«The Brutalist»
Φέτος το φθινόπωρο συμπληρώνονται τρία χρόνια από το λανσάρισμα του ChatGPT. Έκτοτε, η τεχνητή νοημοσύνη και έτερα εργαλεία AI, όπως το Midjourney, αποτελούν όχι απλώς κομμάτι της καθημερινής ανθρώπινης δραστηριότητας, αλλά ανά περιπτώσεις καθορίζουν από την αρχή τους όρους με τους οποίους οργανώνεται η κοινωνική ζωή, από την πολιτική και τις συνθήκες εργασίας έως την παραγωγή τέχνης. Το τελευταίο πεδίο δε, αποτέλεσε ένα από τα πρώτα στα οποία προέκυψαν μείζονα συνδικαλιστικά και ηθικά ζητήματα γύρω από τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, όπως απέδειξε η ιστορική τετράμηνη απεργία των αμερικανικών σωματείων σεναριογράφων και ηθοποιών το καλοκαίρι του 2023. Η δυνατότητα του AI να παράγει περιεχόμενο σε δευτερόλεπτα, μετά από εντολές ("prompts") που εισάγει στη μηχανή ένας χρήστης, αφενός απειλεί τη βιωσιμότητα μιας σειράς επαγγελματικών κλάδων, αφετέρου, αποκάλυψε ένα τεράστιο σφάλμα στη λειτουργία των chatbots. Αφού το υλικό που "δημιουργούν" δεν είναι πρωτότυπο, αλλά αποτελεί συγκερασμό εκατοντάδων χιλιάδων δεδομένων που υπάρχουν ελεύθερα στο διαδίκτυο. Κοινώς, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, η λογοκλοπή νομιμοποιήθηκε καθολικά, χωρίς κόστος και συνέπειες. Σαφώς, η εν λόγω τεχνολογία συνοδεύεται από πληθώρα πλεονεκτημάτων, όπως ο τρόπος που απλοποιεί πρακτικές διαδικασίες ή προτείνει γρήγορες λύσεις σε πολύπλοκα προβλήματα, εξ ου και μια στείρα "δαιμονοποίησή" της δεν ωφελεί τη δημόσια συζήτηση που είναι σε εξέλιξη. Ωστόσο, όσον αφορά την καλλιτεχνική δημιουργία και δη τον κινηματογράφο, τα πράγματα βρίσκονται, ομολογουμένως, σε μια δυσοίωνη φάση.
Εκπαιδεύοντας τη μηχανή
Η προ διετίας απεργία των σωματείων οδήγησε σε μικρές νίκες όσον αφορά τον περιορισμό της χρήσης AI στις χολιγουντιανές παραγωγές, όμως, μια σειρά εξελίξεων τους τελευταίους μήνες αποδεικνύει τις συνεχείς μεταβολές που φέρνει η τεχνολογία, σε συνδυασμό με τις ιδιοτελείς βουλές των CEOs - τόσο των μεγάλων στούντιο όσο και των πλατφορμών τύπου ChatGPΤ. Το Νοέμβριο, αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Atlantic απέδειξε πως chatbots που εφαρμόζουν "παραγωγική" ("generative") τεχνητή νοημοσύνη, εκπαιδεύονται για λογαριασμό εταιριών όπως η Apple και η Meta, αντλώντας στοιχεία από περισσότερες από 53.000 ταινίες. Συγκεκριμένα, αλιεύουν τους διαλόγους τους μέσα από τα αρχεία υποτίτλων που υπάρχουν ελεύθερα στη δημοφιλή ιστοσελίδα OpenSubtitles και έτσι, σε χρόνο dt μπορούν να παράξουν, για παράδειγμα, την πλοκή μιας "ολοκαίνουριας" ταινίας ακυρώνοντας την ανάγκη ενός σεναριογράφου. Εξίσου κρίσιμο, πως οι εταιρείες που εκμεταλλεύονται αυτά τα εργαλεία δε λογοδοτούν ή απλώς δεν αναφέρουν καν ποια έργα χρησιμοποιούν ως πηγές. Δηλαδή, η έννοια της πνευματικής ιδιοκτησίας και του προσωπικού κόπου καταργείται. Δεν έχουμε να κάνουμε, επομένως, μονάχα με την ιδέα της πλήρους αντικατάστασης ενός δημιουργού, αλλά επιπλέον την κατάργηση των προθέσεων και τους σκοπούς για τους οποίους σμιλεύτηκε ένα έργο τέχνης. Θέλεις να φτιάξεις μια διαφήμιση προϊόντος που να μοιάζει με anime του Χαγιάο Μιγιαζάκι; Ποιος μπορεί να σε σταματήσει από το να το κάνεις και να κερδοσκοπήσεις κανονικά από αυτό; Για την ώρα, μάλλον κανένας. Διότι, από τη μεριά τους οι εταιρείες υποστηρίζουν πως κάνουν "δίκαιη χρήση" πληροφοριών που υπάρχουν ήδη διαθέσιμες στο διαδίκτυο, ενώ από τη δική τους πλευρά οι σεναριογράφοι - σκηνοθέτες είναι απροστάτευτοι από τα στούντιο για τα οποία εργάζονται. Ίσως αυτό να αλλάξει, βέβαια, το Μάιο του 2026 όταν λήξει το συμβόλαιο που υπέγραψαν τα σωματεία μετά τη δυναμική απεργία τους…
