιόλα" του Μότσαρτ, με σολίστες τον διαπρεπή μας βιολιστή Λεωνίδα Καβάκο και τον βιολίστα Ηλία-Ίωνα Λιβιεράτο. Το έργο βρίσκεται δομικά/μορφολογικά πολύ κοντά στο κλασικό κοντσέρτο, αναθέτοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στους δύο σολίστ, οι οποίοι εκθέτουν και αναπτύσσουν διαφορετικό (μέχρις ενός σημείου) θεματικό υλικό από αυτό των ορχηστρικών tutti. Η χρήση από τον Μότσαρτ της scordatura για το μέρος της βιόλας (δηλ. τεχνικής κατά την οποία οι χορδές χορδίζονται σε διαφορετικό τονικό ύψος από το συνηθισμένο) επέτρεψε ν’αντλήσει μεγαλύτερη ηχητική λάμψη και όγκο από το στοχαστικής χροιάς όργανο, καθιστώντας το ίσο συνομιλητή με το σόλο βιολί.
Από τα πρώτα μέτρα του εναρκτήριου allegro maestoso εντυπωσίασε η ποιότητα και η ορθοτονία ήχου, το δέσιμο και η αίσθηση διαλόγου των δύο μουσικών, ακόμα και στην καντέντσα, που συνιστά στην ουσία …μία συνύφανση δύο μονολόγων. Στο αισθαντικό αργό μέρος ευχαρίστησε η εκφραστικότητα με την οποία "πέρναγαν" από τον ένα σολίστα στον άλλο τα μελωδικά θέματα, προτού αναπτυχθούν με πολυφωνικό και έντονα συγκινησιακό τρόπο. Το δε ζωηρό, χορευτικό καταληκτικό ροντό παρέσχε ευκαιρία για παίξιμο μεγάλης εξωστρέφειας και δεξιοτεχνίας.
Τη μελωδική ποικιλία και την ανάλαφρη και αισιόδοξη διάθεση του έργου δικαίωσε, όμως, και η μουσική διεύθυνση του Οικονόμου, που διασφάλισε λειτουργικές ισορροπίες ανάμεσα στις σολιστικές και τις ορχηστρικές ενότητες, αντλώντας από την -ουσιαστικά αποτελούμενη μόνο από έγχορδα (και δύο ζεύγη όμποε και κόρνων)- ορχήστρα μία προσεγμένη σύμπραξη, άλλοτε σβέλτη άλλοτε μαλακή.
Στις έντονες επευφημίες του κοινού οι Καβάκος και Λιβιεράτος αντιχάρισαν εκτός προγράμματος το καταληκτικό Rondeau-Allegro από το "Ντούο για βιολί και βιόλα αρ. 1" KV 423 του Μότσαρτ.
Στον Μπετόβεν ήταν αφιερωμένη και η τελευταία φετινή τακτική εμφάνιση της ορχήστρας (12/5) υπό τον Οικονόμου στο θέατρο "Ολύμπια", το πρόγραμμα της οποίας περιελάμβανε το 3ο Κοντσέρτο για πιάνο και την 3η "Ηρωική" Συμφωνία.
Καθώς η ξαφνική ασθένεια του πιανίστα Σταύρου Δρίτσα δεν επέτρεψε την αντικατάστασή του, αντί του κοντσέρτου παίχθηκε… η εισαγωγή "Κοριολανός", πιθανότατα εν όψει και της προετοιμασίας της για τη συναυλία του Ηρωδείου.
Αν μη τι άλλο, όπως εύστοχα υπενθύμισε ο αρχιμουσικός στη σύντομη εισαγωγική του τοποθέτηση, το έργο αυτό έχει -όπως και η Ηρωική συμφωνία- έντονα προγραμματικό χαρακτήρα, καθώς ο Μπετόβεν εξιστορεί με ιδιαίτερη γλαφυρότητα την ιστορία (και την ψυχοσύνθεση) του Ρωμαίου στρατιωτικού Κοριολανού και την ανεπιτυχή προσπάθεια να διεξάγει πόλεμο εναντίον της γενέτειράς του. Παρά την αρτιότητά της και το ευπρόσδεκτα εστιασμένο παίξιμο των εγχόρδων, η κάπως γενικόλογη εκτέλεση υπολειπόταν αρκετά αυτής, εντελέστερης, που προσφέρθηκε ένα μήνα αργότερα στο Ηρώδειο.
