Πολύ δυνατές εντυπώσεις άφησε η νέα παραγωγή της όπερας «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» του Σοστακόβιτς που προτείνει αυτές τις ημέρες (και μέχρι τις 22/5), σε σκηνοθεσία της Φανί Αρντάν, η Εθνική Λυρική Σκηνή στην «Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος» του ΚΠΙΣΝ.
Προωθώντας και εμβαθύνοντας τη γνωριμία του ελληνικού κοινού με μείζονα έργα του λυρικού ρεπερτορίου του 20ού αιώνα, η ΕΛΣ κέρδισε ένα ακόμη στοίχημα. Παρότι το λογοκριμένο αριστούργημα του Σοβιετικού συνθέτη (που παρουσιάζεται στην αρχική εκδοχή του 1934) θεωρείται γενικώς από τα έργα που δικαιώνονται σκηνικά μάλλον εύκολα λόγω της πρωτοφανούς αμεσότητάς του, ο συντελεστής δυσκολίας παραμένει αυξημένος ιδίως στο μουσικό επίπεδο.
Όλοι ανέμεναν, βέβαια, με ενδιαφέρον το οπερατικό σκηνοθετικό ντεμπούτο της Αρντάν, και η αλήθεια είναι ότι η σταρ του γαλλικού κινηματογράφου και θεάτρου δεν απογοήτευσε. Το απολύτως παραδοσιακό ανέβασμα αποτέλεσε ακτινογραφία μιας ολόκληρης εποχής: τοποθετώντας τη δράση στον 19ο αιώνα (όταν δηλ. γράφηκε η νουβέλα του Λεσκόφ), αφηγήθηκε με ακρίβεια, σαφήνεια και μια κάποια σχολαστικότητα την τραγική, συχνά αμοραλιστική ιστορία της Κατερίνας Ισμαήλοβα μέσα στο πλαίσιο των -διαπροσωπικών, οικογενειακών και κοινωνικών- σχέσεων και θεσμών στην ύπαιθρο επί τσαρικής Ρωσίας.
Αυτή η κινηματογραφικής λογικής θεώρηση οπτικοποιήθηκε έξοχα μέσα στο υποβλητικά φωτισμένο από τον Λούκα Μπιγκάτσι ημιαφαιρετικό σκηνικό του Τομπίας Χόαϊζελ (κατά βάση ένα υποστατικό της οικογένειας Ισμαήλωφ) και με τα εξαιρετικά πλούσια, προσεγμένα σε κάθε λεπτομέρεια κοστούμια εποχής των Μιλένας Κανονέρο και Πέτρας Ράϊνχαρτ. Στη θεατρικά χορογραφημένη κινησιολογία της Κολλεκτίβας (ΛΑ)ΟΡΝΤ ανταποκρίθηκαν άρτια μονωδοί και χορωδία.
Αν κάτι έλειψε από μια τέτοια «υπερπαραγωγή», αυτό ήταν η γλαφυρότερη προβολή της έντασης των συναισθημάτων και κυρίως της ψυχολογίας της Κατερίνας, μιας ελεύθερης γυναίκας, που δεν φοβάται στεγανά και κοινωνικές προσταγές. Και στο συγκεκριμένο έργο το στοιχείο αυτό είναι κομβικό, ανεξαρτήτως του ότι χαρακτήρες και καταστάσεις σκιαγραφώνται διαρκώς, με απίστευτη αιχμηρότητα από την μοναδικής εξπρεσιονιστικής δύναμης μουσική του Σοστακόβιτς. Ατυχείς ήσαν, επίσης, οι παρουσίες γυμνών χορευτών στην αρχή και στο τέλος της όπερας, εν είδει -αχρείαστα διδακτικής/σχολιαστικής- υπενθύμισης της αιώνιας πάλης καλού/κακού – άνδρα/γυναίκας…
Εκεί που η παράσταση αποτέλεσε έναν αδιαμφισβήτητο θρίαμβο ήταν στο μουσικό μέρος. Η παρουσία του Βασίλη Χριστόπουλου στο πόντιουμ επιβεβαίωσε γιατί ο 44χρονος Έλληνας αρχιμουσικός θεωρείται «εγγύηση» για τη διεκπεραίωση επικίνδυνων μουσικών αποστολών. Ο τρόπος με τον οποίο αναλύθηκε και αποδόθηκε η εξαιρετικά πυκνή παρτιτούρα (για πρώτη φορά στην Ελλάδα ακούσθηκε η πλήρης ενορχήστρωση) έδωσε στην -κολοσσιαίων, εν προκειμένω, διαστάσεων- Ορχήστρα της ΕΛΣ την ευκαιρία να δείξει τις μεγάλες της δυνατότητες. Παροξυστικές κορυφώσεις ως απότοκο σύζευξης έντονων ρυθμών και σκληρών αρμονικών διαφωνιών, ιντερλούδια πικρού λυρισμού, σκωπτικές παράγραφοι με κάθε λογής σπαράγματα χρηστικής μουσικής συνέθεσαν ένα σπάνιας έντασης ορχηστρικό μωσαϊκό που καθήλωσε (στις 15/5) την ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα!
