Όταν ο Νίκος Παπατάκης συνάντησε τον Τζον Κασσαβέτη

Ανήμερα των γενεθλίων του σπουδαίου ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτη, θυμόμαστε τη σχέση του με έναν άλλο κορυφαίο δημιουργό.

Όταν ο Νίκος Παπατάκης συνάντησε τον Τζον Κασσαβέτη

Όσο ζούσε, η σπουδαιότητα της φιλμογραφίας του ήταν εν πολλοίς παραγνωρισμένη. Με μόλις πέντε μεγάλου μήκους ταινίες στο ενεργητικό του, σε βάθος τριάντα ετών, ο Νίκος Παπατάκης προκαλούσε ενθουσιασμό και πάταγο με κάθε νέο έργο του, προτού ξεχαστεί εξίσου εκκωφαντικά μόλις αυτό ολοκλήρωνε τη διαδρομή του σε φεστιβάλ και αίθουσες.

Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια και με αφορμή αφιερώματα προς τιμήν του, προβολές αλλά και την κυκλοφορία των ταινιών του σε φυσικές κόπιες, η φιλμογραφία του Παπατάκη αποκτά την προσοχή που της αξίζει. Ταινίες όπως «Οι Βοσκοί» (1967) και η «Φωτογραφία» (1987) θεωρούνται σήμερα δικαίως μεταξύ των καλύτερων του ελληνικού σινεμά. Ο ίδιος όμως παράλληλα, ευθύνεται παρασκηνιακά για τη στήριξη διαφόρων κορυφαίων σήμερα δημιουργών, όταν εκείνοι βρίσκονταν στο ξεκίνημά τους.

Ένας από αυτούς ήταν και ο διάσημος Τζον Κασσαβέτης, θεμελιωτής του αμερικάνικου ανεξάρτητου σινεμά και σκηνοθέτης μερικών εκ των αριστουργημάτων του («Κύματα Αγάπης», «Πρόσωπα»), ο οποίος γεννήθηκε σαν σήμερα. Στην αρχή της καριέρας του όμως, ο Κασσαβέτης είχε βρεθεί σε δεινή θέση όταν ολοκλήρωνε το εκπληκτικό ντεμπούτο του «Σκιές» (1959). Μια έτσι κι αλλιώς παραγωγή χαμηλού προϋπολογισμού, με χειροποίητη προσέγγιση και αυτοσχεδιαστική υλοποίηση, τα είχε βρει σκούρα όταν δε βρήκε καμία ανταπόκριση στις σκοτεινές αίθουσες.

Για καλή του τύχη όμως εκείνη την περίοδο ήταν στη Νέα Υόρκη ο Παπατάκης, ο οποίος είχε μετακομίσει από το Παρίσι εξοργισμένος με τον πόλεμο των Γάλλων στην Αλγερία, αλλά και γιατί είχε βοηθήσει το Απελευθερωτικό Μέτωπο. Σημειώστε εδώ πως ο γεννημένος την Αιθιοπία Παπατάκης δεν είχε ακόμα περάσει πίσω από την κάμερα, ενώ ήταν ιδιοκτήτης του Rose Rouge, ενός διάσημου κέντρου διασκέδασης στη γαλλική πρωτεύουσα, πλην αμετανόητα πολιτικοποιημένος διανοούμενος.

Όταν ο Νίκος Παπατάκης συνάντησε τον Τζον Κασσαβέτη - εικόνα 1

Έτσι λοιπόν δεν πρέπει να μας εκπλήσσει ότι ο Παπατάκης βρήκε τρομερά ενδιαφέρον το εγχείρημα του Κασσαβέτη, καθώς όχι μόνο ανέτρεπε τις κινηματογραφικές συμβάσεις, αλλά έθιγε άμεσα και ριζοσπαστικά ζητήματα φύλου, τάξης και ρατσισμού, πράγμα ανήκουστο τότε για έναν πρωτάρη σκηνοθέτη. Η συνδρομή του Παπατάκη στις «Σκιές» μεταφράστηκε στη συγκομιδή 2.000 δολαρίων ώστε να μπορέσει ο Κασσαβέτης να επαναλάβει ορισμένα αναγκαία για τον ίδιο γυρίσματα. Διαβάζουμε συγκεκριμένα στην εξαιρετική μονογραφία του Γιάννη Κονταξόπουλου (2005, εκδ. Καστανιώτη για το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης): «μαζί με τη συνεισφορά του άλλου συμπαραγωγού Maurice McEndree (13.000 δολάρια), του επέτρεψαν (σ.σ.: του Κασσαβέτη) να γυρίσει επιπλέον δώδεκα ώρες rushes, να ξαναμοντάρει την ταινία και να τη μετατρέψει σε 35mm, διάρκειας 87 λεπτών». Επιπλέον αξίζει να σημειωθεί πως ο Παπατάκης κάνει ένα σύντομο cameo στην ταινία μαζί με τον Κασσαβέτη(!).

