«Η φρίκη του κόσμου κρύβεται κάτω από αυτά τα πανέμορφα αντικείμενα», λέει μια στιγμή κάποιος στην πρωταγωνίστρια της ταινίας, αναφερόμενος στα καπέλα Λέιτερ. Είναι τα κομψότερα σε ολόκληρη τη Βουδαπέστη του 1913 και το κατάστημα το οποίο τα κατασκευάζει και τα πουλάει ανήκε κάποτε στην οικογένεια της Ίρις Λέιτερ. Μόνο που όταν εκείνη ήταν 2 χρόνων μια πυρκαγιά την άφησε ορφανή και κατέστρεψε την επιχείρηση, στέλνοντάς τη σε μια ανάδοχη οικογένεια στη Βιένη.
Τώρα η νεαρή Ίρις επιστρέφει στη συμπρωτεύουσα της Αυστροουγγαρίας και προσπαθεί να πιάσει δουλειά στο κατάστημα Λέιτερ, το οποίο έχει πλέον ανακαινιστεί και περιέλθει στην κυριαρχία του επιχειρηματία Όσκαρ Μπριλ, αναζητώντας την αλήθεια για το παρελθόν της. Έτσι θα οδηγηθεί στα ίχνη του αδερφού της (;) Κάλμαν και θα εμπλακεί σε μια σκοτεινή πολιτική συνωμοσία, η οποία αντανακλά το ταραγμένο, αντιφατικό και δυσοίωνο πνεύμα που κυριαρχεί σε ολόκληρη την Κεντρική Ευρώπη, καλυμμένο πίσω από ένα προσωπείο αισιόδοξης ευμάρειας, νέων ιδεών και ανακαλύψεων, επιστημονικής προόδου και άνθησης πλήθους πρωτοποριακών καλλιτεχνικών ρευμάτων.
Ταξιδεύοντας ακόμη μία φορά μέχρι την καρδιά του σκοταδιού, ο Ούγγρος δημιουργός του «Γιου του Σαούλ» εστιάζει και πάλι σε μια κρίσιμη περίοδο της σύγχρονης ευρωπαϊκής Ιστορίας, με οδηγό έναν ήρωα παγιδευμένο στο κέντρο ενός λαβύρινθου. Καθώς αυτός κινείται διαρκώς, στην προηγούμενη ταινία στους διαδρόμους των κρεματορίων του Άουσβιτς και τώρα στους δρόμους της Βουδαπέστης, η κάμερα τον ακολουθεί από κοντά σε μεγάλης διάρκειας τράβελινγκ, γαντζώνεται σχεδόν από το σβέρκο του και θολώνει ό,τι τον περιβάλλει, ενώ επιβάλλει μιαν αίσθηση απειλής, άγχους και αποπροσανατολισμού.
Στον πιο ντοκιμαντερίστικο «…Σαούλ», αυτή κυριαρχούσε εξαρχής, εδώ όμως ο Νέμες τη φέρνει στην επιφάνεια σταδιακά και ύπουλα, καθώς υιοθετεί τη φόρμα ενός δραματικού θρίλερ. Κάθε βήμα της Ίρις προς την αλήθεια αποκαλύπτει κι ένα στοιχείο επίφοβης εγκυρότητας, το οποίο τη βυθίζει σε βαθύτερη αμφιβολία, μαζί της κι έναν ολόκληρο κόσμο που, ανέμελος και κομψός, προχωρά προς ένα διασκεδαστικό αύριο γεμάτο υποσχέσεις. Αυτός ο κόσμος κρύβει κάτω από τα σικ καπέλα του τη φρίκη που έχουν γεννήσει ο αντισημιτισμός, η γυναικεία καταπίεση, οι ταξικές ανισότητες, η πολιτική σύγχυση και ο αυστρο-ουγγρικός ιμπεριαλισμός, η οποία ύστερα από ένα χρόνο θα οδηγήσει στο αιματοκύλισμα του Μεγάλου Πολέμου.
Με σκηνοθετική επιδεξιότητα που συνταιριάζει περίπλοκες ιδέες και αφηγηματικές λεπτομέρειες, ο Νέμες στέκεται στο σημείο όπου η υπαρξιακή αναζήτηση μιας γυναίκας συναντά την τοιχογραφία μιας εποχής και μια ιστορία ενηλικίωσης το συλλογικό παλμό ενός ολόκληρου πολιτισμού. Απευθυνόμενος σε απαιτητικούς θεατές, πειραματίζεται αφηγηματικά, υιοθετεί έναν καίριο πολιτικό λόγο και δοκιμάζει τα όρια της ιστορικής ταινίας, αποσπώντας έτσι το βραβείο κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας.
Ουγγαρία, Γαλλία. 2018. Διάρκεια: 142΄ Διανομή: FILMTRADE.
Περισσότερες πληροφορίες
Δύση Ηλίου
Στις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η νεαρή Ίρις επιστρέφει στη Βουδαπέστη για να εργαστεί στο κατάστημα καπέλων που κάποτε ανήκε στην οικογένειά της και μπλέκει σε μια παράξενη περιπέτεια πολιτικών συνωμοσιών.
