Πως αποφασίσατε να διασκευάσετε ένα τόσο εμβληματικό μυθιστόρημα, το οποίο μάλιστα θεωρείται έντονα αντικινηματογραφικό;
Δεν ήταν η πρώτη μου ιδέα. Μετά το "Όταν Έρθει το Φθινόπωρο" ήθελα να γυρίσω την ιστορία ενός νεαρού άνδρα που απέναντι στον παραλογισμό του σύγχρονου κόσμου αποφασίζει να αυτοκτονήσει. Παρ’ όλο που δεν εξασφαλίσαμε την απαραίτητη χρηματοδότηση, εξακολουθούσα να είμαι εμμονικός με αυτόν τον χαρακτήρα, ο οποίος προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω του, χωρίς να τα καταφέρνει. Μοιράζεται πολλά κοινά στοιχεία με τον Μερσό, τον ήρωα του "Ξένου", τον οποίο άρχισα να ξαναδιαβάζω, συνειδητοποιώντας πόσο δυνατό, έξυπνο και μυστηριώδες ήταν το βιβλίο. Ένα από τα διεισδυτικότερα και προφητικότερα της εποχής μας. Οπότε ξεκίνησα να δουλεύω τη σεναριακή διασκευή του.
Έχοντας εξ αρχής στο νου σας τον Μπενζαμέν Βουαζέν ως πρωταγωνιστή;
Θα κάναμε μαζί την ταινία που δεν προχώρησε, οπότε μιλήσαμε για την ιστορία και τον χαρακτήρα του Μερσό, κάτι το οποίο τον ενθουσίασε. Είχαμε, βέβαια, τις αναστολές μας, γιατί στην Γαλλία όλοι έχουν διαβάσει το βιβλίο και όλοι έχουν μια ιδέα για το πώς να το διασκευάσουν. Έχουν φτιάξει τη δική τους σκηνοθεσία στο κεφάλι τους διαβάζοντάς το.
Ποιο ήταν το μεγαλύτερο σεναριακό στοίχημα της διασκευής;
Το να κατανοήσω το πλαίσιο της συγγραφής του βιβλίου. Είναι γραμμένο από τον Αλμπέρ Καμί στα τέλη της δεκαετίας του '30, όταν η Αλγερία αποτελούσε γαλλικό έδαφος. Έπρεπε να γίνει σαφές το πλαίσιο της ιστορίας, να εξηγήσω στους σημερινούς θεατές τι ήταν η Γαλλία και η Αλγερία εκείνη την εποχή. Επειδή ήθελα να κάνω μια ταινία του 2025 πάνω σε μια ιστορία του 1930. Έτσι, έκανα εκτεταμένη ιστορική έρευνα και προσπάθησα να καταλάβω γιατί ο Μερσό σκοτώνει έναν Άραβα και όχι έναν Ισπανό ή έναν Γάλλο αποικιοκράτη. Δεν είναι τυχαίο, υπάρχουν κάποιοι λόγοι. Και ήταν σημαντικό για μένα να αναπτύξω όλα αυτά τα πολιτικά ζητήματα που ο Καμί δεν χρειαζόταν να εξηγήσει, επειδή όλοι τα γνώριζαν εκείνη την εποχή.
Ποιος είναι σήμερα ο "ξένος", ο σύγχρονος Μερσό;
Ο ξένος είναι παντού,. Είσαι εσύ, είμαι εγώ... Είναι μια έννοια τόσο σημαντική σήμερα, ειδικά όταν βλέπεις όλα αυτά γύρω σου. Τον πόλεμο, όλα τα προβλήματα που έχουμε με την Αμερική, το Ιράν, την Ρωσία... Η η ιδέα του ξένου είναι, δυστυχώς, ακόμα πολύ επίκαιρη. Η φιλοσοφία του Καμί, συνολικότερα, είναι σήμερα εξαιρετικά επίκαιρη. Τη δεκαετία του ’50 η κόντρα του με τον Σαρτρ ήταν διαβόητη, με τον Καμί να μοιάζει λιγότερο σφριγηλός, λιγότερο πολιτικοποιημένος και λιγότερο επαναστατικός. Τώρα, όμως, όλο και περισσότεροι πιστεύουν πως ο Καμί είχε δίκιο και ο Σαρτρ άδικο…
Μείνατε πολύ πιστός στο μυθιστόρημα…
Έχω κάνει πολλές διασκευές, αλλά αυτές αφορούσαν λιγότερο διάσημα βιβλία. Εδώ η ευθύνη ήταν μεγαλύτερη κι όσο κι αν προσπάθησα, δεν μπόρεσα να απομακρυνθώ. Η αρχική ιδέα μου, για παράδειγμα, ήταν να είναι βουβή η ταινία. Πράγματι, στο πρώτο μέρος του βιβλίου δεν υπάρχουν τόσες πολλές λέξεις και τόσες πολλές ατάκες, αλλά στο δεύτερο, με τη δίκη και με όλες τις φιλοσοφικές ιδέες, ήταν αδύνατον.
