Όλοι γνωρίζουν τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τον Μάλκολμ Χ, λίγοι όμως εντός και εκτός των ΗΠΑ έχουν ακούσει για τον Τζέιμς Μπόλντουιν, τον τρίτο πόλο σε ένα ευρύ κίνημα διεκδίκησης φυλετικών δικαιωμάτων που άνθισε στα ‘60s. Όσο οι δύο πρώτοι κινητοποιούσαν την αφροαμερικανική κοινότητα και ασκούσαν ριζοσπαστικό ακτιβισμό στο δρόμο και στην πολιτική αρένα, ο Μπόλντουιν όπλιζε τα μυαλά των Αφροαμερικανών με τις αποστομωτικές διαλέξεις και τα φλογερά γραπτά του.
Ο γεννημένος στο Χάρλεμ το 1924 συγγραφέας και πολιτικός στοχαστής, έμαθε πολύ νωρίς στη ζωή του τι σημαίνει ο ρατσισμός και δη η κρατικά νομιμοποιημένη μορφή του. Κατά τη διάρκεια της εφηβείας του είχε παρενοχληθεί επανειλημμένα από την αστυνομία, γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των ιδεών του, αλλά και στο να συνειδητοποιήσει πως για τον λευκό Αμερικάνο όποιος έχει σκούρο δέρμα θα ανήκει πάντα στο περιθώριο. Ταυτόχρονα, η μανιώδης παρακολούθηση ταινιών τον οδήγησε σε ακόμα μία καίρια διαπίστωση: οι κινηματογραφικές αναπαραστάσεις της κοινωνίας, ειδικά στις παραγωγές του Χόλιγουντ, ήταν πέρα ως πέρα ανακριβείς και δημιουργούσαν κάλπικες προσδοκίες για έναν μαύρο του Χάρλεμ όπως εκείνον. Συγκεκριμένα στο βιβλίο «The Devil Finds Work», στο οποίο μεταξύ άλλων αναλύεται ο ρόλος του κινηματογράφου στη διαμόρφωση της ατομικής συνείδησης, ο Μπόλντουιν περιγράφει το σινεμά ως «τη γλώσσα των ονείρων», η όποια όμως όσο μαγευτική και εάν είναι «καλό θα ήταν κανένας μαύρος να μην πιστεύει όσα του λέει».
Τα λόγια του Μπόλντουιν δεν ήταν απόρροια μιας συλλήβδην αρνητικής στάσης απέναντι στο σινεμά, ίσα-ίσα το λάτρευε. Όμως ως ένα μέσο στα χέρια λευκών σε θέσεις ισχύος, αναπαρήγαγε κάλπικες ελπίδες στους ανθρώπους των γκέτο για μελλοντική χειραφέτηση. Συγκεκριμένα, η πλειοψηφία των εμπορικών ταινιών επαναλάμβανε την υπόσχεση πως μέσω τις σκληρής δουλειάς οι κόποι τους μια μέρα θα ανταμειφθούν, και οι ίδιοι θα απολάμβαναν μια ανεξάρτητη ασφαλή ζωή. Το Χόλιγουντ δηλαδή, ανακύκλωνε το αφήγημα του αμερικανικού ονείρου, στο οποίο όμως οι Αφροαμερικανοί δεν είχαν ποτέ πρόσβαση, και θα το συνειδητοποιούσαν αυτό αργά ή γρήγορα, τρώγοντας μια δυνατή σφαλιάρα (κυριολεκτικά και μεταφορικά) όσο έβλεπαν τις ζωές τους να διαλύονται.
