Οι «Γάμοι του Φίγκαρο» σε ένα θαρραλέο οπερατικό ανέβασμα

Μία νέα παραγωγή των «Γάμων του Φίγκαρο» του Μότσαρτ σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη προτείνει, για 8 παραστάσεις τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, η Εθνική Λυρική Σκηνή στο ΚΠΙΣΝ. Ο Ευτύχης Δ. Χωριατάκης ανιχνεύει τη μουσικοδραματική σημασία ενός διαχρονικού αριστουργήματος.

13 χρόνια πέρασαν από το τελευταίο ανέβασμα των «Γάμων του Φίγκαρο» του Μότσαρτ από την Εθνική Λυρική Σκηνή, υπερβολικά μεγάλο διάστημα για ένα έργο που έχει χαρακτηρισθεί -όχι άδικα!- ως «η όπερα των οπερών». Ο Μότσαρτ το συνέθεσε πάνω στο αριστουργηματικό λιμπρέτο του Ντα Πόντε, που βασίσθηκε στο ομότιτλο θεατρικό του Μπωμαρσαί.

Οι «Γάμοι» -πρώτο δείγμα της θρυλικής συνεργασίας Μότσαρτ/Ντα Πόντε, που περιλαμβάνει ακόμη τον «Ντον Τζοβάννι» και το «Έτσι κάνουν όλες»- άνοιξαν ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του λυρικού θεάτρου, δημιουργώντας «ένα νέο είδος θεάματος» με το ιδεώδες δέσιμο λόγου και μουσικής, την πρωτόγνωρη ισορροπία ανάμεσα σε κωμικά και σοβαρά στοιχεία, την πρωταγωνιστική θέση που επιφυλάσσουν στη μουσική.

Η όπερα πρωτοπαρουσιάσθηκε το 1786, τρία χρόνια πριν τη Γαλλική Επανάσταση, και απηχεί τον αιχμηρό σχολιασμό από συνθέτη και λιμπρετίστα μιας ταραγμένης εποχής που έδυε, με αφορμή εντάσεις στις σχέσεις διαφορετικών κοινωνικών τάξεων. Διαδραματιζόμενη σε μια «τρελή ημέρα» (με αίσιο τέλος), η υπόθεση αφορά την προσπάθεια του Φίγκαρο και της Σουζάννας, υπηρετών του Κόμη και της Κόμησσας Αλμαβίβα, να πραγματοποιήσουν τον γάμο τους, παρά τα εμπόδια που θέτει ο ασκών …εξουσία Κόμης.

Η αριστουργηματική μουσική του Μότσαρτ σκιαγραφεί λιτά πλην έξυπνα τους κατ’εξοχήν ανθρώπινους χαρακτήρες. Οι διαφορετικές όψεις των προσώπων, οι σκέψεις και τα συναισθήματά τους φωτίζονται κατ’αρχάς μέσα από την ορχήστρα, η οποία αναλαμβάνει σταθερά πρωταγωνιστικό ρόλο, τονίζοντας το νοσταλγικό, ζωηρό, αγωνιώδες, θυελλώδες ή ιλαρό ύφος της μουσικής. Από πλευράς φωνητικής γραφής, ο συνθέτης δημιουργεί, εκτός από τις συνήθεις άριες για κάθε ρόλο και τα μεταξύ τους ντουέτα, και σύνολα απίστευτης φαντασίας, όπως το περίφημο σεπτέτο της Β’ Πράξης.

Αλλά και το ποιητικό κείμενο του Ντα Πόντε έχει έντονο θεατρικό ρυθμό: οι απρόσμενες καταστάσεις έρχονται πάντα στην κατάλληλη χρονική στιγμή. Ακόμα και οι γελοιογραφικές υπερβολές, όπως π.χ. η παρωδία έργων όπου «χαμένοι» συγγενείς ξαναβρίσκονται μετά από δεκαετίες, αξιοποιούνται με μεγάλη τέχνη.

