Ο απείθαρχος κινηματογράφος του Ολιβιέ Ασαγιάς

«Νέου είδους κινηματογραφιστής» κατά τους «New York Times», ένας «post-punk auteur» για το IndieWire. Όποιον χαρακτηρισμό κι αν επιλέξετε, πάντως, δεν θα είναι αρκετός για να περιγράψει τις ταινίες του Ολιβιέ Ασαγιάς. Στιλιστικά αταξινόμητα και χωρίς ευδιάκριτο κινηματογραφικό ύφος, τα φιλμ του Γάλλου σκηνοθέτη κινούνται με άνεση σε εντελώς διαφορετικά είδη, ενώ κι ο ίδιος ο δημιουργός τους δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για την τήρηση μιας συγκεκριμένης, οριοθετημένης αισθητικής. Για εκείνον κάθε νέα ταινία συνιστά εξόρμηση σε ένα νέο κινηματογραφικό σύμπαν, όπου το ταξίδι είναι σημαντικότερο από τον προορισμό.

Αρκεί να θυμηθούμε ότι μόλις την περασμένη εβδομάδα έκανε πρεμιέρα στους ελληνικούς κινηματογράφους η προτελευταία ταινία του, η ρομαντική κομεντί «Παιχνίδια Ζευγαριών», ενώ τώρα κυκλοφορεί η «Αβάνα, η Πόλη των Κατασκόπων», ένα πολιτικά φορτισμένο θρίλερ γυρισμένο στα ισπανικά και στα αγγλικά, με διεθνές καστ που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους Πενέλοπε Κρουζ, Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ, Έντγκαρ Ραμίρεζ και Άνα ντε Άρμας. Ο Ασαγιάς καταφέρνει έτσι να διατηρείται στην επικαιρότητα από τα τέλη των ’70s μέχρι σήμερα, με σταθερή παρουσία στα μεγάλα φεστιβάλ, ως σκηνοθέτης που χαράσσει τον δικό του σινεφίλ δρόμο στον οποίο τον ακολουθούν όλοι οι πρωτοκλασάτοι σταρ.

Μετά τη νουβέλ βαγκ

Ο Ασαγιάς ανήκει στη γενιά των Γάλλων σκηνοθετών που της έλαχε να διαδεχθεί ένα από τα πιο ριζοσπαστικά ρεύματα του παγκόσμιου σινεμά. Εκείνος, βέβαια, ξεκίνησε τη σχέση του με τη μεγάλη οθόνη... απ’ την κούνια. Γιος του σεναριογράφου Ζακ Ρεμί, ο Ασαγιάς αποκτά τριβή με την αφήγηση συνεισφέροντας στα σενάρια του πατέρα του, προτού δουλέψει για μια μικρή περίοδο ως αρθρογράφος για τα θρυλικά «Cahiers du Cinema», ακολουθώντας ως εδώ πιστά τα βήματα των σκηνοθετών που θαύμαζε – από τον Ερίκ Ρομέρ μέχρι τον Αλέν Ρομπ-Γκριγιέ. Καθόλου τυχαία, το όνομά του στη μεγάλη οθόνη θα εμφανιστεί πρώτα με την ιδιότητα του σεναριογράφου («Ραντεβού», Αντρέ Τεσινέ) λίγο πριν από το σκηνοθετικό του ντεμπούτο «Désordre» (1986).

Μέχρι και το τέλος της δεκαετίας του '90, ο Ασαγιάς αναπτύσσει ένα ιδιόρρυθμο ύφος, σταθερά φορμαλιστικό και με προσεγμένο στιλιζάρισμα, το οποίο θεματικά κινείται γύρω από τις ερωτικές σχέσεις και τη σύγχρονη αποξένωση στις διάφορες μορφές της. Πάντα, βέβαια, κλείνει το μάτι στη νουβέλ βαγκ, είτε γυρίζοντας νεανικά ρομάντζα στους δρόμους του Παρισιού («Paris s'Eveille», «L'Eau Froide») είτε προσλαμβάνοντας τον εμβληματικό Ζαν-Πιέρ Λεό ως πρωταγωνιστή («Irma Vep»).

Ο άλλος Ασαγιάς

Στο κλείσιμο του 20ού αιώνα, όμως, ο Γάλλος δημιουργός ανακαλύπτει το σινεμά Ασιατών δημιουργών όπως οι Γουόνγκ Καρ Βάι και Χου Χσιάο Χσιέν, και πλέον οι ταινίες του αποκτούν έναν μειλίχιο, ενδοσκοπικό τόνο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του «Clean» (2006), ενός μελοδράματος με πρωταγωνίστρια τη μούσα και σύζυγο τότε του Ασαγιάς Μάγκι Τσενγκ, στο οποίο η κάμερα ανασαίνει μαζί με την ηρωίδα καθώς εκείνη πασχίζει να φτιάξει τη ζωή της από την αρχή και να συμφιλιωθεί με τις χειρότερες πτυχές του χαρακτήρα της. Παράλληλα, όμως, ο σκηνοθέτης θα παραδώσει πυρετώδη φιλμ σαν το ονειρώδες «Demonlover» (2002), ταινίες... για όλη την οικογένεια («L'Heure d'Été», 2008), αλλά και το ημι-βιογραφικό «Μετά τον Μάη» (2012), ένα από τα πιο επιτυχημένα και βατά έργα του, που φωτίζεται από το φιτίλι που άναψε η εξέγερση του '68 και κλείνει τους λογαριασμός του με το παρελθόν, σε πνεύμα συμφιλιωτικό, νοσταλγικό και καθ’ όλα απολαυστικό.

Προηγουμένως, βέβαια, είχε παραδώσει το καλύτερο δημιούργημά του, τη μίνι σειρά και ταινία για τον διαβόητο τρομοκράτη Ίλιτς Ραμίρεζ Σάντσεζ με τίτλο «Carlos» (2010). Η πρώτη συνεργασία του Ασαγιάς με τον ηθοποιό Έντγκαρ Ραμίρεζ είναι το πολυσύνθετο, σαγηνευτικό ψυχογράφημα ενός ανθρώπου σε πόλεμο με τον εαυτό του. Το πνεύμα του «Carlos» διαπερνά και την «Αβάνα...», όχι μόνο λόγω της παρουσίας του Ραμίρεζ. Ο ηθοποιός βρίσκεται και εδώ μπλεγμένος σε ένα τρομοκρατικό δίκτυο, το οποίο αυτήν τη φορά θέλει να ανατρέψει τον Φιντέλ Κάστρο. Οι δύο ταινίες μοιράζονται την αφηγηματική δομή που χωρίζει το δραματικό παρελθόν και παρόν και κρύβει τις προθέσεις και τις ανατροπές της υπόθεσης, ενώ θίγουν τα όρια αυταρχισμού και δημοκρατίας μέσα από ένα post-punk σάουντρακ, που στην περίπτωση της «Αβάνας» περιλαμβάνει τους υποτιμημένους Feelies. Σαν να είχαν δίκιο τελικά οι συνάδελφοι του IndieWire...

Δείτε το τρέιλερ του «Αβάνα, η Πόλη των Κατασκόπων»