Ο σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί («Ο Κύκλος», «Offside»), σε αυστηρό περιορισμό από τις ιρανικές αρχές, οδηγεί ταξί στους δρόμους της Τεχεράνης, παίρνοντας αγώι ανθρώπους διαφορετικών τάξεων, ηλικιών και αντιλήψεων. Φλερτάροντας με το ντοκιμαντέρ, σκιαγραφεί με απλότητα και ανθρωπιά το ζωντανό, αντιφατικό πορτρέτο μιας δυσπρόσιτης στο δυτικό κόσμο κοινωνικής πραγματικότητας, κερδίζοντας τη Χρυσή Άρκτο στο περσινό φεστιβάλ Βερολίνου.
Μετά τα «This Is not a Film» (που διοχετεύτηκε εκτός συνόρων σε στικάκι μέσα σε… κέικ) και «Closed Curtain», τα οποία γύρισε όντας σε αυστηρό περιορισμό από το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, ο Τζαφάρ Παναχί έκανε άλλη μια περίτεχνη ντρίμπλα στη γρανιτένια άμυνα της ιρανικής λογοκρισίας. Κατόρθωσε να ολοκληρώσει μια ακόμα κινηματογραφική κοινωνική καταγγελία, η οποία –χωρίς κανένα επίσημο credit πλην του τίτλου της– έφτασε ως το περσινό φεστιβάλ Βερολίνου και διά χειρός Ντάρεν Αρονόφσκι («Μαύρος Κύκνος») απέσπασε τη Χρυσή Άρκτο. Αν όμως στην πρώτη από τις απαγορευμένες ταινίες του εξέφραζε τη θλίψη και στη δεύτερη την οργισμένη απόγνωσή του, εδώ υιοθετεί έναν πιο ανάλαφρο, σχεδόν κωμικό τόνο για να μιλήσει για την ίδια καταπιεστική, ανήσυχη και εν συγχύσει πραγματικότητα γύρω του.
Παρών σε κάθε πλάνο του φιλμ, ο Παναχί υποδύεται έναν οδηγό ταξί του οποίου η συναναστροφή με τους επιβάτες συναρμολογεί ένα γλαφυρό πορτρέτο του σύγχρονου Ιρανού. Πάντα χαμογελαστός, ο σκηνοθέτης συνομιλεί με τους εντελώς διαφορετικούς ηλικιακά, ταξικά και πολιτικά πελάτες του, τους αφήνει να εκφραστούν (όσο το δυνατόν) ελεύθερα και συχνά αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα, μπλέκοντας έντεχνα τον ντοκιμαντερίστικο ρεαλισμό με τη σεναριογραφημένη μυθοπλασία. Παρ’ όλα αυτά, είναι σαφές πως η ταινία του παραμένει ένα «κατασκευασμένο» δραματικό ντοκουμέντο, εξ αρχής προσχεδιασμένο ως χαλαρό, χαρωπό στην επιφάνεια μα θλιμμένο στην ψυχή, οδοιπορικό στην πολύβουη ιρανική καθημερινότητα.
Τι καταγράφει λοιπόν περιπλανώμενο μέσα της το κινηματογραφικό ταξίμετρο του Παναχί; Διαφωνίες πάνω στον αυστηρό ισλαμικό νόμο περί θανατικής ποινής (για πλημμέλημα), συζητήσεις για την ελευθερία έκφρασης (με τη μικρή ανιψιά του σκηνοθέτη Χάνα Σαεϊντί) και τα πολιτικά δικαιώματα (με τη γνωστή ακτιβίστρια δικηγόρο Νασρίν Σοτουντέχ), προτάσεις για αγορά πειρατικών DVD (του Γούντι Άλεν, αλλά και του… ίδιου του Παναχί), στιγμές ανθρώπινης πίστης, ξεσπάσματα απόγνωσης και πράξεις βίαιης καταστολής, όλα συνυφασμένα με μια περίπλοκη θρησκευτικο-πολιτικο-κοινωνική κατάσταση η οποία πρωταγωνιστεί σε όλες τις ταινίες του θαρραλέου δημιουργού – από το τρυφερό «Λευκό Μπαλόνι» ως τον αριστουργηματικό «Κύκλο» και το χαριτωμένο «Offside».
Βαθιά ουμανιστής, ο Τζαφάρ Παναχί πετυχαίνει με την ακαταμάχητη λιτότητά του να αναδείξει κομμάτια τόσο της κοινωνικής όσο και της ψυχολογικής, καθαρά ανθρώπινης, πλευράς του σύγχρονου Ιράν, αόρατα από τις διεθνείς τηλεοπτικές και διαδικτυακές ειδήσεις. Με το έξυπνο χιούμορ του προσπερνά το σκόπελο του διδακτισμού και όταν γίνεται συναισθηματικός διατηρεί μια τσαπλινική αγνότητα που δεν του επιτρέπει να ξεπέσει σε μελοδραματικές ευκολίες. Έτσι, εκτός από πολιτικά τολμηρός και ιδεολογικά παθιασμένος, καταφέρνει να γίνει και κινηματογραφικά αποτελεσματικός, δικαιώνοντας το σινεμά ως –διασκεδαστικό– φορέα επίκαιρων ιδεών.
Ιράν. 2015. Διάρκεια: 82΄. Διανομή: FEELGOOD ENT.
Περισσότερες πληροφορίες
Ταξί στην Τεχεράνη
Ο σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί, σε αυστηρό περιορισμό από τις ιρανικές αρχές, οδηγεί ταξί στους δρόμους της Τεχεράνης, παίρνοντας αγώι ανθρώπους διαφορετικών τάξεων, ηλικιών και αντιλήψεων.
