«There Is No Evil»
Η Τεχεράνη βρίσκεται εδώ και λίγες μέρες ενώπιον των μεγαλύτερων διαμαρτυριών που έχει βιώσει η χώρα από την Ιρανική Επανάσταση του 1979. Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν λίγες εβδομάδες νωρίτερα μετά την κατάρρευση του νομίσματος και της συνεχόμενης οικονομικής αστάθειας, έχουν εξελιχθεί γρήγορα όμως, σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις.
Παρά το αυστηρό θεοκρατικό καθεστώς που επικρατεί στο Ιράν τις τελευταίες δεκαετίες, ο κινηματογράφος κατάφερε να ανθίσει έντονα επηρεασμένος από την καλλιτεχνική παράδοση της χωράς. Αποτέλεσμα, η παραγωγή περίτεχνων ταινιών, που διακρίνονται για τη δημιουργική τους αυθεντικότητα και τη συναισθηματική τους πυκνότητα, υπερασπιζόμενες τις ανθρώπινες αξίες με ρεαλισμό και λεπτεπίλεπτη ευαισθησία. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ιρανικού κινηματογράφου.
Εκεί όπου η ελεύθερη έκφραση ελέγχεται αυστηρά, τα πολιτικά προβλήματα και τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων εμφανίζονται πιο σπάνια και έμμεσα, καθώς οι ταινίες συχνά έρχονται αντιμέτωπες με λογοκριτικές παρεμβάσεις, ενώ οι σκηνοθέτες τους με διώξεις και φυλακίσεις. Παρόλα αυτά, μερικοί επιλέγουν να στρέψουν το βλέμμα τους στην "αόρατη” πλευρά της ιρανικής πραγματικότητας, μέσα από καθημερινές ιστορίες και απλές φαινομενικά αφηγήσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, επιλέγουμε έξι ταινίες που, παρά τους περιορισμούς, τόλμησαν να δώσουν φωνή σε εκείνα που δεν μπορούν να ειπωθούν:
1. Ο Σπόρος της Ιερής Συκιάς (2024)
Μετά από συνεχείς εμπλοκές με τη κυβέρνηση, ο Μοχάμαντ Ρασούλοφ ("Δεν Υπάρχει Κακό”), συλλαμβάνεται και καταδικάζεται εκ νέου το καλοκαίρι του ‘22 και λίγους μήνες αργότερα η Ζίνα Μαχσά Αμίνι συλλαμβάνεται από την αστυνομία ηθών, διότι παραβίαζε τους κανόνες σεμνότητας της ισλαμικής θρησκείας. Οδηγείται στο κέντρο κράτησης και δύο μέρες αργότερα ανακοινώνεται ότι είναι νεκρή.
Ο θάνατος της έγινε σύμβολο κατά της βίας των γυναικών και ακολουθήθηκε από αμέτρητες διαμαρτυρίες, και πηγή έμπνευσης για τον Ρασούλοφ, ο οποίος γύρισε με απόλυτη μυστικότητα τον "Σπόρο της Ιερής Συκιάς". Ένα σκληρό και συγκινητικό κοινωνικο δράμα το οποίο κέρδισε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών και μια υποψηφιότητα για διεθνές Όσκαρ. Ήρωας του ο Ιμάν, ένας ανακριτής της κρατικής ασφάλειας, που κρατά κρυφό το επάγγελμά του από φόβο αντιποίνων από τους αντικαθεστωτικούς. Οι δυο του κόρες, όμως, έχουν διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις και θα συγκρουστούν μαζί του όταν εκείνος τις υποψιαστεί για το χαμένο υπηρεσιακό όπλο του.
2. Ένα Απλό Ατύχημα (2025)
Ο Εγκμπάλ θα βρεθεί μετά από ένα μικρό αυτοκινητιστικό ατύχημα, μαζί με την σύζυγο του και την μικρή τους κόρη, σε ένα επαρχιακό συνεργείο αυτοκινήτων, ψάχνοντας βοήθεια. Ο ήχος του προσθετικού του ποδιού όμως, θα ξυπνήσει εφιαλτικές αναμνήσεις στον υπάλληλο του συνεργείου. Ο Βαχίντ, σίγουρος, ότι ο άντρας είναι ο βασανιστής του από τα χρόνια του ως πολιτικός κρατούμενος, τον απαγάγει με πρόθεση να τον σκοτώσει, αλλά αρχίζει να αμφιβάλλει και θα αναζητήσει μάρτυρες για να ανακαλύψει την αλήθεια.
Στο κινηματογραφικό κολάζ ειδών, που αποφεύγει τη κατάληξη ως ενός ακόμα θρίλερ εκδίκησης, ο βετεράνος δημιουργός, και σύμβολο του αντιστασιακού ιρανικού κινηματογράφου, Τζαφάρ Παναχί ("Ταξί στη Τεχεράνη”, "Κύκλος”) καταγράφει την βία που υπέστει, και έγινε αυτόπτης μάρτυρας κατά τη φυλάκιση του.
3. Φύγαμε! (2021)
Σε αυτό το road movie, o Πάνα Παναχί επιλέγει να μη ξεφύγει από το μονοπάτι της νεορεαλιστικής ειλικρίνειας που έστρωσε ο πατέρας του Τζαφάρ Παναχί. Αντιθέτως εκμεταλλεύεται το εγκαθιδρυμένο ντοκιμαντερίστικο ύφος για να αποτυπώσει μία τρυφερή ιστορία που ταυτοχρόνως ξεπερνάει νοερά τα χωρικά σύνορα του Ιράν, όμως καταφέρνει να παραμείνει μια αφιλτράριστα αληθινή απεικόνιση της ιρανικής πραγματικότητας.