Ακολούθησε η περίφημη 3η -"Ηρωική"- Συμφωνία, μείζον έργο στην εξελικτική πορεία της κλασικής μουσικής (και στο πέρασμα από τον κλασικισμό στο ρομαντισμό), όπου εντοπίζονται το πρώτο πένθιμο εμβατήριο και ουσιαστικά το πρώτο σκέρτσο στην ιστορία της!
Στη γενικώς επιτυχημένη, επαρκούς αφηγηματικής ρευστότητας ερμηνεία αξιοποιήθηκαν η φροντισμένη απόδοση του μουσικού συντακτικού με σαφείς αγωγικές διαφοροποιήσεις ταχυτήτων/δυναμικών (παρά τα κατά βάση σβέλτα τέμπι), η πλαστικότητα φραστικής (κρίσιμη σ’ένα έργο με βαθιά οργανική συναρμογή των θεμάτων), η ρυθμική ζωντάνια (στο σκέρτσο), η νηφαλιότητα (ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη στο ευγενούς βηματισμού "πένθιμο εμβατήριο") και αξιόλογες συνεισφορές των πνευστών (κυρίως των ξύλινων, όπως του όμποε του Κοντού) στα μεσαία μέρη αλλά και το φινάλε με την περίτεχνη σειρά παραλλαγών, του οποίου προβλήθηκε γλαφυρά η αντιστικτική γραφή.
Βέβαια, στην εγνωσμένα άχαρης ακουστικής αίθουσα ο ήχος των εγχόρδων, παρά την όποια ευελιξία του, πρόβαλε τραχύς και χωρίς τη δέουσα πληρότητα, κάτι που άμβλυνε την εκφραστική δύναμη της εκτέλεσης, και δη τον αντίκτυπο της πνοής και ορμής που απαιτούν για τη δικαίωσή τους τα γρήγορα, "επαναστατικού" περιεχομένου μέρη του έργου.
Η αδιαμφισβήτητη "χημεία" μεταξύ της Ορχήστρας της ΕΡΤ και του 53χρονου αρχιμουσικού, βασικό χαρακτηριστικό ενός ενδιαφέροντος -και μοναδικού στα μουσικά μας πράγματα- δείγματος "πραγματιστικής" διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού και ρεπερτορίου, επιβεβαιώθηκε εκ νέου και στην τρέχουσα καλλιτεχνική περίοδο (που άφησε, πάντως, συνολικά λιγότερο ισχυρές εντυπώσεις από την προηγούμενη). Όχι τυχαία και απολύτως επάξια ο Οικονόμου ανέλαβε προ ημερών καθήκοντα μόνιμου μουσικού διευθυντή του συνόλου.
Δεδομένης της θεσμικής ιδιαιτερότητας των Μουσικών Συνόλων (που δεν υπάγονται, όπως οι άλλες κρατικές ορχήστρες, στο Υπουργείο Πολιτισμού), η διοίκηση της ΕΡΤ οφείλει να δρομολογήσει τη σταδιακή ενδυνάμωση του μόνιμου προσωπικού της Συμφωνικής Ορχήστρας. Αυτή θα επιτρέψει και να υπηρετηθούν προσφορότερα οι καταστατικοί της σκοποί (μεταξύ των οποίων η πύκνωση των ηχογραφήσεων και η προώθηση της ελληνικής λόγιας μουσικής) και να αναδειχθούν καλύτερα οι δυνατότητες των μουσικών της!
Κεντρική φωτογραφία: Στιγμιότυπο από την ερμηνεία της 7ης Συμφωνίας του Μπετόβεν από την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ υπό τον Μιχάλη Οικονόμου στο πλαίσιο συνυαλίας για τον εορτασμό της "Παγκόσμιας ημέρας της μουσικής" (Ηρώδειο-Φεστιβάλ Αθηνών, 21/6) © ΕΡΤ
Διαβάστε Επίσης
