Γράφοντας και σκηνοθετώντας δύο ταινίες μέσα στο 2021, οι οποίες του χάρισαν βραβεία στο Βερολίνο, στις Κάννες και, τελικά, το ξενόγλωσσο Όσκαρ ("Ιστορίες της Τύχης και της Φαντασίας", "Drive my Car"), ο Ριουσούκε Χαμαγκούτσι επιστρέφει προχωρώντας από τον Άντον Τσέχοφ στον Χένρικ Ίψεν. Στο "Ο Διάβολος δεν Υπάρχει", ο "Εχθρός του λαού", ένα από τα διασημότερα θεατρικά έργα του κορυφαίου Νορβηγού δραματουργού, φυτεύει τον σεναριακό σπόρο μιας οικολογικής καταγγελίας. Μόνο που ο 45χρονος Ιάπωνας auteur την ξεδιπλώνει στη μεγάλη οθόνη με τον δικό του, συναρπαστικά αθόρυβο τρόπο.
Άτυπα χωρισμένο σε τρία μέρη, το φιλμ ξεκινάει με την αποστασιοποιημένη περιγραφή της καθημερινότητας του Τακούμι, ο οποίος ζει με τη μικρή κόρη του Χάνα στην ιαπωνική ύπαιθρο. Εκείνος αναλαμβάνει διάφορες δουλειές για τους ντόπιους, κόβει ξύλα και μεταφέρει καθαρό νερό από πηγάδια. Παράλληλα, μαθαίνει στη Χάνα τα μυστικά του δάσους – από τα ονόματα των φυτών ως τα χνάρια των ζώων. Η καθημερινότητα του χωριού τους, όμως, θα διαταραχθεί από το μεγαλεπήβολο σχέδιο δημιουργίας ενός "glamorous camping". Στο δεύτερο μέρος της ταινίας, δύο υπάλληλοι της εταιρείας του Τόκιο Playmode καταφθάνουν στην περιοχή και ενημερώνουν τους κατοίκους της πως η νέα τάση στον τουρισμό για πολυτελώς casual διακοπές θα φέρει στον τόπο τους την ανάπτυξη. Εκείνοι είναι ιδιαίτερα σκεπτικοί για τις περιβαλλοντολογικές επιπτώσεις του έργου, το οποίο, όμως, έχει ήδη δρομολογηθεί. Στην επίσημη ενημέρωσή τους επικρατεί ένταση, αλλά τελικά η γνωριμία του Τακούμι με τον Τακαχάσι, έναν από τους δύο υπαλλήλους, θα καταλήξει στη φιλική αλληλοσυνεννόηση, μέχρι που το τρίτο μέρος της ταινίας θα δώσει στη μινιμαλιστική πλοκή μια εντελώς αναπάντεχη κατεύθυνση.
Μετρ της ρομερικής λιτότητας και δεξιοτέχνης της κισλοφσκικής ακρίβειας, ο Χαμαγκούτσι συνεχίζει σε χαμηλούς τόνους, εναλλάσσοντας αφηγηματικούς ρυθμούς και σκηνοθετικές ταχύτητες. Από την ντοκιμαντερίστικη παρατήρηση μιας αρμονικής συμβίωσης ανθρώπων και φύσης, την οποία το "στοιχειωτικό" μουσικό σκορ της Έικο Ισιμπάσι ("Drive my Car") εμπλουτίζει με μια αίσθηση ανοίκειας ανησυχίας, περνάμε σε μια λεκτική διαμάχη χαρακτήρων (η σεκάνς της ενημέρωσης στο δημαρχείο), όπου κίνητρα, υποψίες, συναισθήματα και υποσχέσεις χορογραφούνται με… διασκεδαστική επιδεξιότητα, φέρνοντάς μας ακόμα πιο κοντά σε μια αναπότρεπτη σύγκρουση, την οποία η ταινία έχει ήδη σοφά –και σαρκαστικά– προοικονομήσει. Αυτή θα εκδηλωθεί στο τελευταίο, κρυπτικά αλληγορικό κεφάλαιό της, όπου ο μύθος θα συναντήσει βίαια την πραγματικότητα, με τον Χαμαγκούτσι να αφήνει προκλητικά ανοιχτές όλες τις εκκρεμότητες της πλοκής και όλες τις επεξηγηματικές προσεγγίσεις. Έτσι, ολοκληρώνει αινιγματικά ένα στοχαστικό, εσωτερικών ρυθμών και υπόγειας έντασης οικολογικό παραμύθι πικρού επιμυθίου, κερδίζοντας το Αργυρό Λιοντάρι και το βραβείο κριτικών στο τελευταίο φεστιβάλ Βενετίας.
Ιαπωνία. 2023. Διάρκεια: 103΄. Διανομή: AMA FILMS
Περισσότερες πληροφορίες
Ο Διάβολος δεν Υπάρχει
Ο Τακούμι ζει με τη μικρή κόρη του Χάνα στην ιαπωνική ύπαιθρο, κόβοντας ξύλα και μεταφέροντας νερό από πηγάδια. Η καθημερινότητα του χωριού τους, όμως, θα διαταραχθεί από το μεγαλεπήβολο σχέδιο δημιουργίας ενός «glamorous camping».
