Ο Jeff Mills live στη Δήλο είναι κάτι που ακούγεται εντυπωσιακό και έτσι σκέτο, δίχως περαιτέρω λεπτομέρειες. Ακόμα δηλαδή κι αν "δεν θα 'ναι τόσο απλό", όπως φέρεται να είπε στους ιθύνοντες του ADD Festival, ξετυλίγοντάς τους έναν πιο σύνθετο σχεδιασμό· αυτόν που υλοποιήθηκε τελικά σε παραγωγή του Ιδρύματος Ωνάση και είδαμε σε παγκόσμια πρώτη το βράδυ της Πέμπτης, στο Onassis Channel στο YouTube.
Καθοριστική φιγούρα για ό,τι αναγνωρίζουμε ως Detroit techno, o Jeff Mills είναι όνομα με πελώριο εκτόπισμα στον χώρο των ηλεκτρονικών: τον αποκάλεσαν "The Wizard" για τις ικανότητές του ως DJ (τον έχει επαινέσει μέχρι και ο Eminem σε μια ρίμα), διακρίθηκε όμως και ως παραγωγός, ενώ παραμένει πνεύμα ανήσυχο και τώρα που κοντεύει πια τα 60. Η Δήλος, από την άλλη, έχει τον δικό της μύθο, ο οποίος στέκει κραταιός παρότι πάνε αιώνες από την τελευταία φορά που κατοικήθηκε. Ως τόπος γέννησης του Απόλλωνα υπήρξε νησί με πανελληνίως ιερή εμβέλεια και συνεχίζει να πρεσβεύει τον κόσμο των θεών της αρχαίας Ελλάδας, έχοντας μετασχηματιστεί σε τουριστικό προορισμό άμεσα συνδεδεμένο με τη Μύκονο.
Αρχικά, το ADD Festival ίσως φαντάστηκε τον Jeff Mills στη Δήλο με τους ίδιους περίπου όρους που πραγμάτωσε και τη Charlotte de Witte στην αρχαία Μεσσήνη, το 2021 (πάλι με την αρωγή του Ιδρύματος Ωνάση). Αλλά ο Αμερικανός έστρεψε την όλη ευκαιρία προς το Tomorrow Comes The Harvest εγχείρημά του, που ξεκίνησε το 2016 ως συνεργασία ανοιχτών οριζόντων με τον Tony Allen. Ο θάνατος του σπουδαίου Νιγηριανού μουσικού (2020) φάνηκε να βάζει μια τελεία, αποδείχθηκε όμως ότι ο Mills είναι διατεθειμένος να το συνεχίσει, φέρνοντας στο πλάι του τον Γάλλο κιμπορντίστα Jean-Phi Dary και τον Ινδό βιρτουόζο των tabla Prabhu Edouard.
Οι τρεις τους έστησαν λοιπόν τον αναγκαίο τεχνολογικό εξοπλισμό και τα φυσικά τους όργανα –o Mills έπαιξε και ντραμς, σημειωτέον– στους πρόποδες του λοφίσκου της Κύνθου, μπροστά από τον ναό της θεάς Ίσιδας, ο οποίος εκπροσωπεί την ελληνιστική περίοδο της Δήλου (2ος αιώνας π.Χ.). Κι από εκεί μετέδωσαν σε παγκόσμια πρώτη το νυν επεισόδιο των Tomorrow Comes The Harvest εξερευνήσεων, δίνοντας μια συναυλία διάρκειας 67 λεπτών. Το live streaming αριθμεί πάνω από 40.000 προβολές και φαίνεται να άρεσε σε διεθνή κλίμακα, αν κρίνουμε από τα κολακευτικά σχόλια τα οποία γράφτηκαν στο YouTube. Έστω και με τον αστερίσκο ότι τα περισσότερα προέρχονται από ανθρώπους που ήδη θαύμαζαν τον Mills.
Το event σχεδιάστηκε ως οπτικοακουστικό θέαμα και, ως τέτοιο, στάθηκε απερίφραστα φαντασμαγορικό. Η Δήλος πρόσθεσε το σιωπηρό της δέος στις προσπάθειες των καλλιτεχνών, λες και μετείχε στον αυτοσχεδιασμό τους με έναν τρόπο υπόρρητα ενεργειακό και χθόνιο, ενημερώνοντας τόσο τις συμπτύξεις τους, όσο και τα πιο απλωτά και χαλαρά μέρη, όπου ξεχώρισαν και προσωπικές κατευθύνσεις. Στον βαθμό μάλιστα που η συναυλία θέλησε να έχει κι έναν μυσταγωγικό χαρακτήρα, αυτός κορυφώθηκε στο σημείο όπου ο Prabhu Edouard άρχισε να τραγουδά στα ινδικά, σαν να έκανε τελετουργική επίκληση σε παμπάλαιους μα ακόμα ζώντες θεούς.