Όταν ο Νίκος Παπατάκης συνάντησε τον Τζον Κασσαβέτη - εικόνα 2

Ακόμα, στο πολύτιμο ντοκιμαντέρ «Νίκος Παπατάκης: Πορτρέτο Ενός Ελεύθερου Σκοπευτή» (Τίμων Κουλμάσης και Ηρώ Σιαφλάκη, 2009), ο ίδιος ο Παπατάκης περιγράφει τη συναναστροφή του με τον Κασσαβέτη ως εξής:
«Ένας αιθουσάρχης της Νέας Υόρκης ο οποίος ερχόταν στο Roge Rouge με σύστησε στον Κασσαβέτη. Είδα τι είχε ήδη γυρίσει, το βρήκα εξαιρετικό. Κι είπα πως πρέπει να τελειώσει αυτή η ταινία. Μου έκανε, λοιπόν, έναν προϋπολογισμό και περιέργως, ήταν αρκετά τολμηρό εκ μέρους μου, πήρα την απόφαση απερίσκεπτα, αλλά ήμουν ενθουσιασμένος. Σε κάθε περίπτωση, ήταν ένας απ’ τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος που τόλμησε μια περιπέτεια κινηματογραφιστή εκτός Χόλιγουντ. Είναι ένας ποιητής, δε σταματά στα γεγονότα. Ο κινηματογράφος του Τζον Κασσαβέτη το υπερβαίνει αυτό, πάει πιο πέρα, προς την ποίηση, προς το άσμα».

Η επίδραση των «Σκιών» στον Παπατάκη ήταν καθοριστική για τη μετέπειτα καριέρα του ως σκηνοθέτης, η οποία δεν άργησε να ξεκινήσει («Οι Άβυσσοι», 1963). Ας είναι λοιπόν τα γενέθλια του Κασσαβέτη η ευκαιρία να ανακαλύψετε όχι έναν αλλά δύο εκ των κορυφαίων κινηματογραφικών δημιουργών.

Διαβάστε ακόμα

Τελευταία άρθρα Σινεμά

79ο Φεστιβάλ Βενετίας: Με βαριά ονόματα κι οσκαρικό αέρα

Εξασφαλίζοντας μερικές από τις πλέον αναμενόμενες πρεμιέρες της επόμενης σεζόν, η φετινή κινηματογραφική Μπιενάλε σηκώνει αυλαία στις 31/8 με το "White Noise" του Νόα Μπάουμπακ. Το "α" θα είναι εκεί με διαρκείς ανταποκρίσεις.

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΗΣΤΟς ΜΗΤΣΗς
11/08/2022

Το Μικρό Βιβλιοπωλείο στο Παρίσι

Ρομαντικό δράμα – συνταγή, γεμάτο γραφικούς χαρακτήρες και γλυκόπικρα συναισθήματα που θυμίζουν λογοτεχνικό μπεστ σέλερ ευρείας κατανάλωσης, βασίζονται όμως σε ιδέα του γνωστού σκηνοθέτη Ετόρε Σκόλα.

Περιμένοντας τον Μποτζάνγκλς

Τολμηρή, μα άνιση μείξη κωμωδίας καταστάσεων, κοινωνικής σάτιρας και συγκινητικού μελοδράματος, η οποία μένει υπερβολικά πιστή στο μυθιστορηματικό πρώτο υλικό της.

Ο Αντικαταστάτης

Αστυνομικό θρίλερ με τολμηρά καταγγελτική διάθεση. Αφηγηματικά ακατέργαστο όμως, δυσκολεύεται εξ αρχής να κάνει την ίντριγκά του πραγματικά ενδιαφέρουσα.

SAS Ειδικές Δυνάμεις: Κόκκινος Συναγερμός

"Die Hard" ιδέα από τα Lidl κι από βιβλίο πολεμοχαρή Βρετανού κομάντο με σινε-διεκπεραίωση στον αυτόματο πιλότο.

Μπαραβέντο

Η πρώτη ταινία του δημιουργού τού cinema novo είναι μια εικαστικά ενδιαφέρουσα, στρατευμένη όσο και φολκλορική κοινωνική διαμαρτυρία η οποία χρωστά τη γοητεία της στην απελευθερωτική ποίηση των εικόνων της.

Παγκόσμια πρεμιέρα του "The Kingdom" χωρίς τον Λαρς φον Τρίερ;

Ο Δανός σκηνοθέτης που έχει συνδέσει συνειδητά το όνομά του με ταινίες που προβοκάρουν, διαγνώστηκε με νόσο Πάρκινσον, είδηση που φουντώνει τα σενάρια πιθανής απουσίας του από την παγκόσμια πρεμιέρα του "The Kingdom" τον Σεπτέμβριο στο Φεστιβάλ Βενετίας.