Από τα νέα ταλέντα του κινεζικού κινηματογράφου, ο 37χρονος Μπι Γκαν έχει εντυπωσιάσει το διεθνές φεστιβαλικό κύκλωμα με τις δυο προηγούμενες ταινίες του "Kaili Blues" (2015) και "Long Day's Journey Into Night" (2018), για να φτάσει με την περσινή "Αναγέννηση" ως το διαγωνιστικό τμήμα των Καννών και να αποσπάσει το ειδικό βραβείο της επιτροπής. Η οπτικά συναρπαστική και μοναδικής σκηνοθετικής δεξιοτεχνίας ταινία του εξελίσσεται σε ένα μέλλον όπου οι άνθρωποι έχουν πάψει να ονειρεύονται με αντάλλαγμα την παράταση της ζωής τους. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι συνεχίζουν να το κάνουν, προκαλώντας κοινωνικό χάος και στρεβλώνοντας τη γραμμική εξέλιξη του χρόνου, σε μια αλληγορία που διατρέχει ευρηματικά όλη την κινηματογραφική ιστορία του προηγούμενου αιώνα.
Η ταινία σας αποτελεί έναν ξεκάθαρο φόρο τιμής στην ιστορία του σινεμά, αλλά με ένα μάλλον μελαγχολικό τόνο. Πιστεύετε πως ενδεχομένως θα χαθεί, κατά κάποιον τρόπο, αυτή η μορφή τέχνης;
Δεν είναι αυτός ο στόχος μου. Δεν έχω καμιά διάθεση να θρηνήσω, αλλά έτσι αισθάνομαι για τη συγκεκριμένη τέχνη. Δεν περιμένω να εξαφανιστεί ο κινηματογράφος, απλώς τα όμορφα στοιχεία του λιγοστεύουν, γίνονται όλο και πιο σπάνια. Είμαι σίγουρος πως το σινεμά ως μορφή τέχνης δεν θα χαθεί, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι ταινίες αφηγούνται ιστορίες, το κίνητρο πίσω από αυτές τις ιστορίες και το περιεχόμενό τους παρουσιάζουν όλο και λιγότερο ενδιαφέρον για μένα. Κι εγώ θέλω να ξαναβρώ εκείνα τα στοιχεία τα οποία εξακολουθούν να με συγκινούν.
Και πώς καταλήξατε στη συγκεκριμένη δομή της ταινίας, η οποία είναι χωρισμένη σε έξι κεφάλαια;
Αν θέλουμε να γνωρίσουμε τον κόσμο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε διαφορετικές αισθήσεις. Δεν μπορούμε να τον κατανοήσουμε απλά και άμεσα, με το μυαλό. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τα μάτια, τη μύτη και το στόμα μας, πρέπει να αγγίξουμε τα πράγματα. Έτσι, φυσιολογικά, προέκυψαν αυτά τα έξι μέρη, τα έξι κεφάλαια, πέντε από τα οποία αφορούν τις ανθρώπινες αισθήσεις.
Κάθε κεφάλαιο εξελίσσεται και σε διαφορετική χρονική περίοδο. Διαβάζουμε "20 χρόνια αργότερα" ή "30 χρόνια αργότερα". Πως επιλέξατε τις χρονικές περιόδους;
Δεν είχα πρόθεση να προσδιορίσω ακριβώς τις ιστορικές περιόδους. Ήθελα να παρακολουθεί μεν ο θεατής τις αλλαγές, χωρίς όμως να είναι υποχρεωμένος να ξέρει τη συγκεκριμένη χρονιά, ακόμα και τη δεκαετία. Είναι όπως όταν διάβασα το "Εκατό χρόνια μοναξιάς", το μυθιστόρημα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Δεν κατάλαβα ακριβώς όλες τις ιστορικές πτυχές του, αλλά αυτό δεν αποτέλεσε πρόβλημα για μένα. Εξακολουθώ να αγαπώ αυτό το μυθιστόρημα.
