Τα απόκρυφα ευαγγέλια των γυρισμάτων της ταινίας
Η ταινία του Ρον Χάουαρντ είναι sold-out πριν ακόμα κυκλοφορήσει, οι πρωταγωνιστές της δέθηκαν από τους παραγωγούς με όρκους σιωπής προκειμένου να κρατηθεί κρυφό το περιεχόμενο των γυρισμάτων, την ίδια στιγμή που οι απανταχού φανατικοί χριστιανοί απειλούν συντελεστές και θεατές με τις αιώνιες φωτιές της Κολάσεως. Μα ποιο είναι επιτέλους το φοβερό μυστικό που κρύβει πίσω από το διάσημο μειδίαμά της η -κινηματογραφική πλέον- Τζιοκόντα;
Θα πρέπει να ήταν στη δεκαετία του '70, όταν πρωτοδιάβασα τις διάφορες θεωρίες για την ενδεχόμενη αρσενική ταυτότητα της Μόνα Λίζα. Θυμάμαι ότι τότε το θεώρησα πολύ πιθανό, γιατί δεν μπορούσα να αποδεχθώ ότι ο διασημότερος πίνακας του κόσμου είχε ως πηγή έμπνευσης μια τόσο άσχημη γυναίκα! Όταν μάλστα επισκέφτηκα το Λούβρο, πέρασα με βιασύνη μπροστά από τον πίνακα, ενοχλημένος από το πλήθος των Ιαπώνων τουριστών που τον περιτριγύριζαν, ενώ στην ίδια αίθουσα υπήρχαν τουλάχιστον 4-5 αναγεννησιακά αριστουργήματα στα οποία κανείς δεν έδινε σημασία. Πού να φανταστώ ότι αυτή η κυρία (;) με το αινιγματικό μειδίαμα θα ενέπνεε στις αρχές του 21ου αιώνα μια τέτοιας έκτασης παραφιλολογία, όχι όμως γύρω από τις κρυφές σεξουαλικές πλευρές του καλλιτέχνη, αλλά του Ιησού, ο οποίος απεικονίζεται μεν στο «Μυστικό δείπνο» του Λεονάρντο, αλλά δεν φαίνεται να έχει (εκ πρώτης όψεως) καμία σχέση με την «Τζιοκόντα» (εκτός κι αν αποτελεί το, εκτός πεδίου, αντικείμενο του βλέμματός της!).
Ήταν ο Ντα Βίντσι μασόνος;
Η όλη υπόθεση μοιάζει με σουρεαλιστική φάρσα: η «Τζιοκόντα» και οι μυστικοί της κώδικες, ο Ντα Βίντσι αρχιμασόνος, η Μαρία Μαγδαληνή σύζυγος του Ιησού και ο τελευταίος απλός άνθρωπος, με απογόνους στη Γαλλία του σήμερα. Θα μπορούσε να είναι ταινία του Μπουνιουέλ, σε σενάριο Σαλβαδόρ Νταλί, κι όμως είναι το υλικό στο οποίο βασίστηκε το best-seller του Νταν Μπράουν, ένα μυθιστόρημα μέτριας αστυνομικής πλοκής, αλλά έντεχνης επίδειξης γνώσεων γύρω από κρυφά ευαγγέλια, άγνωστες πτυχές του χριστιανισμού και θεωρίες για την ανθρώπινη ή τη θεϊκή υπόσταση του Ιησού, που πούλησε πάνω από 40.000.000 αντίτυπα σε όλο τον κόσμο, προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στους θρησκευτικούς κύκλους και συνεχίζει να προκαλεί με την κινηματογραφική διασκευή του.
Την ώρα που διαβάζετε αυτές τις γραμμές θα έχει περάσει μόλις μία μέρα από την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας στις Κάννες, χωρίς ωστόσο να έχει προηγηθεί έγκαιρη δημοσιογραφική προβολή ώστε να έχουμε μια κριτική εκτίμηση του εγχειρήματος. Παρότι λοιπόν το περιεχόμενο του βιβλίου είναι ευρύτερα γνωστό, ο σκηνοθέτης Ρον Χάουαρντ απαίτησε απόλυτη μυστικότητα στα γυρίσματα και απαγόρευσε σε ηθοποιούς και τεχνικούς να προβούν σε οποιαδήποτε αποκάλυψη για το σενάριο, κάτι που μας βάζει σε σκέψεις για ενδεχόμενες αλλαγές σε σχέση με το βιβλίο. Κι όμως, ερωτούμενη σχετικά, η κεντρική πρωταγωνίστρια Οντρέ Τοτού ήταν κατηγορηματική: «Το σενάριο είναι πολύ πιστό προς το βιβλίο». Όσο για τα φλέγοντα «ιστορικά» ζητήματα γύρω από τη Μαρία Μαγδαληνή ή τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι, στην ταινία εικονογραφούνται με επεξηγηματικά σχόλια, κυρίως από τον Ίαν ΜακΚέλεν, ο οποίος υποδύεται τον σερ Λι Τίμπινγκ, εν είδει φλας μπακ. «Υπάρχουν εντυπωσιακές ιστορικές αναπαραστάσεις. Ένα δεύτερο συνεργείο με 1.000 κομπάρσους δούλευε παράλληλα με τα δικά μας γυρίσματα στα στούντιο του Λονδίνου ή της Μάλτας», μας πληροφορεί η Τοτού.
