Γιώργος Πατεράκης: "Το String Theory είναι η ευλογία μου"

Ο άοκνος μουσικός μιλάει στο "α" για τις επιστολές που βρέθηκαν τυχαία στο υπόγειο ενός ερειπωμένου αρχοντικού στα Πατήσια και έγιναν η πρώτη ύλη για την παράσταση "Κι εσείς; Πώς τα περνάτε; ή Sicut Transit Gloria Mundi" (Μέγαρο Μουσικής, 21-23/10). 

Τι συναισθήματα και σκέψεις γεννάει το πρωτογενές υλικό στο οποίο βασίζεται το Μουσικό Αναλόγιο που θα παρουσιάσετε με τη χορωδία String Theory, στον πολυχώρο του συλλόγου "Οι Φίλοι της Μουσικής" στο Μέγαρο Μουσικής;
Το πρωτογενές υλικό είναι ένα πάκο από επιστολές και καρτ-ποστάλ, από το 1934 μέχρι το 1947, που ανταλλάσσουν κάποια αθηναϊκά πλουσιόπαιδα με τους μετανάστες φίλους τους στην Αλεξάνδρεια. Φιλόμουσα, ανέμελα, κουφιοκέφαλα, με τα πιάνα και τα γαλλικά τους (η αλληλογραφία είναι πήχτρα στην αστική γαλλικούρα) και, εντωμεταξύ [σ.σ. στην Αθήνα] Μεταξάς και 4η Αυγούστου, Δεύτερος Παγκόσμιος, βομβαρδισμοί, Απελευθέρωση, θάνατος του Γεωργίου Β' την πρωταπριλιά του 1947, Εμφύλιος, συσσίτια και δώσ’ του...

Αυτά είναι τα γεγονότα. Από κει πέρα, κάποιος μπορεί να δει μια πικάντικη ηθογραφία των αστών του ’30 και του ’40. Άλλος, τη ζωή που συνεχίζει να φυτρώνει ανάμεσα στις βαριές μυλόπετρες της ιστορίας. Κάποιος τρίτος, τη φιλία που συνδέει τους ήρωες με το πέρασμα των χρόνων να ξεφτίζει, να ξεθωριάζει και να ευτελίζεται σε λίστες παραγγελιών ειδών μόδας και ομορφιάς, που στέλνουν οι εξαθλιωμένες πλέον Αθηναίες στους κοσμοπολίτες φίλους τους στην Αλεξάνδρεια. Μπορεί να δει αντιπαθητικούς ή συμπαθητικούς ήρωες, μπορεί όλα μαζί. Τι είναι ο κόσμος; Η προβολή μιας εικόνας πάνω σε έναν καμβά που υφαίνουν οι προκαταλήψεις μας, τα βιώματα, οι γνωστικές μας αποσκευές και η οξυδέρκειά μας. E la nave va.

"Sic transit gloria mundi": Πώς επεξηγεί αυτή η ρήση τις ιστορίες των αποστολέων αυτών των επιστολών που βρέθηκαν στο υπόγειο του αρχοντικού στα Πατήσια;
Η παράσταση αρχίζει με ένα σκοτεινό επτάφωνο χορικό, όπου ακούγονται οι φράσεις "Sic transit gloria mundi" (Έτσι παρέρχεται η δόξα του κόσμου), "Acta est fabula" (Το έργο τελείωσε) και "Felix qui potuit rerum cognoscere causas" (Ευτυχής όποιος μπορεί να γνωρίζει την αιτία των πραγμάτων). Η πρώτη φράση λεγόταν κατά την ενθρόνιση των παπών, τον 15ο αι., η δεύτερη λεγόταν στο τέλος των ρωμαϊκών θεατρικών έργων και η τρίτη είναι από τα "Γεωργικά" του Βιργίλιου. Και τώρα, αφού συμφωνούμε όλοι πως αυτά είναι πολύ ιστορικά, πολύ υποβλητικά και σοβαρά, για να ολοκληρώσω την εικόνα, σας ομολογώ πως η πρώτη φράση είναι από το "Ο Αστερίξ και η Χαλαλιμά", τη δεύτερη την πήρα από το "Ο Αστερίξ και η Χύτρα" και την τρίτη από το "Ο Αστερίξ στην Κορσική". Νομίζω καταλάβατε τι θέλω να πω.

Κι εσείς; Πώς τα περνάτε με το String Theory Ensemble; Όσο διαβάζω για τις μουσικές εξερευνήσεις σας με το χορωδιακό σύνολο αντιλαμβάνομαι μια κολεκτιβιστική νοοτροπία. Ισχύει αυτό; Ποιοι είναι οι άνθρωποι της χορωδίας;
Το String είναι η ευλογία μου και, για να εξηγήσω τι ακριβώς εννοώ, δεν είμαι σίγουρος αν πρέπει να πω αυτά που θα πω, αλλά θα το κάνω για πρώτη και μάλλον τελευταία φορά: Λόγω –ας πούμε- ιδιοσυγκρασίας είμαι αντιστάρ, και αυτό αντανακλάται αναγκαστικά και στο String. Τα "παγκοσμίου φήμης" και "καταξιωμένος σολίστ" που στολίζουν βιογραφικά σημειώματα, προγράμματα ιδρυμάτων και εθνικών φεστιβάλ τα βρίσκω ανόητα και αντιαισθητικά, όσο κι αν κατανοώ πως μέσα σε μία ανταγωνιστική αγορά πρέπει κάπως να ξεφωνίσεις για να πουλήσεις το εμπόρευμα.

