©Socrates Baltagiannis / AIFF 2023
Κατά τη διάρκεια των 29ων Νυχτών Πρεμιέρας συναντήσαμε τη Γερμανίδα Λεόνι Μπένες, την πρωταγωνίστρια της ταινίας "Στο Γραφείο των Καθηγητών" του Ιλκέρ Τσατάκ, για να μας μιλήσει σχετικά με την άψογη ερμηνεία που δίνει στο φιλμ. Εκεί όπου υποδύεται μια δασκάλα η οποία εγκλωβίζεται σε ένα φαύλο κύκλο κατηγοριών όταν επιχειρεί να εξιχνιάσει μια "επιδημία" κλοπών στο σχολείο.
Αρχικά να μοιραστώ μαζί σας πως εξεπλάγην από την εξέλιξη που είχε η ταινία. Περίμενα να δω ένα συμβατικό δράμα κοινωνικού ρεαλισμού, αλλά η τροπή της αφήγησης με ξάφνιασε ευχάριστα. Αναρωτιέμαι, ποια ήταν τα δικά σας συναισθήματα όταν διαβάσατε το σενάριο για πρώτη φορά;
Θυμάμαι πως δεν ήξερα τι ακριβώς να νιώσω! Δεν ήμουν βέβαιη τι αφορά στον πυρήνα της η ταινία. Να ήταν το θέμα των κλοπών ή έννοια της ιδιωτικότητας; Από την άλλη, έχοντας δει και τις άλλες δουλειές του Ιλκέρ, συνειδητοποίησα πως σε αυτήν την ιστορία δεν απαιτούνται σαφείς απαντήσεις. Όταν ακόμα βρισκόμασταν στη διαδικασία του κάστινγκ και κάναμε μαζί μια βόλτα, τότε κατέληξα σε ένα δικό μου συμπέρασμα. Συνειδητοποίησα πως ο τρόπος που διαπληκτίζονται οι χαρακτήρες αντανακλά το πώς οι άνθρωποι επικοινωνούν πλέον γενικώς μεταξύ τους. Σε μια αντιπαράθεση καμία μεριά δεν ενδιαφέρεται πραγματικά να ακούσει την άλλη, έτσι καταλήγουν απλώς στο να διατυπώνουν όσο πιο έντονα γίνεται τις θέσεις τους και να οχυρώνονται πίσω από αυτές.
Έπειτα, δεν περίμενα με τίποτα η ταινία να γυριστεί σαν ένα θρίλερ. Είναι κάτι που εκτιμώ στη σκηνοθετική προσέγγιση του Ιλκέρ, διότι δε δουλεύει σα να έχει μια συγκεκριμένη αποστολή στο μυαλό του. Σαφώς γνωρίζει τον προορισμό, εξάλλου βάση του αποτέλεσε ένα εξαιρετικά καλογραμμένο σενάριο, αλλά επιτρέπει να προκύψει αβίαστα το πώς θα οδηγηθούμε ως εκεί.
Όντως είναι διάχυτο το σασπένς αλλά, επιπλέον, βοηθάει ότι η παρουσία και η απρόβλεπτη συμπεριφορά των παιδιών είναι τόσο τρομακτική!
(γέλια) Καλά ναι, δεν το συζητάω αυτό. Σίγουρα θα θυμάστε κι εσείς τον εαυτό σας στο σχολείο να βλέπει ένα δάσκαλο να καταρρέει ενώπιον όλων. Λυπάμαι που το λέω, αλλά νιώθω πως είναι κάτι που όλοι έχουμε κάνει. Γιατί όταν είσαι παιδί θεωρείς πως έχει πλάκα να ταλαιπωρείς έναν ενήλικα, να τον "χτυπάς" ακριβώς τη στιγμή που αντιλαμβάνεσαι πως έχει χάσει τον έλεγχο της τάξης.
Ακριβώς, γιατί ταυτόχρονα νιώθεις πως κάνεις μια πράξη "εξεγερσιακή", αφού ο δάσκαλος ασκεί μια μορφή εξουσίας πάνω σου. Μόνο που σήμερα, νιώθω, τα σχολεία έχουν μετατραπεί σε μια δομή όπου φιλοξενούνται πολλαπλές μορφές ελέγχου. Μπορεί να συμβεί κάτι θεωρητικά αμελητέο και ξαφνικά ο διευθυντής να καλεί την αστυνομία, κάτι που βλέπουμε και στο φιλμ.
