©Alain Rolland, European Union 2022
Το φετινό βραβείο LUX, δηλαδή το χρυσό αγαλματίδιο που απονέμουν κάθε χρόνο με τις ψήφους τους οι Ευρωβουλευτές και οι Ευρωπαίοι πολίτες, απονεμήθηκε στο Στρασβούργο στην ταινία "Κβο Βάντις, Άιντα;" της Τζασμίλα Ζμπάνιτς.
Η υπόθεση του φιλμ διαδραματίζεται το καλοκαίρι του 1995, όταν ο σερβικός στρατός καταλαμβάνει τη βοσνιακή Σρεμπρένιτσα. Η Άιντα εργάζεται ως διερμηνέας για τις δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών, στο στρατόπεδο των οποίων καταφθάνουν χιλιάδες κάτοικοι της πόλης. Καθώς η τεταμένη κατάσταση γίνεται ασφυκτική, εκείνη θα πρέπει να πάρει αποφάσεις ζωής και θανάτου για τον εαυτό της και την οικογένειά της. Διαβάστε την κριτική του "α" για την ταινία εδώ.
Σε μια συναισθηματικά φορτισμένη απονομή, η Ζμπάνιτς παρέλαβε το βραβείο συνοδευόμενη από τη Μουνίρα Σούμπασιτς, επιζήσασα της σφαγής της Σρεμπρένιτσα και πρόεδρος της Ένωσης των Μητέρων της Σρεμπρένιτσα, η οποία μοιράστηκε με το κοινό ένα συγκινητικό λόγο. Μεταξύ άλλων δήλωσε: "Εξαιτίας όσων συνέβησαν στη Σρεμπρένιτσα, έχασα 22 μέλη της οικογένειάς μου εκ των οποίων το σύζυγο και το γιο μου. Ο γιος μου αγνοούταν για χρόνια, μέχρι που κάποια στιγμή βρέθηκαν δύο οστά του. Εκείνα έθαψα για να μπορέσω να πενθήσω. Στην Ουκρανία αυτήν τη στιγμή υπάρχουν μητέρες που κλαίνε, που ψάχνουν τα κόκκαλα των παιδιών του. Κάνω έκκληση να κάνετε ό,τι μπορείτε για να σταματήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Μια και μόνο μάνα που υποφέρει είναι αρκετή". Ενώ, δεν παρέλειψε να αναφερθεί στα εγκλήματα που έγιναν στη Σρεμπρένιτσα, αλλά παραμένουν άλυτα, λέγοντας χαρακτηριστικά: "Το χειρότερο πράγμα στον κόσμο είναι να περιμένεις να αποδοθεί δικαιοσύνη. Εμείς περιμένουμε εδώ και 27 χρόνια".
Από τη μεριά της, η Ζμπάνιτς δήλωσε στο πόντιουμ: "Πίστευα πως ο πόλεμος στη χώρα μου θα ήταν ο τελευταίος που θα βίωνε η Ευρώπη. Επιτρέψαμε, όμως, να συμβεί αυτός στην Ουκρανία. Δεν πρέπει να αφήσουμε να διαιωνιστεί αυτό το φαινόμενο, σας εκλιπαρώ κάντε ό,τι μπορείτε για να σταματήσει". Η σκηνοθέτρια έλαβε το βραβείο LUX από την πρόεδρο του Ευρωκοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα, η οποία στο λόγο της ανέφερε πως: "Αυτή η ταινία είναι ένα ισχυρό κάλεσμα ώστε να αποδοθεί δικαιοσύνει για όλες τις γυναίκες και της μητέρες της Σρεμπρένιτσα, οι οποίες βίωσαν το φριχτό θάνατο περισσότερων από 8.000 αγαπημένων τους. Τέτοιες αποτρόπαιες πράξεις και τα ειδεχθή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν πρέπει να ξεχαστούν. Το βραβείο LUX δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στην πολιτική δουλειά που κάνουμε εμείς και τη δημιουργική δουλειά των Ευρωπαίων κινηματογραφιστών. Οι ταινίες που βραβεύονται με το LUX απηχούν μέσω της τέχνης το αίσθημα για την πάλη υπέρ των κοινωνικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και την ελευθερία".
Μαζί με το "Κβο Βάντις, Άιντα", το βραβείο LUX διεκδίκησαν η βραβευμένη στις Κάνες γερμανική "Μεγάλη Απόδραση" του Σεμπάστιαν Μέιζε και το υποψήφιο για δύο Όσκαρ ντοκιμαντέρ από τη Δανία "Flee" (Γιόνας Πόερ Ράσμουσεν).