Κάθε κεφάλαιο αναφέρεται και σε μια διαφορετική περίοδο της κινηματογραφικής ιστορίας. Έχουμε γερμανικό εξπρεσιονισμό, φιλμ νουάρ, περιπέτεια φαντασίας… Πως επιλέξατε τα είδη και τον τρόπο με τον οποίο αποτίνετε φόρο τιμής σ’ αυτά;
Όσον αφορά τα είδη, η επιλογή έχει να κάνει με αυτά τα οποία φαίνονται σε μένα συναρπαστικά και διατηρούν μια διαχρονική γοητεία. Πως το καταφέρνουν; Αυτό ήταν που με ενδιέφερε και όχι το να κοπιάρω πλάνα, χαρακτήρες ή ατάκες για να κάνω άμεσες σινεφίλ αναφορές. Δουλέψαμε πολύ στην προετοιμασία της ταινίας μελετώντας γνωστά και άγνωστα φιλμ, τεχνικές λεπτομέρειες, σκηνοθετικές ιδέες, σενάρια, την αφηγηματική γραμματική της κάθε εποχής… Αλλά δεν αντιγράψαμε κάτι συγκεκριμένο. Προσπαθήσαμε να αποδώσουμε με το δικό μας στιλ την αύρα και το συναίσθημα που μεταφέρει η διαφορετική κάθε φορά κινηματογραφική αισθητική.
Είχατε κάποια ταινία στο νου σας η οποία να αναφέρεται με τον ίδιο τρόπο στο σινεμά; Το "Holy Motors" του Λεός Καράξ, για παράδειγμα, επιχειρεί κάτι παρόμοιο με εντελώς διαφορετικό προσέγγιση φυσικά…
Ναι, τη σκέφτηκα αυτή την ταινία, η οποία εξελίσσεται όλη σε μια νύχτα στο Παρίσι. Δεν μπορώ να πως ότι με επηρέασε, ενώ το "Χίλιες και Μια Νύχτες" του Μιγκέλ Γκόμεζ ήταν ένα σημείο αναφοράς μου. Μου αρέσει αυτού του είδους η σεναριακή δομή. Όταν άρχισα να γράφω, αυτή η κατασκευαστική φόρμα μου ήρθε αυθόρμητα στο μυαλό για να αφηγηθώ τις διαφορετικές ιστορίες.
Είστε ένας σκηνοθέτης που δίνετε μεγάλη σημασία στην εικόνα και αυτό απαιτεί προφανώς λεπτομερή προετοιμασία. Είστε λοιπόν υποχρεωμένος να μένετε πιστός στο σενάριό σας ή μπορείτε και αυτοσχεδιάζετε;
Χρησιμοποιώ το σενάριο ως γενικό οδηγό τόσο για εμένα όσο κυρίως για τους ηθοποιούς και το συνεργείο, για να έχουμε όλοι ένα κοινό σημείο αναφοράς. Αλλά πάνω στο σετ δεν μπορείς να μείνεις πιστός στο σενάριο, γιατί πάντα υπάρχουν καινούργιες ιδέες, πάντα υπάρχουν πράγματα που θέλεις να δοκιμάσεις… Δεν μπορείς να ακολουθείς πιστά τα όσα είναι γραμμένα σε ένα χαρτί. Το συνηθέστερο είναι να καθόμαστε την προηγούμενη μέρα με το διευθυντή φωτογραφίας, το σκηνογράφο και το βοηθό μου και να συναποφασίζουμε πως θα κινηθούμε την επομένη. Εκείνοι ενημερώνουν τους άμεσους συνεργάτες τους κι αυτοί με τη σειρά τους τούς υπολοίπους, εγώ μιλάω με τους ηθοποιούς. Ακούγονται ιδέες κι από αυτούς, υπάρχουν συζητήσεις και μπορεί μερικές φορές να καθυστερεί το γύρισμα, αλλά πάντα υπάρχει ζωντάνια και ενέργεια στο πλατό. Κανείς δεν νιώθει σαν υπάλληλος που ήρθε για να εκτελέσει μια προκαθορισμένη δουλειά και στο οκτάωρο να γυρίσει σπίτι του.
Πόσον καιρό κράτησε το γύρισμα της "Αναγέννησης";
Σχεδόν ένα χρόνο. Διακόψαμε δυο φορές, οπότε τα γυρίσματα ολοκληρώθηκαν σε τρεις φάσεις. Ήταν ιδιαίτερα απαιτητικά, διότι κάθε πλάνο γυριζόταν το λιγότερο τρεις τέσσερις φορές και συχνά δέκα ή παραπάνω. Η κάμερά μου κινείται διαρκώς, οπότε υπάρχει μια οργανωμένη χορογραφία κάθε φορά, καινούργιο στήσιμο για πιθανές αλλαγές γωνίας… Κι αν μας ερχόταν να δοκιμάσουμε κάτι καινούργιο επί τόπου, δεν διστάζαμε.
