Ο Τάκης Κανελλόπουλος εμφανίστηκε στο ελληνικό σινεμά το 1960, σε ηλικία 27 ετών, με το 24λεπτο ντοκιμαντέρ "Μακεδονικός Γάμος". Πιθανότατα το καλύτερο ελληνικό ντοκιμαντέρ (μαζί με τον "Θηραϊκό Όρθρο") και την καλύτερη ελληνική μικρού μήκους ταινία που γυρίστηκε ποτέ. Μια λαογραφική ματιά πάνω στα μακεδονίτικα ήθη και έθιμα του γάμου, η οποία όμως ξεπερνά τη λαογραφία, όπως ακριβώς και η 20λεπτη "Θάσος" που θα ακολουθήσει ένα χρόνο μετά.
Σε λίγους μήνες, ο Θεσσαλονικιός δημιουργός, ο οποίος δεν εγκατέλειψε ποτέ τη συμπρωτεύουσα, είχε έτοιμη την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, η οποία διαφημίστηκε ως "η δόξα του αλβανικού έπους". Μόνο που μπροστά από την κάμερα του Κανελλόπουλου δεν εμφανίστηκε κανένα έπος και δεν παρέλασε τίποτα το δοξαστικό. Ο "Ουρανός" του, ο οποίος πήρε ιδέες από το μυθιστόρημα του Γιάννη Μπεράτη "Το πλατύ ποτάμι", είναι μια αφοπλιστικά τολμηρή και πλήρως αντιηρωική προσέγγιση στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, η οποία μας συστήνει την ειδυλλιακή καθημερινότητα ενός χωριού στην αλβανική μεθόριο, όπου υπάρχει και ένα στρατιωτικό φυλάκιο. Χωρικοί και στρατιώτες δουλεύουν και φυλούν σκοπιά, διασκεδάζουν, ερωτεύονται, περιμένουν να απολυθούν. Πρόκειται όμως για το τελευταίο ειρηνικό φθινόπωρό τους, μιας και λίγες ημέρες μετά το έκτακτο ανακοινωθέν του Γενικού Επιτελείου Στρατού θα γνωστοποιήσει πως "αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους". Πέντε άντρες θα βρεθούν στην πρώτη γραμμή, απωθώντας τους Ιταλούς ως τη Χειμάρρα, αλλά η τύχη του καθενός θα είναι διαφορετική. Έξι μήνες αργότερα και μετά την προέλαση των γερμανικών δυνάμεων, όσοι απ’ αυτούς έχουν απομείνει θα ξεκινήσουν τη μακρά επιστροφή τους στην πατρίδα με τα πόδια.
Σοκάροντας όχι μόνο την ελληνική κινηματογραφία, αλλά και την ελληνική κοινωνική πραγματικότητα των αρχών του ’60, ο "Ουρανός" αφηγείται έναν πόλεμο χωρίς νικητή. Χωρίς μάχες, χωρίς καν γεγονότα. Η πολεμική αρετή των Ελλήνων φιλτράρεται εδώ μέσα από τα ανθρώπινα βλέμματα, τα οποία κοιτάζουν σταθερά προς την αποπνικτικά μολυβένια πλευρά της Ιστορίας. Προοικονομώντας όλα όσα θα ακολουθήσουν τις επόμενες δεκαετίες, η ταινία του Κανελλόπουλου περιγράφει μια συλλογική ήττα μεταμφιεσμένη σε περιφανή νίκη και σκηνοθετεί τον πόλεμο όχι σαν πεδίον δόξης λαμπρόν, μα σαν το τέλος μιας εποχής αθωότητας γεμάτης γέλια, φλερτ, τραγούδια και κλεμμένα φιλιά. Με έναν ποιητικό λυρισμό που έρχεται από τα πλάνα του Μιχαήλ Καλατόζοφ ("Όταν Περνούν οι Γερανοί") και μια μοιρολατρική μελαγχολία η οποία ξεπηδά από το βορειοελλαδίτικο τοπίο (φωτογραφία Τζοβάνι Βαριάνο και Γρηγόρης Δανάλης) ανασκευάζει θαρραλέα τις προκαταλήψεις ενός ολόκληρου έθνους για τον εαυτό του και ανοίγει διάπλατα το δρόμο προς ένα μοντέρνο –αγγελοπουλικό και όχι μόνο– κινηματογραφικό μέλλον.
Η ταινία προβάλλεται στην πετσοκομμένη, "τηλεοπτική" βερσιόν των 73 λεπτών (υπάρχει και αυτή των 88΄), απ’ όπου λείπει το σπαρακτικό "καημένη πατρίδα!", μαζί με τα ντοκιμαντέρ "Μακεδονικός Γάμος" και "Θάσος".
Α/Μ. Ελλάδα. 1962. Διάρκεια: 73΄. Διανομή: NEW STAR
Περισσότερες πληροφορίες
Ουρανός
Η ειδυλλιακή καθημερινότητα ενός χωριού των ελληνοαλβανικών συνόρων διαταράσσεται με την ιταλική εισβολή της 28ης Οκτωβρίου. Έξι μήνες μετά, οι στρατιώτες επιστρέφουν από τα μέτωπα του πολέμου στα σπίτια τους με τα πόδια.