Ο πρόεδρος, η Αμελί και τα παρασκήνια του Κώδικα
Πάντως, η γλυκιά πρώην Αμελί λίγο έλειψε να χάσει το ρόλο της Σοφί Νεβέ εξαιτίας μιας διακριτικής επέμβασης του «θεού» των Ηλυσίων Πεδίων, ήτοι του προέδρου Σιράκ. Το Δεκέμβρη του 2004 ο παραγωγός Μπράιαν Γκρέιζερ και ο Ρον Χάουαρντ επισκέφτηκαν το Γάλλο πρόεδρο για να πάρουν άδεια γυρισμάτων στο Μουσείο του Λούβρου, κάτι που τελικά επιτεύχθηκε. Φαίνεται, όμως, ότι ο Σιράκ εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για να ικανοποιήσει το απωθημένο του κινηματογραφικού ατζέντη που έκρυβε μέσα του: κυκλοφόρησε η βρόμα ότι υπέδειξε «μια ηθοποιό αρκετά δημοφιλή στη Γαλλία και καλύτερη φίλη της κόρης του» ως την πιο ενδεδειγμένη για το ρόλο. Φυσικά, τα Ηλύσια Πεδία διέψευσαν την είδηση, όμως οι υποψίες έπεσαν πάνω στη Σοφί Μαρσό, αν και κατά μία άλλη θεωρία ο πρόεδρος εννοούσε τη Μισέλ Λαρόκ (συγγνώμη, αλλά το όνομα δεν μας λέει κάτι). Οι προεδρικές παρασκηνιακές κινήσεις όμως δεν σταματούν εδώ. Ο Σιράκ ζήτησε επιπλέον να ανέβει λιγάκι το κασέ του Ζαν Ρενό, ο οποίος υποδύεται τον αστυνομικό Μπεζού Φας, για να μη φαίνεται ότι παίρνει ψίχουλα μπροστά στον Τομ Χανκς. Εθνικός σταρ της Γαλλίας είναι αυτός, να μην τον υπερασπιστεί… λογιστικά ο πρόεδρος;
Ο έτερος πρωταγωνιστής Τομ Χανκς, τώρα, αν και άφησε τα μαλλιά του να μακρύνουν ώστε να φέρνει λιγάκι σε διανοούμενο, δεν είναι ακριβώς ο καθηγητής Ρόμπερτ Λάνγκτον που τουλάχιστον εγώ είχα φανταστεί διαβάζοντας το βιβλίο. Αρχική επιλογή του Χάουαρντ υπήρξε ο Μπιλ Πάξτον, ο οποίος όμως δεν ήταν ελεύθερος λόγω άλλων γυρισμάτων. Έπαιξαν στη συνέχεια τα ονόματα των Τζορτζ Κλούνεϊ, Ρέιφ Φάινς, Χιου Τζάκμαν, Ράσελ Κρόου, αλλά τελικά προτιμήθηκε ο Τομ Χανκς, με τον οποίο ο Χάουαρντ έχει ξαναδουλέψει στις ταινίες «Η γοργόνα» και «Απόλλων 13». Λέγεται ότι η αμοιβή του διάσημου σταρ ανέρχεται στα 25.000.000$, συν ποσοστά από τα κέρδη. Κάπως έτσι καθάρισε 70.000.000$ από το «Φόρεστ Γκαμπ» και άλλα 40.000.000$ από τη «Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν». Αρκετά πάντως για να κάνει το χατίρι της Ελληνοαμερικανίδας συζύγου του, Ρίτα Γουίλσον, η οποία του ζήτησε να της χτίσει ολόκληρη ορθόδοξη εκκλησία (αλήθεια, ο εκεί ιερέας απαγορεύει στο ποίμνιό του να δει τον «Κώδικα Ντα Βίντσι»;). Αυτό το τελευταίο έκανε πολλούς να αναρωτηθούν πώς ένας τόσο καλός χριστιανός, που απ' όσο γνωρίζουμε, για να νυμφευθεί την καλή του, βαφτίστηκε ορθόδοξος (παρεμπιπτόντως τον έχει σίγουρο τον αφορισμό από το μακαριότατο), πρωταγωνιστεί σ' αυτό το έργο του διαβόλου (ή αν προτιμάτε «στην πιο πορνογραφική ταινία που έγινε ποτέ», σύμφωνα με μια οργάνωση φανατικών στις Φιλιππίνες που ζητά την απαγόρευσή της, χωρίς φυσικά να έχει δει ούτε ένα καρέ). Τι να τους απαντήσει κανείς, πέραν του τετριμμένου «στο Χόλιγουντ θεός είναι το δολάριο»!