Γιατί επιλέξατε το ασπρόμαυρο; Επειδή δίνει στο θεατή μια αίσθηση αποστασιοποίησης;
Έχω ξανακάνει ασπρόμαυρη ταινία εποχής, το "Frantz". Για μένα ήταν προφανής επιλογή, επειδή πρόκειται για μια φιλοσοφική ταινία. Είναι βέβαια παράδοξο, επειδή το βιβλίο είναι γεμάτο χρώματα. Αλλά επειδή θέλαμε να δουλέψουμε πάνω στην ιδέα του φωτός και του ήλιου, με το ασπρόμαυρο μπορείς να "πιέσεις" το λευκό, να εντείνεις την αντίθεση... Και είναι αλήθεια πως η απόσταση από την ιστορία που προσφέρει το ασπρόμαυρο στο κοινό είναι ακριβώς η ίδια με την ματιά του Μερσό στον κόσμο γύρω του.
Το μυθιστόρημα έχει διασκευαστεί κινηματογραφικά και από τον Λουκίνο Βισκόντι. Είχατε την εκδοχή του στο νου σας ενώ σχεδιάζατε τη δική σας;
Νομίζω ότι ο Βισκόντι με βοήθησε με έναν τρόπο, επειδή η πρώτη του πρωταγωνιστική επιλογή ήταν ο Αλέν Ντελόν. Και νομίζω ότι ήταν η σωστή. Έκανε την ταινία με τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, ο οποίος είναι ένας σπουδαίος ηθοποιός, αλλά για μένα δεν ταιριάζει καθόλου στον Μερσό. Είναι πολύ Ιταλός. Είναι πολύ ευγενικός και συμπονετικός. Ήθελε κάποιον πιο "σκοτεινά" γοητευτικό, με μια ψυχρή, απόμακρη ομορφιά. Δουλέψαμε πολύ με τον Μπενζαμέν αυτή την εικόνα, η οποία πιστεύω πως είναι πιο μυστηριώδης και εν τέλει πιο τραγική.
Ενδιαφέρουσα και τολμηρή η επιλογή του "Killing an Arab" των Cure, το οποίο ακούγεται στους τίτλους τέλους της ταινίας. Τραγούδι τους έχετε χρησιμοποιήσει και στο "Καλοκαίρι του 1985".
Είμαι μεγάλος θαυμαστής του συγκροτήματος και έχουμε γνωριστεί με τον Ρόμπερτ Σμιθ. Επικοινωνούμε συχνά μέσω email. Και όταν του πρότεινα να χρησιμοποιήσω το τραγούδι του χάρηκε πολύ, επειδή νομίζω πως δεν ήταν απόλυτα κατανοητό από πολλούς οι οποίοι δεν γνώριζαν το βιβλίο του Καμί. Και ο Ρόμπερτ είπε ότι έκανε λάθος που επέλεξε τον τίτλο "Killing an Arab", ο οποίος μπορεί να παρεξηγηθεί από έναν ηλίθιο. Στις ΗΠΑ πολλοί ακροδεξιοί χρησιμοποιούν αυτό το τραγούδι για να επιτεθούν σε αραβικές κοινότητες. Έτσι, το τραγουδάει σπάνια κατά τη διάρκεια των συναυλιών, ειδικά στην Αμερική.