Συμφωνώ, βέβαια ενίοτε ισχύει και το αντίστροφο. Για παράδειγμα, σε πιο προνομιούχα σχολεία ή σε ιδιωτικά ιδρύματα, οι γονείς είναι εκείνοι που δεν αφήνουν σε χλωρό κλαρί τους εκπαιδευτικούς, διότι έχουν αυστηρές ή και παράλογες απαιτήσεις από εκείνους. Ένας κακός βαθμός και ξαφνικά βρίσκεσαι αντιμέτωπος με ένα γονέα σε παροξυσμό… Εδώ να σημειώσω πως υπάρχει η πιεστική προσδοκία από τους δασκάλους να επιτελούν πολλαπλούς ρόλους μαζί. Οφείλουν να εκπαιδεύουν τα παιδιά, αλλά να είναι και γυμναστές, ψυχολόγοι, νοσοκόμοι κ.ο.κ. Επομένως θαυμάζω το λειτούργημά τους και πραγματικά εντυπωσιάζομαι από τις αντοχές που επιδεικνύουν ώστε να συνεχίζουν να κάνουν αυτήν τη δουλειά.
Όσον αφορά την κλιμάκωση των αντιδράσεων που περιγράψατε, η οποία συμφωνώ ότι υπάρχει, πιστεύω πως είναι μία από τις συνέπειες της χρήσης των κοινωνικών δικτύων. Πια όλοι οι μαθητές έχουν μαζί τους κινητά και μπορούν ανά πάσα στιγμή να επικοινωνούν με τους γονείς τους. Με τη σειρά τους, εκείνοι βρίσκονται σε συνομιλίες στο Messenger, το WhatsApp ή αλλού με όλους τους άλλους γονείς μιας τάξης, με αποτέλεσμα το παραμικρό αμελητέο συμβάν να αποκτά τεράστιες διαστάσεις με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Πρόκειται για μια σχετικά προβληματική κατάσταση, αφού έτσι ένα παιδί δυσκολεύεται να αυτονομηθεί. Προσωπικά, μπορώ να θυμηθώ διαφορετικές δυσάρεστες μεν ακίνδυνες δε εμπειρίες μου στο σχολείο, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν και λύθηκαν επιτόπου και για αυτόν ακριβώς το λόγο ωρίμασε ο χαρακτήρας μου.
Αλήθεια, το σχολείο που απεικονίζεται στην ταινία σε τι κοινωνική τάξη αντιστοιχεί; Γιατί ομολογουμένως μοιάζει να απευθύνεται σε σχετικά εύπορους γονείς.
Θέλαμε να αποφύγουμε να δείξουμε ένα σχολείο υποβαθμισμένο με μαθητές που ταλαιπωρούνται τόσο στην τάξη όσο και το σπίτι τους, όπως έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στον κινηματογράφο. Επομένως, επιλέξαμε ένα πλαίσιο στο οποίο παρέχονται τα πάντα προς την εξυπηρέτηση της μάθησης. Σε κάθε περίπτωση, το σχολείο της ταινίας είναι δημόσιο, παρότι αντιλαμβάνομαι πως θυμίζει ιδιωτικό.
Εν τω μεταξύ, μια απολαυστική διάσταση του φιλμ είναι εκείνη που υπαινίσσεται πως τελικά η συμπεριφορά των ενήλικων δεν απέχει και τόσο από εκείνη των παιδιών…
Πραγματικά! Κάποιες φορές το διακρίνω και στον εαυτό μου. Ας πούμε έχω παροιμιώδη έλλειψη υπομονής. Για αυτό μου φαίνεται τρομερά ηλίθιο να περιμένουμε από μικρά παιδιά να μπορούν να ελέγχουν τα συναισθήματά τους ή να εκλογικεύουν ανά πάσα στιγμή τι νιώθουν. Ποιος μπορεί καν να το καταφέρει αυτό;!
Περισσότερες πληροφορίες
Στο Γραφείο Καθηγητών
Η Κλάρα Νόβακ είναι μια αφοσιωμένη στη δουλειά της νεαρή δασκάλα, η οποία νιώθει άβολα για τον τρόπο με τον οποίο οι συνάδελφοί της χειρίστηκαν την υπόθεση μιας σειράς κλοπών ανάμεσα στους μαθητές. Αποφασίζει να διαλευκάνει μόνη της το ζήτημα, διαταράσσοντας ακόμα περισσότερο τις τεταμένες ενδοσχολικές σχέσεις.
