Η ανακοίνωση ότι ο Κρίστοφερ Νόλαν ετοιμάζει τη δική του κινηματογραφική μεταφορά της "Οδύσσειας" έκανε το σινεφίλ ίντερνετ να παραληρεί, δίνοντας μια νέα διάσταση στο αριστούργημα του Ομήρου, σχεδόν 2.800 χρόνια μετά τη συγγραφή του.
Όμως, ο Νόλαν απέχει πολύ από το να θεωρηθεί ο πρώτος που απέτισε φόρο τιμής στο διαχρονικό έπος. Το Χόλιγουντ δανείζεται τη δομή και τα μοτίβα της "Οδύσσειας" εδώ και δεκαετίες, συχνά με τρόπους που περνούν εντελώς κάτω από το ραντάρ μας.
Προφανώς, δεν γίνεται κάθε random road movie αυτόματα μια σύγχρονη εκδοχή της περιπλάνησης του Οδυσσέα. Τι είναι όμως αυτό που μετατρέπει μια ιστορία σε πραγματική "Οδύσσεια"; Η απάντηση βρίσκεται στον ίδιο τον όρο, αφού μιλάμε για κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα απλό ταξίδι, εννοούμε μια πορεία γεμάτη απρόβλεπτες δοκιμασίες, επικίνδυνους εχθρούς, ατελείωτες καθυστερήσεις και ανατροπές που κάνουν την επιστροφή στο σπίτι να μοιάζει με ακατόρθωτο mission impossible.
Για να ορίσουμε τα βασικά της χαρακτηριστικά, χρειαζόμαστε ουσιαστικά τρία πράγματα: έναν ήρωα που προσπαθεί απεγνωσμένα να γυρίσει στην πατρίδα, αλλεπάλληλες περιπέτειες με απρόσμενους συμμάχους, και... έναν Κύκλωπα, έστω και σε συμβολική μορφή. Με αυτά ως οδηγό, πάμε να δούμε τρεις ταινίες που αποδεικνύουν πόσο βαθιά έχει εισχωρήσει ο Όμηρος στο ποπ σινεμά.
Ο Αδελφέ πού είσαι; (O Brother, Where Art Thou? (2000))
Οι αδελφοί Τζόελ και Ίθαν Κοέν υπέγραψαν μία από τις πιο ευρηματικές και στυλάτες μεταφορές του έπους. Ο Τζορτζ Κλούνεϊ υποδύεται τον δραπέτη κατάδικο Ulysses Everett McGill, ο οποίος προσπαθεί να επιστρέψει στη σύζυγό του, την Penny. Τα ονόματα είναι ξεκάθαρα easter eggs, καθώς το Ulysses είναι η λατινική απόδοση του Οδυσσέα, ενώ το Penny παραπέμπει ευθέως στην Πηνελόπη.
Στο ταξίδι του συνοδεύεται από δύο συνεταίρους στην απόδραση, ακριβώς όπως ο ομηρικός ήρωας είχε τους πιστούς συντρόφους του. Στον δρόμο τους θα συναντήσουν "σειρήνες" που τραγουδούν σαγηνευτικά δίπλα στο ποτάμι, έναν εκκεντρικό ληστή τραπεζών, αλλά και έναν αντίπαλο που είναι ο ορισμός του σύγχρονου Κύκλωπα. Ο Τζον Γκούντμαν, στο ρόλο του Big Dan Teague, φοράει μόνιμα κάλυμμα στο ένα μάτι και διαθέτει την ίδια επιβλητική σωματική διάπλαση και απειλητική ενέργεια με τον Πολύφημο, καταλήγοντας μάλιστα να χάνει το μοναδικό του μάτι με έναν άκρως συμβολικό τρόπο.
Το πιο σουρεάλ στοιχείο της υπόθεσης είναι πως οι ίδιοι οι αδελφοί Κοέν έχουν παραδεχθεί ότι δεν διάβασαν ποτέ το πρωτότυπο κείμενο, αλλά γνώριζαν την ιστορία μέσα από μια παιδική εικονογραφημένη διασκευή. Αυτό κι αν αποδεικνύει πόσο βαθιά ριζωμένο είναι το ομηρικό έπος στη δυτική κουλτούρα.
