Ο Άλεξει Γκέρμαν θεωρείται δικαίως ένας από τους σπουδαιότερους Ρώσους σκηνοθέτες, έχοντας στο όνομά του μόλις έξι συνολικά ταινίες, εκ των οποίων όλες σχεδόν αντιμετώπισαν σημαντικά προβλήματα κατά τη δημιουργία τους. Οι γνωστότερές του εξαιρετικές «Είκοσι Μέρες Χωρίς Πόλεμο» (1976) και «Ο Φίλος μου ο Ιβάν Λάψιν» (1984), είχαν πρώτα απαγορευτεί από το σοβιετικό καθεστώς για κάποια χρόνια προτού κυκλοφορήσουν κανονικά, ενώ το εικονοκλαστικό και σπουδαίο κύκνειο άσμα του «Hard to be God» (2013) μετά από επίπονα γυρίσματα μιας δεκαετίας έχασε το σκηνοθέτη του, αφού ο Γκέρμαν πέθανε λίγο πριν την ολοκλήρωση του ριζοσπαστικού sci-fi.
Παρόμοια ήταν η τύχη του ντεμπούτου «Έλεγχος στους Δρόμους», το οποίο παρότι ολοκληρώθηκε το 1971, απαγορεύτηκε και εν τέλει βρέθηκε στις μαρκίζες των σινεμά δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 1986. Ίσως ένας από τους λόγους να ήταν η ηθική αμφισημία που παρουσίαζαν οι πρωταγωνιστές της ταινίας, Ρώσοι αντάρτες κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι οποίοι συλλαμβάνουν ένα συμπατριώτη τους ως συνεργάτη των ναζί, μόνο που εκείνος επιμένει πως πρόκειται περί λάθους. Ο τελευταίος, μόλις πέσει στα χέρια των στρατιωτών, ξεκινά μια μάχη για τη ζωή του αλλά και τη διάσωση του ονόματός του.
Με φόντο το εκτυφλωτικό ολόλευκο χιόνι, ο Γκέρμαν σμιλεύει μια κινηματογραφικά ασυνήθιστη εικόνα των Σοβιετικών στρατιωτών. Πρόκειται αναμφίβολα για θαρραλέους άντρες, ωστόσο, ο σκηνοθέτης τόλμα να εμβαθύνει στους πληγωμένους ψυχισμούς τους. Δεν είναι όλοι γεννημένοι ήρωες έτοιμοι να πεθάνουν, φτιαγμένοι από ατσάλινα νεύρα. Κάποιοι μπορεί να μην παγώνουν από το κρύο, αλλά στέκονται αποσβολωμένοι από τη θέα του εχθρού. Άλλοι έχουν χάσει τη συναισθηματική πυξίδα τους και έχουν γίνει αμοραλιστές, ενώ ορισμένοι αρχίζουν να αμφισβητούν την ίδια την ιδεολογία τους.
Ο Γκέρμαν επενδύει αφηγηματικά σε αυτήν την απογοήτευση των ηρώων, για να τη φέρει σε αντιδιαστολή με εκείνη του πρωταγωνιστή, ο οποίος παρότι στιγματίζεται ως προδότης δεν έχει εγκαταλείψει πλήρως τις πολιτικές θέσεις του. Μεταξύ των δύο μέρων εκτυλίσσεται ένα αγωνιώδες πάρε - δώσε, με τους μεν αντάρτες να διχάζονται για την τύχη του βγάζοντας αποφάσεις κατά το δοκούν σαν ανυπόμονοι δικαστές, με το δε κατηγορούμενο να ρίχνει το σώμα του στη μάχη ολόψυχα για να αποδείξει την αξία του.
Από την παραπάνω αντιδιαστολή αναδεικνύεται η οδυνηρή ματαιότητα ως βιωμένη εμπειρία στο πολεμικό πεδίο, αλλά και το πώς το δίκαιο αλλάζει πλήρως μορφή τη στιγμή που καλείται να εφαρμοστεί αυθαίρετα, στην ερημία, από άντρες αποθαρρυμένους, ξεχασμένους και τσακισμένους. Εύκολες απαντήσεις, φυσικά, δε δίνει ο Γκέρμαν και πράττει καλώς, δίνοντας ένα αγωνιώδες τέμπο στην ταινία που υφαρπάζει από την αρχή ως το τέλος, όπου το φιλμ παίρνει ένα απροσδόκητα προπαγανδιστικό ύφος.
Σκηνοθεσία: Αλεξέι Γκέρμαν. Πρωταγωνιστούν: Ρόλαν Μπάικοφ, Βλάντιμιρ Ζαμάνσκι, Ανατόλι Σολονίτζιν. ΕΣΣΔ. 1986. Α/Μ. Διάρκεια: 96' . Διανομή: NEW STAR.
Περισσότερες πληροφορίες
Έλεγχος στους Δρόμους
Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου μια ομάδα Ρώσων ανταρτών συλλαμβάνει έναν άντρα ως συνεργάτη των ναζί. Εκείνος όμως επιμένει πως έχουν κάνει λάθος, κάτι που θα πρέπει να αποδείξει για να σώσει τη ζωή του.
