Το 1977 ήταν μια χρονιά-ορόσημο για το σινεμά. Την ίδια εποχή που ο Τζορτζ Λούκας παρέσυρε τον πλανήτη σε μια διαγαλαξιακή περιπέτεια γεμάτη δράση με τον "Πόλεμο των Άστρων”, ο καλός του φίλος Στίβεν Σπίλμπεργκ, επέλεξε έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο. Αμέσως μετά την τεράστια εμπορική επιτυχία που γνώρισε με τα "Σαγόνια του Καρχαρία” ο νεαρός τότε σκηνοθέτης δεν έφτιαξε μια ταινία τρόμου για εχθρικούς εισβολείς, αλλά έναν βαθιά ανθρώπινο ύμνο στην περιέργεια, την ελπίδα και την ανάγκη του ανθρώπου να κοιτάξει ψηλά. Σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά την πρεμιέρα του, το φιλμ συνεχίζει να θεωρείται δικαίως ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα της έβδομης τέχνης.
Η πρώτη μεγάλη επανάσταση της ταινίας βρίσκεται στη φιλοσοφία της. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70, οι εξωγήινοι στον κινηματογράφο αποτελούσαν συνώνυμο της απειλής, αντανακλώντας θεωρίες συνομωσίας και τους φόβους του ψυχρού πολέμου. Ο Σπίλμπεργκ ανέτρεψε αυτό το στερεότυπο. Στο σύμπαν του, το άγνωστο δεν έρχεται για να καταστρέψει, αλλά για να επικοινωνήσει. Η αληθινή σύγκρουση στην ταινία δεν συμβαίνει ανάμεσα στους ανθρώπους και τα πλάσματα του διαστήματος, αλλά ανάμεσα στους απλούς, ονειροπόλους πολίτες που αναζητούν την αλήθεια και στις κρυψίνους κυβερνητικές αρχές που προσπαθούν να τη συγκαλύψουν.
Πίσω από το εντυπωσιακό θέαμα, η καρδιά της ταινίας χτυπά στον ρυθμό της παιδικής αθωότητας. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει εξομολογηθεί πως αυτό το έργο γεννήθηκε από το πνεύμα της νιότης του και τις προσωπικές του αναμνήσεις, όπως εκείνη η νύχτα του 1951 όταν ο πατέρας του τον ξύπνησε για να δουν μαζί μια βροχή μετεωριτών. Αυτό το βίωμα αποτυπώνεται σε κάθε καρέ, όπου ενήλικοι πρωταγωνιστές, με προεξάρχοντα τον εξαιρετικό Ρίτσαρντ Ντρέιφους στον ρόλο του Ρόι Νίρι, καλούνται να αποτινάξουν την "ενήλικη λογική”, τις υποχρεώσεις και τις αναστολές τους, ώστε να μπορέσουν να δεχτούν το θαύμα. Όπως χαρακτηριστικά ακούγεται στην ταινία λίγο πριν την κορύφωση, η στιγμή της συνάντησης μοιάζει με "την πρώτη μέρα στο σχολείο”.
Τεχνικά και καλλιτεχνικά, ο Σπίλμπεργκ μαζί με την ομάδα που συγκέντρωσε δημιούργησε εικόνες και ήχους ανεξίτηλους στη συλλογική μνήμη. Ο θρυλικός διευθυντής φωτογραφίας Βίλμος Ζίγκμοντ μετέτρεψε το σκοτάδι της νύχτας σε καμβά εκτυφλωτικών χρωμάτων, ενώ ο πρωτοπόρος Ντάγκλας Τράμπολ σχεδίασε διαστημόπλοια που έμοιαζαν με φωτεινές πολιτείες στον ουρανό. Ταυτόχρονα, η παρουσία του σπουδαίου Γάλλου σκηνοθέτη Φρανσουά Τριφό, στον ρόλο του ερευνητή Κλοντ Λακόμπ, προσέδωσε μια σπάνια ευρωπαϊκή ευαισθησία και πνευματικότητα στην αμερικανική παραγωγή. Ωστόσο, το στοιχείο που απογειώνει την ταινία στη σφαίρα του κλασικού είναι ο τρόπος που παντρεύει την τεχνολογία με την τέχνη. Ο Σπίλμπεργκ φαντάστηκε τον διάλογο δύο διαφορετικών πολιτισμών όχι μέσα από λέξεις, αλλά μέσα από τη μουσική. Η εμβληματική φράση των πέντε νοτών που συνέθεσε ο Τζον Γουίλιαμς μετατρέπει την τελική σκηνή στο Devils Tower σε μια μεγαλειώδη οπτικοακουστική συμφωνία, όπου τα φώτα και οι ήχοι γίνονται η παγκόσμια γλώσσα της κατανόησης.
Είναι αξιοσημείωτο πως η ωριμότητα του ίδιου του δημιουργού δικαίωσε τελικά το αρχικό του όραμα. Αν και το 1980 υπέκυψε στις πιέσεις του στούντιο προσθέτοντας σκηνές από το εσωτερικό του μητρικού σκάφους, το 1998 επέστρεψε με το οριστικό Director’s Cut, αφαιρώντας τις περιττές επεξηγήσεις και αποκαθιστώντας το μυστήριο. Άλλωστε, η μαγεία της ταινίας δεν κρύβεται στο να δούμε τι υπάρχει πίσω από την πόρτα, αλλά στο θάρρος να την ανοίξουμε. Οι "Στενές Eπαφές Tρίτου Τύπου” μοιάζουν αγέραστες γιατί μας υπενθυμίζουν πως όσο κι αν μεγαλώνουμε η σωτηρία μας βρίσκεται στην ικανότητά μας να θαυμάζουμε, να επικοινωνούμε και να αποδεχόμαστε.