Ο ανθρωποκεντρικός ρεαλισμός παίρνει υπόσταση μέσα στο αυτοκίνητο μιας τετραμελούς οικογένεια, η οποία ξεκινάει για ένα ταξίδι αγνώστου προορισμού με φόντο την ιρανική έρημο. Η εκδρομή, παρά το κλίμα συνεχών αντιπαραθέσεων και μεταπτώσεων, εξελίσσεται σε μια χαοτική αλλά διασκεδαστική περιπέτεια για όλους – με εξαίρεση τον πρωτότοκο γιο, ο οποίος οδηγεί σιωπηλός.
4. Περσέπολις (2007)
Η εννιάχρονη Μάρτζι μεγαλώνει σε μία μεσοαστική αντισαχική/προοδευτική οικογένεια, ακούει πανκ και χέβι μέταλ και συναρπάζεται από τις πολιτικές συζητήσεις των γονιών της και των φίλων τους. Τα πράγματα όμως δεν εξελίσσονται όπως τα περιμένουν, και μέσα στο ασφυκτικό τοπίο του νεο-υφίστατου ισλαμικού κράτους και το ξέσπασμα του πολέμου με τον Ιράκ, η Μάρτζι καταλήγει στη Βιέννη για να συνεχίσει τις σπουδές της. Θα ξαναβρεθεί στη γενέτειρα της ύστερα από χρόνια.
Η υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων, κινηματογραφική μεταφορά των αυτοβιογραφικών κόμικ της Μαργιάν Σατραπί παρουσιάζει με παιδική αθωότητα και ειλικρίνεια τη ζωή στην αναταραχόμενη Τεχεράνη του ‘78. Η Σατραπί αναλαμβάνει η ίδια τον σκηνοθετικό ρόλο, ζωντανεύοντας το προσωπικό βίο της πτώση του σάχη και μίας ελπίδα που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί πριν αρχίσει να εκλείπει – στη μεγάλη οθόνη.
5. Τη μέρα που έγινα Γυναίκα (2000)
Τρεις γενιές γυναικών, τρεις διαφορετικές ιστορίες για τη θηλυκότητα στο σύγχρονο Ιράν. Η μικρή Χάβα κλείνει τα εννιά και αποχαιρετά τη παιδική ηλικία. Η μητέρα και η γιαγιά της, την υποχρεώνουν να σταματήσει το παιχνίδι με τα αγόρια της γειτονιάς και να φορέσει τσαντόρ, για να καλυφθεί από τα ανδρικά μάτια. Η Αχού, παρά τις απειλές διαζυγίου από τον εξαγριωμένο σύζυγο της, συμμετέχει σε έναν ποδηλατικό αγώνα δίπλα στη θάλασσα. Και η ηλικιωμένη Χούρα, ξοδεύει τη κληρονομιά της σε οικιακές συσκευές που στερήθηκε σε όλη της τη ζωή.
Η Μαρζιγιέ Μεσκινί συνθέτει με ακατάβλητο, αλλά γεμάτο ευαισθησία, πνεύμα ένα σουρεαλιστικό πορτραίτο της γυναικείας εμπειρίας στο σημερινό Ιράν. Μέσα από τη μη ρεαλιστική προσέγγιση, η Μεσκινί προβάλλει το παράλογο των κοινωνικών περιορισμών και τον διαρκή αγώνα για ελευθερία.
6. Δεν Υπάρχει Κακό (2020)
Δεν θα μπορούσαμε να κλείσουμε χωρίς την αναφορά στο πιο εμβληματικό και σύγχρονο έργο του Μοχάμαντ Ρασούλοφ: "Δεν Υπάρχει Κακό”. Καθώς η εφαρμογή της θανατικής ποινής ως μέσο καταστολής των διαδηλωτών επανεμφανίζεται στο προσκήνιο της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η σκιά που τόσα χρόνια σκεπάζει τη χώρα μεταφέρεται στη διεθνή αυλαία. Η ταινία καταφέρνει να αποτυπώσει – όχι καταγγελτικά – την τρομακτική υπόσταση της εσχάτης ποινής, μέσα από ένα (νεο)ρεαλιστικό πρίσμα και τον συναισθηματικό ανθρωπισμό, πλέον ταυτόσημο με τον Ιρανό σκηνοθέτη.
Μέσα από τέσσερις νοηματικά αλληλένδετες ιστορίες ο Μοχάμαντ Ρασούλοφ σκιαγραφεί τον σταδιακό ψυχικό θάνατο μιας χώρας μέσα από την εξόντωση των πολιτών της. Στο κέντρο της πρώτης ιστορίας είναι μία οικογένεια, με τη θανατική ποινή να αποτελεί μια επικείμενη, σιωπηλή μορφή, κρυμμένη πίσω από την κοινοτοπία της καθημερινότητας.Ένας φαντάρος ψάχνει πυρετωδώς τρόπο να αποδράσει από το επαγγελματικό του καθήκον στη δεύτερη ιστορία. Ενώ, ένας άλλος στρατιώτης βρίσκεται σε άδεια για να επισκεφθεί την αγαπημένη του. Η επιστροφή όμως μίας νεαρής γυναίκας, στη τέταρτη ιστορία, θα φέρει στην επιφάνεια τα θαμμένα οικογενειακά μυστικά – και θα δέσει με ευφυία το ουμανιστικό φιλμ του Ρασούλοφ.