Παρ' όλ' αυτά το εμπόρευμα πρέπει να πουληθεί, διαφορετικά κλείνεις το μαγαζί. Έτσι κι εμείς, για τις παραστάσεις χρειαζόμαστε λεφτά. Ή τα βρίσκουμε και τις κάνουμε, ή δεν τα βρίσκουμε και κάνουμε με ό,τι μπορούμε ars povera, ή δεν κάνουμε τίποτα και πάμε σπίτια μας. Έχουμε λοιπόν κάνει -όχι μια και δυο φορές- προτάσεις στο Ελληνικό Φεστιβάλ, στη Στέγη, στον Νιάρχο, στο Μέγαρο Αθηνών και Θεσσαλονίκης (ακόμα και στο Ωδείο Αθηνών είχαμε προτείνει για μερική στέγαση της χορωδίας με ανταποδοτικούς όρους), και η απάντηση ήταν πάντα "thanks but no thanks". Η μοναδική φορά που πήραμε κάποια χρήματα (μιλάμε για τρεισήμισι χιλιάδες, μη φανταστείτε) ήταν η μικρή επιχορήγηση του ΥΠΠΟΑ, με την οποία καταφέραμε να νοικιάσουμε τον πολυχώρο του Μεγάρου για να κάνουμε αυτή την παράσταση.

Βρισκόμαστε, λοιπόν, στην αλλόκοτη θέση να έχουμε μια εξαιρετική και πολυμελή ομάδα που εργάζεται με επιμέλεια, επιτυγχάνει υψηλής ποιότητας μουσική, είναι παραγωγική, είναι πρωτότυπη, προσφέρει επί χρόνια εκπαιδευτικό έργο διαμορφώνοντας κοινό, έχει ενεργή κοινωνική δράση και παρ' όλ' αυτά μένει μονίμως εκτός χρηματοδοτικών μηχανισμών και εκτός ιδρυμάτων που θα μπορούσαν έστω να καλύψουν με επάρκεια τις τεχνικές ανάγκες των δράσεών μας.

Και ακριβώς σε αυτό το σημείο λέω πως το  String Theory είναι η ευλογία μου: έξωθεν πόρους και επαρκή μέσα για να κάνουμε οποιαδήποτε παράσταση δεν είχαμε ποτέ. Όμως, χάρη σε αυτή την "κολεκτίβα", οι άνθρωποι πάντοτε συνέβαλλαν αυτοβούλως με διάφορους τρόπους και κάπως το πράγμα γινόταν. Έτσι και τώρα, δεν είναι κάποιος οργανισμός που αγκάλιασε το ανέβασμα του "Κι εσείς πώς τα περνάτε", παρά μόνο άνθρωποι, χάρη στους οποίους και μόνο γίνεται η παράσταση: ο Ελισσαίος Βλάχος και η Χαρά Δημητριάδη (δύο από τους τρεις ηθοποιούς-αφηγητές της παράστασης), η Λάρα Καλλίρη, που πάντοτε αλληλοστηριζόμασταν στα δύσκολα, η άοκνη Εύη Τζίτζη, ενσάρκωση της αξιοπιστίας και της αποτελεσματικότητας, η επίμονη και επινοητική Δήμητρα Ευθυμιοπούλου, όλοι αγαπημένοι φίλοι και συνεργάτες που επωμίστηκαν αγγαρείες, συνεννοήσεις, συντονισμούς, ευθύνες, ρόλους και εργασίες απαραίτητες για τα logistics της παράστασης.

Η ίδρυση και η συνεργασία με τους String Theory ήταν μια αλλαγή κατεύθυνσης στη σολιστική σας πορεία. Πώς φτάσατε εδώ;
Όταν έπαιζα παλιά, οι άνθρωποι άμα τους έπιανε βήχας τον έπνιγαν και υπέφεραν πολύ. Μεγάλη αμηχανία. Άλλες φορές πάλι, άμα τύχαινε να χειροκροτήσει κανείς ανάμεσα στα μέρη μιας σονάτας ή ενός κοντσέρτου, οι άλλοι τον κατακεραύνωναν κάνοντας "σσσστ..." και αυτοί ήταν ν' ανοίξει η γη να τους καταπιεί από την ντροπή. Τώρα, με τη νέα συνθήκη που κάνω τις παραστάσεις, οι άνθρωποι μπορούν να βήχουν ελεύθερα, να χειροκροτούν όποτε θέλουν και να γελάνε όποτε τους έρχεται, οπότε όλα καλά.

Έχετε συνθέσει αντλώντας έμπνευση από την καταγεγραμμένη και την προφορική ιστορία, έχετε διασκευάσει ελληνικά παραδοσιακά, Βανδή... Πώς θα ορίζατε το ρεπερτόριό σας;
Δεν ξέρω, είναι απλώς κανονική μουσική. Δεν είναι μουσική των τεσσάρων τετάρτων των τριών ακόρντων, που ποντάρει τον εντυπωσιασμό της στην εκκωφαντική ένταση ή στα φώτα και στους καπνούς πάνω στη σκηνή. Δεν είναι μουσική που υπαινίσσεται την απλή ενώ είναι απλοϊκή. Μου αρέσει να χρησιμοποιώ όλες αυτές τις τεχνικές που αναπτύσσει η δυτική μουσική κατά τα τελευταία 1.500 χρόνια και απεμπολεί κατά τα τελευταία 50: την αντίστιξη, την αρμονία, τη ρυθμική και μετρική πλοκή, την ενορχήστρωση και την ηχοχρωματική ποικιλία, τις διαφοροποιημένες δυναμικές.