"Φεύγοντας" πριν από 21 χρόνια, ο Ιάννης Ξενάκης άφησε μια πλούσια και ρηξικέλευθη κληρονομιά, την οποία πρόλαβε να δει να αναγνωρίζεται διεθνώς ως διακριτή καλλιτεχνική γλώσσα μεταξύ μουσικής, αρχιτεκτονικής, φιλοσοφίας και μαθηματικών εξισώσεων. Ακόμα και σε περιπτώσεις που δεν έγινε αντιληπτός από τους συγχρόνους του, πρωταγωνίστησε σε τολμηρές ηχητικές περιπέτειες, που ακόμα κουβεντιάζονται. Και είναι σε αυτές όπου επικεντρώνεται το πενθήμερο αφιέρωμα της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, η οποία συμμετέχει έτσι στο φετινό Έτος Ξενάκη, γιορτάζοντας τα 100 χρόνια από τη γέννηση του σημαίνοντος συνθέτη στη Βραΐλα της Ρουμανίας.
Οι δύο πρώτες μέρες του αφιερώματος (Σάββατο 7 & Κυριακή 8/5) εστιάζουν στο νεωτερικό μπαλέτο "Κράανεργ" (1969), που αντανακλά την κοσμογονία των φοιτητικών κινημάτων της εποχής και του γαλλικού Μάη. Στην οποία, βέβαια, πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Ξενάκης απέδιδε τόσο μετασχηματιστική όσο και καταστροφική δυναμική, συνδέοντάς τη με το προσωπικό του, αποκαλυπτικό όραμα για μια πλανητικής κλίμακας σύρραξη ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές, ικανή να διαλύσει κάθε πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό, καλλιτεχνικό και ιδεολογικό πλαίσιο. Το έργο θα παρουσιαστεί σε νέα χορογραφική προσέγγιση της Λίλας Ζαφειροπούλου, καλλιτεχνικής διευθύντριας της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού του Ωδείου Αθηνών, η οποία αναμένεται να συνεργαστεί τόσο με εγχώριους σπουδαστές χορού όσο και με το σύνολο Corporis Miracula και τη Black Page Orchestra (σε διεύθυνση Άιτονυ Τσάμπα), προκειμένου να διατηρήσει τον πρωτότυπο συνδυασμό της ζωντανής μουσικής με ηλεκτροακουστική μαγνητοταινία και πνευστά (ξύλινα και χάλκινα).
Την Παρασκευή 20/5, τη σκυτάλη λαμβάνουν τα έργα του Ξενάκη για κρουστά, με τον Αλέξανδρο Γιοβάνο να συμπράττει με τον βαρύτονο Martin Gerke και το γερμανικό σύνολο Elbtonal Percussion, προσεγγίζοντας την "Ψάπφα" (1975), την "Κασσάνδρα" (1987), το εντυπωσιακό "Rebonds" (γραμμένο στα 1987-1988 για τον κορυφαίο Γάλλο περκασιονίστα Σίλβιο Γκουαλντά) και το "Okho" (1989). Τέσσερις απαιτητικές δουλειές, στις οποίες ο συνθέτης εντρύφησε στα ενδιαφέροντά του γύρω από την αρχαία Ελλάδα (Ψάπφα, λ.χ., είναι η Σαπφώ στα αρχαϊκά ελληνικά), τη Γαλλική Επανάσταση και τα δυτικοαφρικανικά τύμπανα djembe.
Την Κυριακή 22/5, οι προβολείς του αφιερώματος φωτίζουν τα άπαντα της πιανιστικής παρακαταθήκης του Ξενάκη. Ο διακεκριμένος σπεσιαλίστας της σύγχρονης μουσικής Στέφανος Θωμόπουλος θα αναμετρηθεί με τα πολυσυζητημένα ηχητικά "νέφη" της σύνθεσης "Έρμα" (1961), με τον λιτό φόρο τιμής στον Μορίς Ραβέλ "à r." (1987), με τις σημειογραφικές καινοτομίες που διέκριναν το "Mists" (1981), αλλά κυρίως με την "Ευρυάλη" (1973), ένα έργο με διαβόητα δύσκολη παρτιτούρα, γεμάτο με εκείνες τις διακλαδούμενες γραμμές που ο δημιουργός του αποκαλούσε "δενδρώσεις". Θα ακουστούν, όμως, και τρία ανέκδοτα κομμάτια από το ξεκίνημα του Ξενάκη (1949-1950), καθώς και έξι τραγούδια της διετίας 1950-1951.
Το αφιέρωμα θα ολοκληρωθεί την Πέμπτη 26/5, ανατρέχοντας σε δημιουργίες για ποικίλα σχήματα μουσικής δωματίου. Εδώ τον πρώτο λόγο θα έχουν οι Θεσσαλονικείς dissonArt ensemble με τη μεσόφωνο Ηλέκτρα Πλατιοπούλου, τους οποίους θα διευθύνει ο Γερμανός συνθέτης και μαέστρος Γιοχάνες Καλίτζκε. Η βραδιά αυτή είναι συμπαραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής και του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης και θα αποπειραθεί να γεφυρώσει το πρώιμο έργο "Ανακτορία" (1969) –το οποίο ο ίδιος ο Ξενάκης περιέγραψε κάποτε ως μουσική για όλες τις καταστάσεις του έρωτα– με τη δύσβατη εσωστρέφεια της δεκαετίας του 1990, όταν έγραψε πυκνές δουλειές σαν το "Πλεκτό" (1993) ή το "Και" (1995). Θα παιχτεί επίσης το "Άκανθος" (1977), αλλά και το διάσημο "Ιχώρ" (1978), στο οποίο απηχείται βεβαίως το μυθολογικό αιθέριο υγρό που είχαν αντί για αίμα οι θεοί του Ολύμπου.
Περισσότερες πληροφορίες
Αφιέρωμα στον Ιάννη Ξενάκη
Με τη νέα χορογραφική προσέγγιση της Λίλας Ζαφειροπούλου στο νεωτερικό του μπαλέτο «Kraanerg» ξεκινά το αφιέρωμα με αφορμή τον εορτασμό για την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννηση του Ι. Ξενάκη.
