"Αίας" του Σοφοκλή: Μια παράσταση-τομή στον σύγχρονο σκηνικό λόγο

Πριν έξι χρόνια ξεκίνησε τη διαδρομή της παράστασης "Αίας” σε σκηνοθεσία Γιώργου Νανούρη. Η επιστροφή της, σε Αθήνα (Θέατρο Λυκαβηττού 30/8) και Θεσσαλονίκη (Θέατρο Γης 2/9) είναι μια επιβεβαίωση ότι το αρχαίο δράμα μπορεί ακόμη να μας ταράζει, να μας συγκλονίζει, να μας καθρεφτίζει. Ένα έργο βαθιά πολιτικό και υπαρξιακό, από τα παλαιότερα του Σοφοκλή, που εδώ αποκτά νέα πνοή και φέρνει στην επιφάνεια, με τρόπο τολμηρό και απολύτως συγκινητικό, όλα τα υπαρξιακά και ηθικά του διλήμματα.

Ο "Αίας” θεωρείται η παλαιότερη από τις σωζόμενες τραγωδίες του Σοφοκλή και ταυτόχρονα μια από τις πιο σύνθετες- ένα έργο που δεν βασίζεται μόνο στη δράση, αλλά κυρίως στην εσωτερική σύγκρουση, την ηθική σύγκρουση ενός ήρωα με τον ίδιο του τον εαυτό, τον κόσμο και τους θεούς. Στον πυρήνα του, ο ήρωας Αίας, δεύτερος μόνο μετά τον Αχιλλέα σε ανδρεία, πληγώνεται βαθιά όταν οι Έλληνες αποφασίζουν να αποδώσουν τα όπλα του Αχιλλέα στον Οδυσσέα. Προδομένος, καταρρακωμένος, απομονώνεται. Σε μια στιγμή μανίας-προκαλούμενης από την Αθηνά- ξεσπά πάνω στα ζώα του στρατοπέδου, πιστεύοντας ότι σφαγιάζει τους εχθρούς του. Όταν συνέρχεται, το αίσθημα της ντροπής και της ατίμωσης τον συνθλίβει. Ανίκανος να συμβιβαστεί με μια νέα τάξη πραγμάτων, όπου η πολιτική και η διπλωματία υπερισχύουν της προσωπικής τιμής, επιλέγει την αυτοκτονία.

 

Αναμετρώντας το ατομικό ηρωικό ήθος με την πολιτική αναγκαιότητα, ο "Αίας" φέρει τον ομηρικό απόηχο σε ένα καίριο πολιτικό ερώτημα: Πόσο αντέχει η τιμή μπροστά στον συμβιβασμό; Ο Γιώργος Νανούρης χρησιμοποιεί τη μετάφραση του ποιητή Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου που προσδίδει λυρικότητα, ακρίβεια και θεατρικότητα, σεβόμενη τον λόγο του Σοφοκλή και μεταφέροντάς τον σε μια γλώσσα σύγχρονη και φορτισμένη. Η σκηνική πρόταση του δεν φοβάται το ρίσκο: στηρίζει ολόκληρη την αφήγηση πάνω στη σωματικότητα και την ερμηνευτική τόλμη ενός και μόνο ηθοποιού. 

Ο Μιχάλης Σαράντης-σπαρακτικός και πολυσχιδής-ερμηνεύει όλους τους ρόλους του έργου-εννιά, για την ακρίβεια-αποκαλύπτοντας μέσα από συνεχείς μεταμορφώσεις τον ψυχικό χάρτη ενός ήρωα που αρνείται να παραδώσει τα όπλα στην παρακμή του κόσμου. Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως η ερμηνεία του αποτελεί μια μικρή θεατρική υπέρβαση: συναισθηματικά ευθύβολη, τεχνικά εξαντλητική, βαθιά ανθρώπινη. Δίπλα του, σε έναν παράλληλο διάλογο με τη γλώσσα της εικόνας, ο εικαστικός Απόστολος Χαντζαράς, ζωγραφίζει επί σκηνής, δημιουργώντας έναν οπτικό σχολιασμό ζωντανό, οργανικό, σχεδόν μυσταγωγικό. Η ζωγραφική γίνεται το άηχο χορικό μιας παράστασης που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια του θεατή ως ένας συνεχής αγώνας ύπαρξης και ερμηνείας. 

Η συγκεκριμένη επαναπροσέγγιση του αρχαίου κειμένου μοιάζει με κραυγή για τον σύγχρονο άνθρωπο που πνίγεται στην αδικία, που χάνει τη θέση του σε έναν κόσμο όπου η τιμή, η αξιοπρέπεια και οι αξίες γίνονται τροφή για διαπραγμάτευση. Ένας ήρωας που, αδύναμος να προσαρμοστεί στη "νέα τάξη", καταρρέει, σαν προφητεία για τον σημερινό άνθρωπο της κρίσης, της βίας και της σιωπής.

Τίθεται πάντα ένα ερώτημα: Πόσες αναγνώσεις μπορεί να γεννήσει ένα αρχαίο δράμα; Άπειρες-όταν οι δημιουργοί έχουν την ευαισθησία και τη διορατικότητα να το ακούσουν ξανά από την αρχή. Αυτή η παράσταση είναι απόδειξη πως το αρχαίο θέατρο παραμένει ριζοσπαστικά σύγχρονο, αρκεί να του δοθεί χώρος να αναπνεύσει, να ακουστεί χωρίς προκαταλήψεις, να παιχτεί με πάθος και ειλικρίνεια.

Προπώληση εισιτηρίων: more.com

Δείτε όλες τις παραστάσεις στον οδηγό θεάτρου του "α".