Ακρίβεια, συντονισμός, προσεγμένη δουλειά στις δυναμικές (συμπεριλαμβανομένου του παιξίματος των μελών της μπάντας χαλκίνων στα θεωρεία του α’ ορόφου) συνδυάσθηκαν με αδιάλειπτη στήριξη των τραγουδιστών. Παρά την κυρίαρχα συμφωνική προσέγγιση της μουσικής, αυτή δεν έπαυσε ούτε στιγμή να καθοδηγεί τη δράση και να νοηματοδοτεί τις αλλεπάλληλες μεταπτώσεις διαθέσεων…
Υψηλότατου επιπέδου υπήρξε και η φωνητική διανομή. Πολύ σωστά μετακλήθηκαν ακμαίοι και έμπειροι Ρώσοι μονωδοί για τους βασικούς πρωταγωνιστικούς ρόλους. Περισσότερο λυρική παρά τραγική, η Κατερίνα της υψιφώνου Σβετλάνας Σοζντάτελεβα ξεχώρισε για το ανεπίληπτο τραγούδι, έστω και αν το τίμπρο ήχησε αρκετά μεστό. Όμως, η αποστασιοποιημένη υπόκριση στοίχισε στη χημεία με τον αρριβίστα εραστή της Σεργκέι, που ενσάρκωσε συναρπαστικά, με εντυπωσιακή μουσικοδραματική άνεση, ο διεθνώς καταξιωμένος τενόρος Σεργκέι Σεμισκούρ.
Ιδιαίτερη ευχαρίστηση προκάλεσε η εξαιρετικά πειστική σκιαγράφηση της πληθώρας δευτεραγωνιστικών χαρακτήρων από Έλληνες τραγουδιστές. Ο μπασοβαρύτονος Γιάννης Γιαννίσης προσέδωσε κύρος στον αυστηρό, λάγνο πεθερό Μπορίς, ο τενόρος Γιάννης Χριστόπουλος ανέδειξε με μέτρο τον άβουλο σύζυγο Ζινόβι, η υψίφωνος Σοφία Κυανίδου προέβαλε επιτυχημένα την αφελή αθωότητα της Αξίνια. Από τους λοιπούς ρόλους άξιοι αναφοράς ήσαν ο γκροτέσκος Παπάς του μπάσου Δημήτρη Κασιούμη, η γοητευτικά κυνική Σονιέτκα της μεσοφώνου Βικτώριας Μαϊφάτοβα και ο χαιρέκακος μεθυσμένος χωρικός του τενόρου Νίκου Στεφάνου. Φωνητικά καλλιεπής και θεατρικά παρούσα ήταν και η Χορωδία της ΕΛΣ, που δίδαξε καλά ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος.
Με δεδομένη την ανταπόκριση των φιλομούσων στον εμπλουτισμό του δραματολογίου της, η Λυρική οφείλει να συνεχίσει σ’αυτήν την κατεύθυνση, φροντίζοντας πάντως για τακτικές αναβιώσεις των πολλών νέων παραγωγών της και τις επόμενες σαιζόν…