Βέβαια, οι συγκεκριμένες κοινωνικές συνιστώσες του έργου εκδικούνται συχνά τη δραματουργική υπέρβαση των δεδομένων τους, θέτοντας σαφείς περιορισμούς στην αναπαραστατική ελευθερία του σκηνοθέτη. Τούτο έχει προφανώς κατά νου ο Αλέξανδρος Ευκλείδης, σκηνοθέτης με βαθιά γνώση της μουσικής, επιθυμώντας να αναδείξει τον «παιγνιώδη, κωμικό, ακόμη και φαρσικό χαρακτήρα του έργου, ο οποίος υπερκεράζεται μπροστά στο θάμβος που προξενεί η μουσική του ιδιοφυΐα». Στην ευρηματική πρόταση τού και Καλλιτεχνικού Διευθυντή της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ, οι λεπτές αποχρώσεις της μουσικοθεατρικής ιδιοφυΐας του Μότσαρτ θ’αναδειχθούν μέσα σε ένα κινηματογραφικό σκηνικό που συνθέτει ένα σύμπαν ρετρό παραδοξότητας. Οι μοτσάρτιοι ήρωες μετατρέπονται σε «γρανάζια ενός αλλόκοτου κόσμου», μέσα στον οποίο δεν παραλείπεται η υπογράμμιση «της διαχρονικής πάλης για κοινωνική ανέλιξη και αξιοπρέπεια».

Στη σκηνοθεσία της παραγωγής συνεργάσθηκε η Αγγέλα Σαρόγλου, η οποία επιμελήθηκε τη δραματουργία. Ο Γιάννης Κατρανίτσας υπογράφει το σκηνικό που χρησιμοποιεί πλήρως τις δυνατότητες των μηχανισμών της «Αίθουσας Σταύρος Νιάρχος», η Ιωάννα Τσάμη τα vintage κοστούμια, ο Κωνσταντίνος Ρήγος την κινησιολογία και η Μελίνα Μάσχα τους φωτισμούς.

Την διπλή διανομή απαρτίζουν αποκλειστικά Έλληνες μονωδοί, καταξιωμένοι και ανερχόμενοι. Στο ζεύγος Αλμαβίβα, τον Κόμη ενσαρκώνουν οι βαρύτονοι Δημήτρης Τηλιακός και Διονύσης Σούρμπης, ενώ την Κόμησσα οι υψίφωνοι Μαρία Μητσοπούλου και Μυρσίνη Μαργαρίτη. Στο ρόλο του Φίγκαρο εναλλάσσονται οι μπασοβαρύτονοι Παναγιώτης Οικονόμου και Γιάννης Σελητσανιώτης, ενώ σε αυτόν της Σουζάννας οι υψίφωνοι Βασιλική Καραγιάννη και Χρύσα Μαλιαμάνη. Τον ερωτύλο νεαρό Κερουμπίνο υποδύονται οι μεσόφωνοι Άρτεμις Μπόγρη και Μιράντα Μακρυνιώτη. Τέλος, στο έτερο ζεύγος Μπάρτολο/Μαρτσελλίνας εμφανίζονται οι Δημήτρης Κασιούμης/Χριστόφορος Σταμπόγλης και οι Έλενα Κελεσίδη/ Δέσποινα Σκαρλάτου.

Τα σύνολα της ΕΛΣ διευθύνουν στις τέσσερις παραστάσεις του Μαρτίου ο έμπειρος αρχιμουσικός Μάριος Παπαδόπουλος, ενώ σ’αυτές του Απριλίου ο ικανότατος Γιώργος Μπαλατσινός. Οι αναμενόμενα διαφορετικές προσεγγίσεις τους αυξάνουν το ενδιαφέρον και την περιέργεια για τη νέα παραγωγή, που οδεύει ήδη προς -ένα ακόμη- sold out...