Το κενό ανάμεσα στο δίκαιο και το ηθικό
Οι προβληματισμοί αναφορικά με το AI θα συνεχίζουν να μας απασχολούν καιρό, πόσω δε μάλλον εντός των καλλιτεχνικών κοινοτήτων. Δεν είναι τυχαίος ο οσκαρικός σάλος που έχει ξεσπάσει τις τελευταίες εβδομάδες, όταν έγινε γνωστό πως τόσο στο μιούζικαλ "Emilia Pérez" όσο και το μοντερνιστικό "The Brutalist", αμφότερα υποψήφια για δεκατρία και δέκα χρυσά αγαλματίδια, χρησιμοποιήθηκε τεχνητή νοημοσύνη ώστε να διορθωθούν οι προφορές και η τονικότητα των ηθοποιών τους. Οι συντελεστές υπερασπίστηκαν τις επιλογές τους τονίζοντας την εξαιρετικά περιορισμένη χρήση αυτής της τεχνολογίας υπογραμμίζοντας, επίσης, πως έγινε στο πλαίσιο της βελτίωσης ενός εξ ορισμού πρωτότυπου υλικού. Από υπερβάλλοντα ζήλο για τελειομανία, δηλαδή, έγιναν όλα… Καμία αντίρρηση, εξάλλου, αυτές είναι περιπτώσεις που έτυχε να μάθουμε τι συνέβη. Περισσότερο ενδιαφέρον έχει να εξεταστεί πώς θα αντιδράσουν οι επαγγελματίες από εδώ και πέρα. Είναι ενδεικτικό πως ο σκηνοθέτης Άνταμ Έλιοτ πρόσθεσε στους τίτλους τέλους του υποψήφιου για Όσκαρ animation "Memory of a Snail" (προσεχώς στους κινηματογράφους) τη φράση "φτιαγμένο από ανθρώπους". Παράλληλα το "Light", η ταινία έναρξης του 75ου φεστιβάλ Βερολίνου που ξεκίνησε πριν από μόλις δύο μέρες, έγινε γνωστό πως απέκτησε υπότιτλους και αγγλόφωνη μεταγλώττιση χάρη στην AI εταιρεία Flawless. Επομένως, έχουμε από τη μία την αγωνία για αυθεντικότητα και εξοικονόμηση πόρων και από την άλλη την πρόκληση να μη χάσει το σινεμά τη ψυχή του. Γιατί, όπως έχει πει κι ο προαναφερθείς Μιγιαζάκι, οι μηχανές "δεν έχουν γνωρίσει τον πόνο". Άρα σε ένα ιδανικό σενάριο η ανθρωπότητα θα μπορούσε να βρει τη μέση λύση μεταξύ της λελογισμένης χρήσης τεχνητής νοημοσύνης και την υπεράσπιση της δημιουργικότητας. Εδώ είναι περιττό να θυμίσουμε πόσο έχει ωφεληθεί ο κινηματογράφος από την τεχνολογική πρόοδο (χρήση ήχου, χρώματος), ενώ η ίδια η ύπαρξή του αποτελεί απότοκο μιας ρηξικέλευθης εφεύρεσης. Πώς, όμως, μπορούν να καθοριστούν με νηφαλιότητα τα όποια όρια; Και ποιοι είναι εκείνοι που θα ορίσουν τους κανόνες του παιχνιδιού;
Φλερτ με το μάτριξ
Εκτός από ανησυχία σε πρακτικό επίπεδο, το σινεμά πλέον αναμετράται με τα νέα υπαρξιακά άγχη του και στις νέες αφηγήσεις που παραγάγει. Ακολουθούν spoilers. Η πρόσφατη και διασκεδαστικά camp ταινία τρόμου "Companion" πραγματοποιεί μια μικρή ανατροπή στο υπο-είδος των slasher, τοποθετώντας στο επίκεντρο μια ηρωίδα ρομπότ που διεδκικεί μια αμφίσημων προθέσεων χειραφέτηση. Μερικούς μήνες νωρίτερα, στις μαρκίζες βρέθηκε η "Τεχνητή Δικαιοσύνη", ένα ισπανικό θρίλερ που φαντασιώνεται ένα μέλλον όπου το ρόλο των δικαστών επιτελεί το AI. Ακολούθως, πολύ σύντομα, το 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (6-16/3) διοργανώνει ένα μεγάλο αφιέρωμα που εξετάζει την τεχνητή νοημοσύνη ως κινηματογραφικό εργαλείο. Βλέπουμε, λοιπόν, πως το λογισμικό αυτό έχει έρθει για να μείνει, μετασχηματίζοντας βαθιά την έβδομη τέχνη. Το ερώτημα, τελικά, είναι εάν αυτό θα συμβαίνει προς όφελος ή εις βάρος της.
Διαβάστε Επίσης