2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος (1968)
Ο τίτλος του διαστημικού αριστουργήματος του Στάνλεϊ Κιούμπρικ δεν ήταν απλά ένα ποιητικό τέχνασμα. Ο αστροναύτης Ντέιβιντ Μπόουμαν ταξιδεύει προς τον Δία για να εξερευνήσει έναν μυστηριώδη μονόλιθο, αγνοώντας τον πραγματικό σκοπό της αποστολής του. Στη διαδρομή έρχεται αντιμέτωπος με τον HAL 9000, την τεχνητή νοημοσύνη που ελέγχει το σκάφος και παρακολουθεί τα πάντα μέσα από έναν μοναδικό κόκκινο "οφθαλμό".
Ο HAL λειτουργεί ως ένας σύγχρονος Κύκλωπας, την ώρα που η διαδρομή του Μπόουμαν καθρεφτίζει απόλυτα την περιπλάνηση του Οδυσσέα. Ο ίδιος ο Κιούμπρικ είχε δηλώσει πως για τους αρχαίους Έλληνες οι αχαρτογράφητες θάλασσες ήταν εξίσου ανεξερεύνητες όσο είναι το σύμπαν για εμάς σήμερα, οπότε τα μακρινά νησιά του Ομήρου απλά μεταμορφώθηκαν σε πλανήτες και γαλαξίες. Όπως ο Οδυσσέας επιβιώνει από τη Χάρυβδη και τη Σκύλλα, έτσι και ο Μπόουμαν διασχίζει ένα παραμορφωμένο χωροχρονικό πέρασμα που αλλάζει την υπόστασή του, επιστρέφοντας ως κάτι εντελώς διαφορετικό.
Χάρολντ και Κούμαρ 2 (Harold & Kumar Escape from Guantanamo Bay (2008))
Ίσως η πιο απρόσμενη παρουσία σε αυτή τη λίστα. Οι δύο φίλοι, Χάρολντ και Κουμάρ, συλλαμβάνονται κατά λάθος όταν ο ναργιλές τους θεωρείται βόμβα σε μια πτήση, με αποτέλεσμα να καταλήξουν στη διαβόητη φυλακή του Γκουαντάναμο. Από εκεί ξεκινά μια αλυσίδα παράλογων περιπετειών στην προσπάθειά τους να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους.
Αν κοιτάξεις πίσω από το χιούμορ, η ταινία περιλαμβάνει θαλάσσια απόδραση, μια ομάδα από "σειρήνες" σε οίκο ανοχής, αλλά και έναν μονόφθαλμο μεταλλαγμένο νεαρό, ο οποίος λειτουργεί ως η πιο κάλτ εκδοχή του Κύκλωπα που έχεις δει. Παρότι οι δημιουργοί δεν έχουν αναφέρει ποτέ ότι εμπνεύστηκαν από τον Όμηρο, αρκετοί θεατές έχουν επισημάνει εδώ και χρόνια τις εντυπωσιακές ομοιότητες στη δομή της ιστορίας.
Η επιρροή της "Οδύσσειας" στον κινηματογράφο ξεπερνά κατά πολύ τις άμεσες διασκευές του ομηρικού έπους. Από τις κωμωδίες των αδελφών Κοέν μέχρι το διαστημικό αριστούργημα του Κιούμπρικ και ακόμη και τις πιο απρόβλεπτες χολιγουντιανές κωμωδίες, το ταξίδι της επιστροφής, οι συνεχείς δοκιμασίες και η αναζήτηση της ταυτότητας εξακολουθούν να αποτελούν έναν από τους πιο διαχρονικούς αφηγηματικούς πυρήνες.
Ίσως τελικά, αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά να ανακαλύψει πως η "Οδύσσεια" βρίσκεται κρυμμένη σε πολύ περισσότερες ταινίες απ' όσες φανταζόμαστε.
> Σε περίπτωση που ψήθηκες για "Οδύσσεια", δες πού παίζει εδώ.
Διαβάστε Επίσης