Επιπλέον, τα πλάνα του σκηνοθέτη Χρήστου Σαρρή ανέδειξαν τη Δήλο σε ρόλο συμπρωταγωνιστή. Δεν αρκέστηκαν δηλαδή στις γωνίες λήψης της συναυλιακής δράσης ή στον ναό της Ίσιδας, μα εξερεύνησαν την πλήρη έκταση του φυσικού και ιερού τοπίου του νησιού. Σε αρκετά στιγμιότυπα συμβάδισαν τόσο πολύ με τη μουσική, ώστε νόμιζες ότι έβλεπες ντοκιμαντέρ –ή και βιντεοκλίπ για κομμάτι του Jeff Mills, στο σημείο ειδικά που ο Αμερικανός είχε ανεβάσει ρυθμούς και η κάμερα εστίαζε σε ένα πανόραμα, κινούμενη αργά στην αντίθετη φορά των κυμάτων του Αιγαίου.
Όσο για την ίδια τη μουσική; Συνδυάζοντας ρυθμικές εξάρσεις, downtempo ανοιχτωσιές και κάποιες πιο στοχαστικές διαθέσεις με εγκεφαλική ταυτότητα, αποδείχθηκε κάτι πραγματικά ταιριαστό με το γύρω τοπίο, αντανακλώντας τόσο την κίνηση της φύσης, όσο και την ακίνητη γαλήνη των αρχαίων μνημείων. Κατά τα λοιπά, όμως, αν την αντιμετωπίζαμε ως αυτόνομο άκουσμα –ξεχωρίζοντάς την από τη συνοδευτική εικόνα και από την παράμετρο Δήλος– ήταν το λιγότερο εντυπωσιακό κομμάτι της όλης εξίσωσης.
Ως έχει σε αυτήν τη μετα-Tony Allen υπόσταση, το Tomorrow Comes The Harvest παραμένει πεδίο μεταξύ ηλεκτρονικής κουλτούρας και world music αναφορών (πλέον τις πρεσβεύει ο Prabhu Edouard), στο οποίο έρχεται να προστεθεί ένας τρίτος παράγοντας με τζαζ ταυτότητα, συγχωνεύοντας επί της ουσίας το εγχείρημα με το παράλληλο The Paradox project που διατηρούσε ο Mills με τον Jean-Phi Dary (το παρουσίασαν μέσα στο 2021 και στη χώρα μας, στα πλαίσια του Reworks Festival).
Όλα τούτα μπορεί να δείχνουν "μπροστά" για το ηλεκτρονικό κοινό, κολακεύοντας τον διαρκή ήρωά του Jeff Mills ως έναν άνθρωπο του μέλλοντος, ο οποίος ψαχουλεύει τον μουσικό ορίζοντα με την ίδια ζέση που αναζητεί καινούριες ιδέες, στήνοντας λ.χ. επιδείξεις μόδας, γυρίζοντας ντοκιμαντέρ, σκαρώνοντας φουτουριστικά όργανα. Δεν είναι όμως κατ' ανάγκη έτσι, χωρίς κάτι τέτοιο να σημαίνει ότι οι τρεις συνεργάτες δεν έχουν βρει πώς να συμπορεύονται ή ότι αυτό που παρουσιάζουν δεν έχει το ενδιαφέρον του. Απλά η όλη Tomorrow Comes The Harvest σύμπραξη απηχεί μια παλιά ιστορία καλλιτεχνικού κορεσμού: φτάνοντας στα όρια των ηχητικών τους δυνατοτήτων, δύο (τρεις, εν προκειμένω) αναγνωρισμένοι μάστορες μπλέκουν τα μικροσύμπαντά τους, προσπαθώντας να δουν τι μπορεί να προκύψει. Εδώ βρισκόμαστε λοιπόν στη φάση του διερευνητικού διαλόγου –δεν αντικρίζουμε κάποιον νέο, γενναίο κόσμο.
Βάζοντας πάντως μερικά πράγματα στη θέση τους ως προς το μουσικό σκέλος, δεν σημαίνει ότι στερούμε τον έπαινο στη συνολικότερη προσπάθεια. Πράγματι, ο Jeff Mills στη Δήλο ήταν κάτι γοητευτικό και αρκούντως "διαφορετικό". Και, όπως και η Charlotte de Witte στην αρχαία Μεσσήνη, πέτυχε να φέρει στο σπίτι και στις οθόνες μας κάτι έστω από τη συναυλιακή εμπειρία, που ελέω της πανδημίας εξακολουθεί να μας λείπει.
