Η Ήπειρος είναι όχι μόνο μία από τις φτωχότερες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μέχρι πριν από δύο δεκαετίες σαφώς η φτωχότερη από τις συνολικά 211), αλλά κι ένας αποκλεισμένος τόπος, συνδεδεμένος με το αφιλόξενο ορεινό τοπίο, τη σκληρή επιβίωση και τη μετανάστευση. Εξίσου δύσκολη, για γεωγραφικούς λόγους, και η επανασύνδεση αυτών που έφευγαν και εκείνων που έμεναν πίσω, συνήθως γέροι, γυναίκες και παιδιά, προσπαθώντας να κρατήσουν ζωντανές τις αναμνήσεις. Τα τραγούδια ήταν ο εκφραστικότερος τρόπος τους, με τις μνήμες και τις μελωδίες να συναντούν τον κόσμο της αρχαίας μυθολογίας, των παραμυθιών, της βυζαντινής ποίησης και της δημοτικής παράδοσης. Τα συγκινητικότερα εξ αυτών, τα μοιρολόγια, επαναφέρουν διαρκώς τα μοτίβα του (άδοξου) έρωτα, της ξενιτιάς και του θανάτου, ενταγμένα συχνά σε τελετουργίες που προσπαθούν να ενδυναμώσουν την έννοια της κοινότητας, θυμίζοντάς της ένα κοινό παρελθόν το οποίο ζητά να αγκαλιάσει το παρόν. Όπως αυτοί που λείπουν τους παρόντες, όπως οι νεκροί τους ζωντανούς.
Πάσχα στο Γιρομέρι Θεσπρωτίας, ένα ορεινό χωριό λίγο έξω από τους Φιλιάτες. Ξεχασμένα ηπειρώτικα έθιμα αναβιώνουν όταν, την επομένη της Λαμπρής, οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώνονται στο νεκροταφείο της Αγια-Σωτήρας, όπου μια τοπική μπάντα περιφέρεται από τάφο σε τάφο παίζοντας το αγαπημένο τραγούδι κάθε πεθαμένου. Η κάμερα του Νίκου Ζιώγα, ο οποίος υπογράφει και τη διεύθυνση φωτογραφίας, καταγράφει το έθιμο με λιτό, νοσταλγικό και καίριο εθνογραφικό λόγο, ο οποίος αποτυπώνει με ανθρωπιά μια Ελλάδα, αλλά και μια στάση ζωής, που αγωνίζεται να κρατήσει ζωντανή την πολιτιστική της παράδοση. Οι ασπρόμαυρες εικόνες συλλαμβάνουν την ψυχή του σκυθρωπού ηπειρώτικου τοπίου και οι Γιρομερίτες φιλοσοφούν αφοπλιστικά για τη ζωή και το θάνατο, ενώ οι φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα και τα έγχρωμα αποσπάσματα από ένα ντοκιμαντέρ του 1975, σε σκηνοθεσία Μενέλαου Μελετζή, αντιπαραθέτουν και παραλληλίζουν το χθες με το σήμερα, συνοδεία ενός γοερού κλαρίνου και μιας λαϊκής ποίησης γεμάτης συναίσθημα και ήθος.
Α/Μ-Έγχρ. Ελλάδα. 2021. Διάρκεια: 79΄
Περισσότερες πληροφορίες
Ενθύμιον
Πάσχα στο Γιρομέρι Θεσπρωτίας. Ξεχασμένα ηπειρώτικα έθιμα αναβιώνουν όταν, την επομένη της Λαμπρής, οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώνονται στο νεκροταφείο και παίζουν το αγαπημένο τραγούδι κάθε πεθαμένου.
