Η ταινία βασίζεται στην ιστορία του πατέρα σας, σκηνοθέτη και ηθοποιού Άντρας Γέλες. Πόσο πιστός μείνατε στα αληθινά γεγονότα;
Η καρδιά της είναι πιστή στα όσα συνέβησαν. Έκανα αρκετές μυθοπλαστικές αλλαγές, αλλά κράτησα πολλά από τα βασικά γεγονότα έτσι όπως μου τα διηγήθηκαν η γιαγιά μου και ο πατέρας μου. Μέσα στα χρόνια είχαμε μιλήσει πολύ για το οικογενειακό παρελθόν μας, αλλά την τελευταία επταετία, όταν και ξεκίνησα την προετοιμασία της ταινίας, η καταγραφή των αναμνήσεών τους ήταν πιο συστηματική.
Ο πατέρας σας έχει δει την ταινία;
Όχι ακόμη και δεν ήρθε εδώ, στην Βενετία. Θα είναι από τη μια χαρούμενος και από την άλλη θυμωμένος που μιλάμε γι’ αυτόν τώρα. Δεν είναι καθόλου απλός ή εύκολος άνθρωπος και έχω μια περίπλοκη σχέση μαζί του. Στην Ουγγαρία, πάντως, δεν μπορεί να την αποφύγει την ταινία. Θα τη δει αργά ή γρήγορα…
Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε το κινηματογραφικό ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη ιστορία;
Ενώ είναι ένα δράμα ενηλικίωσης, αντανακλά πολλά από τα τραύματα της ευρωπαϊκής ιστορίας κατά τον 20ο αιώνα. Μας κληρονομεί μια ευθύνη να ανακαλύψουμε και να αποκαταστήσουμε τη χαμένη ανθρωπιά μας. Ο προηγούμενος αιώνας εγκατέστησε την απόλυτη και παράλογη βία στην καρδιά τού πιο εξελιγμένου πολιτισμού. Το πως έγινε αυτό νομίζω πως ακόμα και σήμερα δεν έχει απαντηθεί πλήρως.
Αποφασίσατε να υιοθετήσετε αφηγηματικά το βλέμμα του Άντορ, του μικρού πρωταγωνιστή, και όχι μια ουδέτερη και τριτοπρόσωπη οπτική απέναντι στα όσα συμβαίνουν.
Το παιδικό βλέμμα με ενδιέφερε γιατί είναι ανοικτό, αθώο. Θέλει, αλλά δεν μπορεί να καταλάβει όλα όσα βλέπει. Δεν μπορεί να εξηγήσει τι ακριβώς συμβαίνει γύρω από τον ήρωα, οπότε ταυτίζεται με τη θέση του θεατή. Τώρα, όσον αφορά την απόσταση και τον τρόπο με τον οποίο η κάμερα πλησιάζει τα γεγονότα, επειδή αυτά αφορούν μια προσωπική ιστορία υπάρχει ο κίνδυνος να παρασυρθείς και να γίνεις μελοδραματικός ή διδακτικός. Προσπαθήσαμε λοιπόν το βλέμμα του Άντορ να έχει μεν το υποκειμενικό στοιχείο, από την άλλη όμως η ιστορία του να γίνεται οικουμενική και να μας αφορά όλους.
Η αναπαράσταση εποχής είναι εξαιρετικά λεπτομερής και η φωτογραφία της ταινίας έχει μια ιδιαίτερη αισθητική, πολύ ατμοσφαιρική…
Δουλέψαμε διεξοδικά με φωτογραφίες της εποχής, των δεκαετιών ’40 και ’50, προσπαθώντας να συνδυάσουμε το προσωπικό στοιχείο της συγκεκριμένης ιστορίας, μια παραμυθένια αίσθηση κατά κάποιον τρόπο, με μια ντοκιμαντερίστικη αισθητική, η οποία δεν σε αφήνει να απομακρυνθείς από το συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Γυρίσαμε σε φιλμ 35mm, αντλώντας έμπνευση από τις φωτογραφίες τις οποίες σας ανέφερα και από ζωγραφικούς πίνακες, προσπαθώντας να διατηρήσουμε τη λογική της "αποτύπωσης της στιγμής". Το ότι δηλαδή η ζωή είναι σύνδεση αποσπασμάτων και όχι να αναπαράγουμε την κυρίαρχη αφηγηματική λογική ότι η κάμερα τα βλέπει όλα, άρα μπορεί και να τα εξηγήσει όλα. Η πιστή αναπαράσταση της ιστορίας, συλλογικής και προσωπικής, είναι μια ψευδαίσθηση, την οποία έχει υιοθετήσει και προωθεί το χολιγουντιανό σινεμά.
Θα μπορούσατε να δουλέψετε στο Χόλιγουντ ή για μια μεγάλη streaming πλατφόρμα; Μετά το Όσκαρ το οποίο κερδίσατε με τον "Γιό του Σαούλ" σίγουρα θα δεχθήκατε ανάλογες προτάσεις…
Πράγματι, είχα συζητήσει κάποια σχέδια παλιότερα, αλλά τα αμερικανικά στούντιο φοβούνται και το παραμικρό. Την κάθε σελίδα του σεναρίου, την κάθε λεπτομέρεια, την ελέγχει ένας παραγωγός, μετά ένας άλλος, ένας τρίτος, προτείνοντας διαρκώς αλλαγές… Τρέμουν στην ιδέα πως θα ξεφύγουν από την πεπατημένη. Στην πραγματικότητα τους γοήτευε η ιδέα του να συνεργαστούν μαζί μου και όχι η πραγματική συνεργασία, γιατί είναι ανασφαλείς στο να παραδώσουν τον έλεγχο. Ακόμα και όσον αφορά τους θεατές, φοβούνται να τους αφήσουν χώρο και χρόνο για να σκεφτούν. Οι εξηγήσεις για όλα πρέπει να καθαρές, κατανοητές και ετοιμοπαράδοτες.
Αυτό είναι κάτι το οποίο αφορά νομίζω όλη τη σύγχρονη πραγματικότητα της υπερπληροφόρησης, μέσα στην οποία ο δέκτης νιώθει πελαγωμένος. Χρειάζεται καθοδήγηση, αισθάνεται πως οι γκρίζες ζώνες τού δυσκολεύουν τη ζωή ακόμα περισσότερο.
Η πραγματικότητα, όμως, δεν είναι ούτε άσπρη ούτε μαύρη. Και πράγματι, ο σύγχρονος καταιγισμός των εικόνων, οι οποίες μεταδίδουν συμπυκνωμένη πληροφορία, και η δικτατορία των κοινωνικών δικτύων προωθούν μια επιθετική ηθικολογία. Μια απόλυτα υποκειμενική, μισαλλόδοξη ματιά απέναντι στα πράγματα, ένα νέο πουριτανισμό. Οπότε επανερχόμαστε στο ζήτημα του χαμένου μας ουμανισμού και της ανάγκης να βάλουμε τον εαυτό μας στη θέση του άλλου. Όλα τελικά έχουν να κάνουν με την ανθρωπιά, την απανθρωπιά και τι θα διαλέξουμε να υπερασπίσουμε.