Τη δύναμη των λόγων του Μπόλντουιν και την ανατριχιαστική επίκαιρη διάστασή τους ανέπτυξε αριστουργηματικά ο Ραούλ Πεκ («Όταν ο Μαρξ Συνάντησε τον Έγκελς») στο συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ «Δεν Είμαι ο Νέγρος σου». Ο Πεκ ανέδειξε την ασύλληπτη ευκολία με την οποία ο Μπόλντουιν εκμηδένιζε κάθε συντηρητικό συλλογισμό, ενώ διατηρούσε μια στιβαρή πνευματική διαύγεια και ακλόνητη ψυχραιμία. Ήταν τέτοια δε η αμίμητη ικανότητά του στις δημόσιες ομιλίες, ώστε οι αίθουσες των διαλέξεών του σε πανεπιστήμια ήταν πάντα ασφυκτικά γεμάτες, ενώ από την εκκωφαντική σιωπή μπορούσες να ακούσεις ακόμα και μια καρφίτσα να πέφτει.
Το «Δεν Είμαι ο Νέγρος σου» ήταν η πρώτη ταινία που χρησιμοποίησε ως πρώτη ύλη κείμενα και διαλέξεις του Μπόλντουιν, και ήταν τέτοια η μαεστρία με την οποία τα εκμεταλλεύτηκε ο Πεκ που τον οδήγησε στις υποψηφιότητες για Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ. Δύο χρονιά μετά, είναι η σειρά του Μπάρι Τζένκινς να εμπνευστεί από τον Μπόλντουιν και να βρεθεί ξανά στην κούρσα των Όσκαρ.
Ο οσκαρικός σκηνοθέτης του «Moonlight» όμως δεν επιλέγει ένα από τα ακαδημαϊκά βιβλία του συγγραφέα, αλλά το «Εάν η Οδός Μπιλ Μπορούσε να Μιλήσει», ένα σπαρακτικό ρομαντικό δράμα με ήρωες ένα ερωτευμένο ζευγάρι Αφροαμερικανών που έρχονται αντιμέτωποι με το εκδικητικό σωφρονιστικό και δικαστικό σύστημα. Η ικανότητα του Τζένκινς να δημιουργεί υπέροχες ποιητικές εικόνες και να εκτοξεύει την ένταση μέσα από τις σιωπές των χαρακτήρων του, έκανε το σκηνοθέτη την ιδανική επιλογή για τη σινε-διασκευή του μυθιστορήματος. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου πως αυτή είναι η πρώτη φορά που η οικογένεια του Μπόλντουιν απελευθέρωσε τα δικαιώματα του βιβλίου.
Στην περίπτωση του Τζένκινς όμως το σημαντικότερο, και το σημείο που πιθανότατα θα εκτιμούσε και ο ίδιος ο Μπόλντουιν, είναι πως ο δημιουργός από την πρώτη του κιόλας ταινία («Medicine for Melancholy») απεικονίζει μαύρους χαρακτήρες στην αληθινή, ανθρώπινη τους διάσταση. Μια κίνηση φαινομενικά απλή, αλλά ουσιαστικά απελευθερωτική στο εμπορικό κινηματογραφικό τοπίο, που έχει ανάγκη τις ρεαλιστικές αναπαραστάσεις ανθρώπων που σπάνια βλέπουν την αντανάκλασή τους στη μεγάλη οθόνη.
Για αυτό και είναι άξια η τριπλή υποψηφιότητα της «Οδού Μπιλ» στα επερχόμενα Όσκαρ, στα οποία ο Τζένκινς θεωρείται φαβορί στην κατηγορία διασκευασμένου σεναρίου, αλλά και η ηθοποιός Ρετζίνα Κινγκ σε αυτήν του β' γυναικείου ρόλου. Ίσως από κάπου ο Τζέιμς Μπόλντουιν παρακολουθεί τις εξελίξεις με ένα ελαφρύ χαμόγελο...
Περισσότερες πληροφορίες
Αν η Οδός Μπιλ Μπορούσε να Μιλήσει
Η Τις και ο Φόνι είναι δύο ερωτευμένοι νεαροί Αφροαμερικανοί στο Χάρλεμ της δεκαετίας του ’70. Όταν ο τελευταίος φυλακίζεται για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε, η έγκυος Τις αγωνίζεται μαζί με την οικογένειά της να αποδείξει την αθωότητά του.
