O 64χρονος Ρώσος δημιουργός μιλά για την καινούργια ταινία του «Η Κιβωτός των Ανθρώπων», την εξουσία, την αχανή πατρίδα του, τον Πούτιν και το... τρένο που έχασε.
Βιρτουόζος, λάτρης των τεχνών, εραστής της κλασικής λογοτεχνίας, επικριτής κάθε εξουσίας και ταυτόχρονα θαυμαστής της τσαρικής παράδοσης, απρόβλεπτος, αμφιλεγόμενος για τις ελιτίστικες απόψεις του... Θέλετε και άλλους λόγους που να αποδεικνύουν ότι ο Αλεξάντρ Σοκούροφ είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Ρώσους δημιουργούς; Η νέα ταινία του «Η Κιβωτός των Ανθρώπων» μας ταξιδεύει στο Λούβρο την περίοδο της γερμανικής κατοχής, όπου δυο άνθρωποι προσπαθούν να σώσουν μια ανεκτίμητη πολιτιστική κληρονομιά. Το πνεύμα απέναντι στα κτηνώδη ένστικτα του ανθρώπου. Πάνω σ’ αυτήν την αντίθεση δεν είναι άλλωστε γραμμένη η ιστορία του είδους μας;
Sokurov on Skype
Ο Σοκούροφ δείχνει να μη νιώθει άνετα μπροστά από την οθόνη του υπολογιστή. Μάλλον γιατί μια ζωή βρίσκεται πίσω της... Η καινούργια του ταινία έχει μια πρωτόγνωρη για τον ίδιο φόρμα, που συνδυάζει το ντοκουμέντο με τη μυθοπλασία. «Χρησιμοποιώ απλώς την εμπειρία που έχω αποκομίσει από τη λογοτεχνία, η οποία αρέσκεται στο να αναμειγνύει πραγματικά γεγονότα και φαντασία». Σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης, ο Σοκούροφ δεν κρύβει την αγάπη του για τη λογοτεχνία, αλλά και για το γαλλικό πολιτισμό. «Στη σύγχρονη ιστορία οι Γάλλοι μάς έμαθαν να αγαπάμε την ομορφιά. Φέρτε μόνο στο μυαλό σας την ενδυμασία της γαλλικής αυλής, τα καπέλα, τα καλσόν, τα παπουτσάκια που φορούσαν». Και το κόλλημά του με τα μουσεία από πού προκύπτει; «Είναι οι δάσκαλοί μου. Το μουσείο είναι η κοινωνία των μεγάλων καλλιτεχνών και δημιουργών», μου λέει λίγο πριν παρουσιαστεί ένα μικροπροβληματάκι στην πραγματική κοινωνία των ψηφιακών συνδέσεων…
Μια τεράστια, κρύα χώρα
Η επικοινωνία μας με τη Ρωσία –μέσω Skype– φτιάχνει γρήγορα. Τι γίνεται, όμως, με τις ταραχώδεις σχέσεις Ρωσίας και Ευρώπης; Υπάρχει περίπτωση να φτιάξουν ποτέ; «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα στην πραγματικότητα. Η εξουσία είναι αυτή που προκαλεί τον ανταγωνισμό. Τους λαούς δεν τους νοιάζει το παιχνίδι της εξουσίας», συνεχίζει ο Σοκούροφ. «Βέβαια, οι Ευρωπαίοι έχουν πάει να σας κατακτήσουν δυο φορές τους τελευταίους αιώνες, μία με τον Ναπολέοντα και μία με τον Χίτλερ», του θυμίζω. «Ας ξανάρθουν όποτε θέλουν», λέει μειδιώντας. «Όλοι αυτοί που επιχείρησαν να κατακτήσουν τη Ρωσία δεν έλαβαν υπόψη τους ότι δεν έχουν να κάνουν μόνο με το λαό, αλλά και με μια τεράστια κρύα χώρα».
Το τρένο που χάθηκε...
Γιατί η έννοια της εξουσίας είναι παρούσα σε όλα του τα έργα; «Τα πάντα βασίζονται στις αρχές της εξουσίας. Το νερό εξουσιάζει τη φωτιά. Ο χώρος εξουσιάζει τον άνθρωπο. Ένας άγριος άνθρωπος είναι πιο δυνατός από έναν πολιτισμένο άνθρωπο. Πάντα υπάρχει κάτι που είναι πιο δυνατό από κάτι άλλο», μου λέει. Και ο Πούτιν; Γιατί συνεχίζει να κερδίζει την εκτίμηση των συμπατριωτών του παρά τις καταγγελίες και τα δείγματα καισαρισμού; «Η ιδιαιτερότητα του Πούτιν είναι ότι ξέρει πολύ καλά τι άνθρωποι τον ψηφίζουν.
Στη Ρωσία υπάρχει χαμηλότατο επίπεδο κοινωνικής κουλτούρας. Η φτώχεια παίζει μεγάλο ρόλο. Οι Ρώσοι πάντα ζούσαν μέσα στη φτώχεια. Τη δεκαετία του ’20, του ’40, του ’60». Όσο για το μέλλον του σινεμά, τι βλέπει να έρχεται για το μέσο; «Θεωρώ ότι είμαι λογοτεχνικός άνθρωπος. Με ενδιαφέρει λιγότερο το σινεμά, το οποίο είναι μια τεχνική για ηλίθιους. Δεν ξέρω κάποιον άνθρωπο που δεν θα μπορούσε να γίνει σκηνοθέτης». Και τότε «γιατί συνεχίζετε να ασχολείστε με το σινεμά;» τον ρωτάω. «Γιατί το έχασα το τρένο», μου απαντά γελώντας.
Περισσότερες πληροφορίες
Η Κιβωτός των Ανθρώπων
Η ιστορία του Λούβρου κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής και η σχέση του Γάλλου διευθυντή με τον Γερμανό διοικητή του μουσείου.
