Γιατί η «Τόσκα» παραμένει νέα και δημοφιλής;

Την αναβίωση παλιότερης παραγωγής της «Τόσκας» του Πουτσίνι, σε σκηνοθεσία Νίκου Πετρόπουλου, επέλεξε η Εθνική­ Λυρική Σκηνή ως δεύτερο μέρος του αφιερώματος στον πρώην διευθυντή της Στέφανο Λαζαρίδη (από 26/1). Ο Ευτύχης Δ. Χωριατάκης ανιχνεύει τη γοητεία ενός έργου εξίσου αγαπητού σε κοινό, σκηνοθέτες και τραγουδιστές.

H ιστορία του παθιασμένου έρωτα ανάμεσα στην ντίβα της όπερας Φλόρια Τόσκα και στον ζωγράφο και ιδεαλιστή δημοκράτη Μάριο Καβαραντόσι διαδραματίζεται στη Ρώμη του 1800 μέσα σε μια φορτισμένη πολιτική κατάσταση: η εκρηκτική ανάδυση των ιδανικών της ελευθερίας και της δικαιοσύνης έρχεται σε μοιραία σύγκρουση με τη δεσποτική εξουσία του Σκάρπια. Επιθυμώντας να κάνει την Τόσκα δική του, ο κυνικός αρχηγός της αστυνομίας πυροδοτεί σχεδόν διαβολικά μια ροή εξελίξεων, που τελικά επιφέρει το δικό του χαμό, την καταδίκη του εραστή της Τόσκας και τη θεαματική αυτοκτονία της ίδιας.

Η «Τόσκα» αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα του μουσικού κινήματος του βερισμού. Έχοντας παρακολουθήσει μια θεατρική παράσταση του αιματοβαμμένου δράματος του Γάλλου συγγραφέα Σαρντού, ο Πουτσίνι είχε γοητευτεί όχι μόνο από τη βιαιότητα των παθών του τριγώνου των χαρακτήρων αλλά και από το ιστορικό πλαίσιο της πλοκής, το οποίο φρόντισε να εντάξει στη μελοποίησή του με αξιοθαύμαστη σκηνική πυκνότητα και οικονομία.

Η επιμονή σε ρεαλιστικές λεπτομέρειες, η αναζήτηση σκηνικών εφέ με έντονες αποχρώσεις, τα οξυμένα συναισθήματα –έρωτας, μίσος, πνεύμα θυσίας, αγάπη για την πατρίδα, σκληρές και υποδόρια νοσηρές όψεις της εξουσίας– αλλά και οι αποσπασματικοί, φορτισμένοι­ με έντονη δραματικότητα διάλογοι έχουν προσδώσει δικαίως στην «Τόσκα» το χαρακτηρισμό του μουσικού «θρίλερ».

Από σκηνοθετικής πλευράς, μια τέτοια υπόθεση έχει επιτρέψει πολλές φορές –και συχνά με επιτυχία– τη μεταφορά της δράσης του έργου στη σύγχρονη εποχή. Αυτήν την επιλογή έκανε και ο Νίκος Σ. Πετρόπουλος το 2007, ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του ομολόγου του σκηνογράφου και σκηνοθέτη Στέφανου Λαζαρίδη. Ο Πετρόπουλος οριοθέτησε τη δράση στη φασιστική­ Ιταλία λίγο πριν από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ασπρόμαυρη αισθητική και οι υποβλητικοί φωτισμοί δίνουν στο θέαμα αέρα κινηματογραφικής ταινίας, παραπέμποντας ειδικότερα στον ιταλικό ­νεορεαλισμό.

Για την απόλυτη δικαίωσή της η «Τόσκα» απαιτεί και τρεις εξίσου ικανούς μουσικοδραματικά πρωταγωνιστές. Και αυτό επειδή η μουσική του Πουτσίνι χαρακτηρίζεται από ασύλληπτο μελωδικό πλούτο αλλά κι έντονη θεατρικότητα. Ο χαρακτήρας και η προσωπικότητα των ερμηνευτών αντανακλώνται με σαφήνεια στην ιδιαίτερα προσωπική και αμείωτα δημοφιλή μουσική γλώσσα του Ιταλού συνθέτη. Οι περίφημες άριες «Vissi d’arte» και «E lucevan le stelle» συγκαταλέγονται στις πλέον εμβληματικές του λυρικού ρεπερτορίου.

Ο πρωταγωνιστικός ρόλος –πρότυπο της οπερατικής ντίβας– απαιτεί από την ερμηνεύτριά του μεγάλη σκηνική άνεση και τραγούδι ικανής δραματικής εξαγγελίας­, ποιότητες που διαθέτει η εκλεκτή Ρουμάνα υψίφωνος Τσέλια Κοστέα. Τον φλογερό πατριώτη Καβαραντόσι ερμηνεύουν ο γνωστός Τσέχος τενόρος Πάβελ Τσέρνοχ και ο δικός μας Δημήτρης Πακσόγλου. Το χαρακτήρα του σαδιστή και λάγνου αριστοκράτη Σκάρπια υποδύεται ο βαρύτονος Δημήτρης Τηλιακός. Τα σύνολα της ΕΛΣ διευθύνει ο εμπειρότατος αρχιμουσικός Λουκάς Καρυτινός.

Η «Τόσκα» παρουσιάζεται στην αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» του ΚΠΙΣΝ για έξι παραστάσεις (26, 28 και 31/1, 4, 6 και 9/2).