Η σύγχρονη ιστορία όλων ανεξαιρέτως των προηγμένων δυτικών κρατών δεν είναι γραμμένη μόνο με φωτεινές και ηρωικές δημοκρατικές παραγράφους. Πολλές σκοτεινές σελίδες της παραμένουν ακόμα αδιάβαστες, ενώ σε άλλες αφιερώνεται χρόνος εκ των υστέρων, όταν πια η πολιτικοκοινωνική κριτική είναι εύκολη και ασφαλής. Όπως στην περίπτωση της "Παραγράφου 175", του μοναδικού νόμου ο οποίος έμεινε ανέγγιχτος από τη μετάβαση της Δυτικής Γερμανίας στη μεταναζιστική περίοδο. Θεσπισμένος το 1871, εφαρμόστηκε με πολλαπλές τροποποιήσεις έως το 1994 και αφορούσε τις ερωτικές σχέσεις μεταξύ αντρών, οι οποίες θεωρούνταν εγκληματικές και οδήγησαν σε φυλάκιση 140.000 ανθρώπους.
Ένας απ’ αυτούς είναι και ο Χανς, τον οποίο πρωτοσυναντάμε φυλακισμένο το 1968. Συλληφθείς με αποδείξεις που συγκεντρώθηκαν από κρυφή κάμερα σε δημόσιες τουαλέτες (ένα ευρηματικό super-8 φιλμ στην αρχή μας περιγράφει τις δραστηριότητές του), έχει περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του πίσω από τα κάγκελα, χωρίς να χάσει το ερωτικό πάθος του και τη θέλησή του για ζωή. Στη δεύτερη ταινία του (το "Still Life" του 2011 είχε προβληθεί στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης), ο Αυστριακός Σεμπάστιαν Μέιζε τον παρακολουθεί χωρίς να δραματοποιεί τις πράξεις του και να μεγεθύνει τα συναισθήματά του. Ρεαλιστής, ψύχραιμος, μα και βαθιά ρομαντικός σκηνοθέτης, αντιμετωπίζει τον ήρωά του περισσότερο σαν έναν ασυμβίβαστο καλλιτέχνη που δεν μπορεί να ζωγραφίσει ή να γράψει περιορίζοντας την αυθόρμητη έκφρασή του και λιγότερο σαν έναν ακτιβιστή που διεκδικεί τα στοιχειώδη δικαιώματά του. Ο Χανς είναι ένας ήσυχος, εσωστρεφής άνθρωπος που απλά ξέρει να αγαπά χωρίς (φυλετικούς, φυσικούς, κοινωνικούς) περιορισμούς.
Η στάση του είναι ένα είδος αντεξουσιαστικής εξέγερσης ενταγμένης αθόρυβα σε μια καθημερινή ρουτίνα εγκλεισμού, η οποία αποκτά εφιαλτικές, καφκικές διαστάσεις καθώς "διαστέλλεται" μέσα στο πέρασμα του χρόνου. Από το 1968 θα μεταφερθούμε στο 1945 κι από εκεί στο 1957, με την αφήγηση να πηγαινοέρχεται ανάμεσα στις δεκαετίες και τις προσπάθειες του Χανς να ικανοποιήσει τον ασίγαστο πόθο του για ερωτική ελευθερία. Σταδιακά, η παράξενα οικεία σχέση που θα αναπτύξει με τον Βίκτορ, ένα ναρκομανή βαρυποινίτη ο οποίος αρχικά τον απεχθάνεται, θα εξελιχθεί στο μοναδικό σημείο αναφοράς του σ’ έναν κόσμο ανελεύθερο, καταπιεστικό και εκδικητικό (αυτόν της μεταπολεμικής Γερμανίας). Μια σειρά από διακριτικές αναφορές τον συνδέουν ευθέως με το ναζιστικό παρελθόν, ενώ μια σύντομη, αφοπλιστικά απλή σκηνή φέρνει σε ευφυή αντιδιαστολή το μικρόκοσμο μιας ευρωπαϊκής φυλακής με την ιστορία της ανθρωπότητας (ο άνθρωπος στο φεγγάρι), την τεχνολογική και κοινωνική πρόοδο με τις "μικρές" ηθικές αξίες που αυτή συντρίβει στο πέρασμά της. Η ελευθερία, όπως αποδεικνύει το αριστουργηματικά βουβό φινάλε, είναι τελικά μια πολύ διφορούμενη έννοια.
Γερμανία, Αυστρία. 2021. Διάρκεια: 116΄. Διανομή: AMA FILMS
Περισσότερες πληροφορίες
Μεγάλη Απόδραση
Στη μεταπολεμική Γερμανία ο Χανς φυλακίζεται επανειλημμένα γιατί είναι ομοφυλόφιλος. Η μόνη σταθερή σχέση στη ζωή του γίνεται εκείνη με τον επί σειρά ετών συγκρατούμενό του Βίκτορ, έναν καταδικασμένο δολοφόνο.
