Θέμελης Γλυνάτσης: Η "Άννα Μπολένα" ως πεδίο συγκρούσεων διαφορετικών εκδοχών ιστορικότητας

Είστε γνωστός στους φίλους της όπερας ως σκηνοθέτης δύσκολων έργων του 20ού αιώνα. Πώς βλέπετε αυτή την πρώτη αναμέτρησή σας με το ρομαντικό μπελ-κάντο;

Καθώς όλα τα λυρικά έργα, είτε του 20ού αιώνα, είτε παλαιότερα, είναι απαιτητικά, η πρόκληση της "σκηνικής μετάφρασής" τους παραμένει υψηλή. Λόγω του ότι το μπελ-κάντο κείται πράγματι μακράν του πιο οικείου σ’εμένα ρεπερτορίου, η διαδικασία της προετοιμασίας της "Άννας Μπολένα" αποδείχθηκε συναρπαστικά κοπιαστική. Η σχεδόν εμμονική μελέτη του έργου με οδήγησε να αφουγκραστώ και επεξεργαστώ λεπτομερώς ένα εντελώς διαφορετικό αισθητικό οικοσύστημα, με συγκεκριμένους κανόνες και παραμέτρους, ώστε να καταφέρω να "συνομιλήσω" μαζί του. Εύλογα, τούτη η πρώτη επαφή μου με το ρομαντικό μπελ-κάντο αποτέλεσε σίγουρα μια από τις πιο ουσιαστικά "εκπαιδευτικές" επαγγελματικές μου εμπειρίες.

Τι δραματουργικές δυσκολίες θέτει για ένα σκηνοθέτη το μπελ-κάντο, που πολλοί θεωρούν ένα σύμπαν αμιγώς φωνητικών προκλήσεων;

Ακριβώς επειδή η φωνητική δεξιοτεχνία του μπελ-κάντο έχει εν πολλοίς "φετιχοποιηθεί" στη συνείδηση των οπερόφιλων, αυτό πάσχει συχνά δραματουργικά. Η αφήγηση φαντάζει απλοϊκή, οι χαρακτήρες μονοδιάστατοι, η ηθική κατασκευή τους συντηρητική, η μουσική ακολουθία συγκεκριμένων αποσπασμάτων αφελής. Εάν μια παράσταση ενός τέτοιου έργου λειτουργεί ως πρόφαση για επίδειξη φωνητικών ικανοτήτων, ουσιαστικά το νεκρώνει! Φιλοδοξία μου είναι αφενός να αποκαλύψω -εκμεταλλευόμενος μικρές λεπτομέρειες στην παρτιτούρα- ένα σύμπαν συναισθηματικής πολυπλοκότητας πίσω από την κυρίαρχη μελοδραματική αισθητική, αφετέρου να προτείνω μια δραματουργία που επαναφέρει την -παραγνωρισμένη- πολιτική διάσταση των χαρακτήρων, ή μάλλον της εποχής τους.

Η παράσταση αποτελεί ευκαιρία να απολαύσουμε ξανά τα περίφημα κοστούμια που είχε σχεδιάσει ο Νίκος Γεωργιάδης για παλιότερη παραγωγή του έργου στην ΕΛΣ. Πόσο "συμβαδίζουν" με τη σκηνοθετική σας άποψη για την "Άννα Μπολένα";

Τα κοστούμια του Γεωργιάδη, που "αναπαλαιώνουν" τον αγγλικό 16ο αιώνα, ήταν καθοριστικά στην επινόηση της δραματουργίας: αποτέλεσαν το πρώτο σκαλί στην κατασκευή μιας παράστασης, τον πυρήνα της οποίας οριοθετεί η σύγκρουση του παλαιού με το σύγχρονο. Όπως το ρούχο στην εποχή του Ερρίκου Η’ ήταν κομμάτι μιας εντυπωσιακής σημειολογίας της εξουσίας, έτσι και το κοστούμι σε μια θεατρική παράσταση είναι μέρος της σημειολογίας ενός χαρακτήρα. Η θεατρικότητα της εξουσίας των Τυδώρ και η "ιστορικότητα" (πιστή ή μη) των κοστουμιών θέτουν επί τάπητος τη σχέση των "σύγχρονων" όχι μόνο με τη συγκεκριμένη ιστορία/εποχή, αλλά με το παρελθόν εν γένει.

Στο σημείωμά σας για τη νέα παραγωγή διαφαίνεται μια πρόθεση εστίασης στα επίκαιρα θέματα του έργου, πέραν του ιστορικού πλαισίου στο οποίο διαδραματίζεται. Πώς νοούνται οι "συγκρούσεις διαφορετικών εκδοχών ιστορικότητας" για τις οποίες κάνετε λόγο;

Με αφετηρία τα κοστούμια, η όλη παράσταση (σκηνικού και εμβόλιμων "ηχητικών παρεμβάσεων" περιλαμβανομένων) βασίζεται σε αλλεπάλληλες συγκρούσεις εκδοχών του παρελθόντος, που προσπάθησα να φωτίσω μέσω ενός ψηφιδωτού -φαινομενικά ασύμβατων- ιστορικών αναφορών. Το γεγονός ότι ο λιμπρετίστας και ο συνθέτης του έργου συνειδητά "α-πολιτικοποίησαν" μια ακραία πολιτική εποχή, όπως αυτή των Τυδώρ, με οδήγησαν στην ανάγκη να επαναφέρω την Ιστορία, τις σκηνικές αναπαραστάσεις και την επικαιρότητά της. Πόσοι γνωρίζουν ότι η καθοριστική για την Ιστορία της Αγγλίας θρησκευτική Μεταρρύθμιση, που έλαβε χώρα τον 16ο αιώνα, επηρέασε τις συχνά ακραίες θρησκευτικές και κοινοτικές συγκρούσεις στην Ιρλανδία μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα;

Η διανομή συνδυάζει καταξιωμένους με νεώτερους Έλληνες μονωδούς. Πόσο εύκολο είναι ειδικά για νέες τραγουδίστριες (Κοσοβίτσα, Μακρυνιώτη) ν’ αναμετρηθούν με πρωταγωνιστικούς ρόλους ιδιαίτερα υψηλών απαιτήσεων;

Είχα τη χαρά και την τιμή να δουλέψω με μια ομάδα εξαιρετικά ταλαντούχων τραγουδιστών, που αποδείχθηκαν και εκφραστικά, συναισθηματικά και πνευματικά γενναιόδωροι. Εμπλέκοντάς τους στους προβληματισμούς μου για το έργο, καταφέραμε να δουλέψουμε πάνω σ’ένα σύγχρονο παραστασιακό λεξιλόγιο, που ξέφευγε από μια πεπατημένη προσέγγιση του μπελ-κάντο. Και παρότι οι νεαρές πρωταγωνίστριες καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα έργο ογκόλιθο από πλευράς φωνητικών απαιτήσεων, είμαι πεπεισμένος πως η εκφραστική τους ακρίβεια θα διασφαλίσει και τη δημιουργία σύγχρονων, ώριμων και συναρπαστικών χαρακτήρων επί σκηνής.