Τα γυρίσματα
Παρότι δόθηκε η άδεια να γίνουν γυρίσματα στο Λούβρο, η μεγάλη αίθουσα του Μουσείου όπου βρίσκεται η «Μόνα Λίζα» ανακατασκευάστηκε τελικά στα βρετανικά στούντιο Πάινγουντ. Ο σκηνογράφος Άλαν Κάμερον λέει σχετικά: «Όταν πήγαμε στο Λούβρο, ανησυχήσαμε ότι θα «τραυματίζαμε» τα πατώματα και τους ανεκτίμητους πίνακες. Αποφασίσαμε λοιπόν να κατασκευάσουμε τα περισσότερα σκηνικά του μουσείου στα στούντιο Πάινγουντ. Οι σχεδιαστές μας ζωγράφισαν περισσότερους από 150 πίνακες, που ασφαλώς έπρεπε να μοιάζουν και στην παραμικρή λεπτομέρεια με εκείνους του Λούβρου. Χρησιμοποιήσαμε ακόμα και μάρμαρα για την κορνίζα γύρω από τα παράθυρα, όπως ακριβώς και στις αίθουσες του μουσείου. Τέλος, το πάτωμα ανατέθηκε σε ειδικό ξυλουργό, ο οποίος, χρησιμοποιώντας ιδιαίτερες επενδύσεις ξύλου, κατάφερε να προσεγγίσει το πάτωμα της μεγάλης αίθουσας».
Αν και μεγάλο μέρος των σκηνικών κατασκευάστηκε στα Στούντιο Σέπερτον και Πάινγουντ, οι περισσότερες σκηνές-κλειδιά της ταινίας έχουν γυριστεί σε πραγματικές τοποθεσίες. Ο Τομ Χανκς παρατηρεί σχετικά: «Βρεθήκαμε σε πολλά από τα αληθινά μέρη που αναφέρονται στο βιβλίο. Γονατίσαμε για να περάσουμε κάτω από χαμηλές πόρτες και συρθήκαμε σε ανώμαλα δάπεδα... Σίγουρα όμως αυτή η επαφή με τις αυθεντικές τοποθεσίες με βοήθησε να αποδώσω ακόμα πιο πιστά το χαρακτήρα του Ρόμπερτ Λάνγκτον. Ήταν μια εμπειρία πολύ διαφορετική από το να πηγαίνεις κάθε μέρα στο Χόλιγουντ και να γυρίζεις στο τάδε στούντιο τις σκηνές σου».
Προβλήματα ωστόσο παρουσιάστηκαν στο Αβαείο του Γουεστμίνστερ όπου οι εκκλησιαστικές αρχές δεν επέτρεψαν τα γυρίσματα εξαιτίας του «βλάσφημου» περιεχομένου του βιβλίου. Οι εσωτερικές σκηνές του Αβαείου γυρίστηκαν στον καθεδρικό του Λίνκολν, ο οποίος βρίσκεται τρεις ώρες βόρεια του Λονδίνου. Οι εξωτερικές σκηνές όμως γυρίστηκαν ακριβώς έξω από το Αβαείο, σε μία από τις πιο πολυσύχναστες τουριστικές τοποθεσίες του Λονδίνου. «Οι σκηνές που γυρίζαμε έξω από το Αβαείο του Γουεστμίνστερ ήταν στην κορύφωση της δράσης», λέει ο Ρον Χάουαρντ. «Ποτέ δεν θα ξεχάσω τις ορδές των παθητικών θεατών που δεν μπορούσαμε να ελέγξουμε, ούτε να απομονώσουμε με κάποιον τρόπο, αλλά αναγκαστικά έπρεπε να συμπεριλάβουμε στο κάδρο. Έπρεπε να επινοήσουμε έναν τρόπο να κάνουμε τα γυρίσματα με όλους αυτούς εκεί. Στην ιδέα και μόνο, με είχε πιάσει πανικός! Ζητήσαμε από το κοινό να μη βγάζει φωτογραφίες και να μη μιλά την ώρα των διαλόγων των ηθοποιών. Συνεργάστηκαν, χειροκροτώντας ύστερα από κάθε γύρισμα. Οι παραδοσιακοί βρετανικοί καλοί τρόποι πραγματικά έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στα γυρίσματα!».
Μακάρι το ίδιο να ίσχυε και με την υποδοχή της ταινίας. Η εμπορική της επιτυχία είναι κάτι παραπάνω από εξασφαλισμένη. Ωστόσο τόσο η καθολική όσο και η ορθόδοξη εκκλησία την έχουν ήδη αναθεματίσει και καλούν τους πιστούς να μην τη δουν. Πιο ανεξέλεγκτα είναι τα πράγματα σε μικρές ομάδες φανατικών θρησκόληπτων που απειλούν με βίαιες ενέργειες - ελπίζουμε πάντως όχι στην Ελλάδα, όπου ήδη ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» σπάει ρεκόρ σε προπώληση εισιτηρίων. Άλλωστε, όσο περισσότερο κραυγάζει ενάντια στην ταινία ο αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος τόσο ανεβαίνει η αξία της στο box office. Γιατί, όπως είπαμε και πιο πάνω, στο Χόλιγουντ το δολάριο είναι θεός - και διάβολος μαζί.
Μπάμπης Ακτσόγλουbabis@athinorama.gr
