Ο Άλφρεντ Χίτσκοκ επαναπροσδιόρισε τη γλώσσα του σινεμά, μετατρέποντας το σασπένς σε υψηλή τέχνη. Γεννημένος στις 13 Αυγούστου 1899, ο Βρετανός δημιουργός έμαθε στο κοινό να κρατά την ανάσα του, να υποψιάζεται, να κοιτάζει επίμονα την οθόνη και να περιμένει με αγωνία κάθε επόμενο πλάνο. Κατάφερε να ισορροπήσει μοναδικά ανάμεσα στη λαϊκή ψυχαγωγία και τη βαθιά ψυχαναλυτική μελέτη, τη σκηνοθετική αυστηρότητα και τη σεναριακή ελευθερία, το σαρδόνιο χιούμορ και τον απόλυτο τρόμο.
Το σασπένς, όμως, ήταν μόνο η αφορμή. Πίσω από τις ιστορίες εγκλημάτων, τις καταδιώξεις και τα μυστήρια, ο Χίτσκοκ επέστρεφε διαρκώς στις δικές του εμμονές: την ενοχή, την επιθυμία, την ηδονοβλεψία και την εύθραυστη σχέση ανάμεσα στο φαίνεσθαι και την πραγματικότητα.
Με αφορμή τη γενέθλια ημέρα του, συγκεντρώνουμε 10 από τις ταινίες του που αγγίζουν την κινηματογραφική τελειότητα.
1. Ψυχώ (Psycho, 1960)
Η Μάριον Κρέιν κλέβει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό από το αφεντικό της και εγκαταλείπει το Φίνιξ με προορισμό την Καλιφόρνια. Στον δρόμο σταματά σε ένα απομονωμένο μοτέλ, όπου γνωρίζει τον μοναχικό Νόρμαν Μπέιτς και τη μητέρα του. Και κάπου εδώ, καλύτερα να μη γνωρίζετε περισσότερα...
Το "Ψυχώ" είναι πολύ περισσότερα από μια ταινία τρόμου. Είναι ένα βαθιά ψυχαναλυτικό έργο, γεμάτο σκηνοθετικές καινοτομίες, τολμηρές ανατροπές και μια από τις πιο αναγνωρίσιμες μουσικές στην ιστορία του σινεμά. Ο Χίτσκοκ παίζει με τις προσδοκίες του θεατή, μετακινεί διαρκώς το κέντρο της ιστορίας και αποδεικνύει ότι το πραγματικό τέρας μπορεί να κρύβεται πολύ πιο κοντά απ' όσο φανταζόμαστε.
2. Στη Σκιά των Τεσσάρων Γιγάντων (North by Northwest, 1959)
Ένας διαφημιστής βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο μιας υπόθεσης κατασκοπείας, όταν τον περνούν κατά λάθος για έναν άνθρωπο που δεν είναι. Κατηγορείται για τη δολοφονία ενός διπλωμάτη και ξεκινά μια ξέφρενη περιπέτεια για να αποδείξει την αθωότητά του.
Αν υπάρχει μια ταινία που συμπυκνώνει σχεδόν όλα όσα αγαπάμε στον Χίτσκοκ, είναι αυτή. Κατασκοπεία, χιούμορ, έρωτας, καταδίωξη και διαρκές σασπένς συνδυάζονται σε ένα ακαταμάχητα ψυχαγωγικό θρίλερ. Ο σκηνοθέτης δεν φοβάται να γίνει θεαματικός, ούτε να σατιρίσει τους ίδιους τους μηχανισμούς του είδους. Το αποτέλεσμα ; Μία από τις πιο απολαυστικές ταινίες της φιλμογραφίας του.
3. Δεσμώτης του Ιλίγγου (Vertigo, 1958)
Ένας πρώην αστυνομικός που πάσχει από ακροφοβία αναλαμβάνει να παρακολουθήσει τη σύζυγο ενός φίλου του. Η γυναίκα μοιάζει να βρίσκεται παγιδευμένη σε μια παράξενη κατάσταση και να έχει αυτοκαταστροφικές τάσεις. Από εκεί και πέρα, ο Χίτσκοκ βυθίζει τον θεατή σε έναν κόσμο όπου η επιθυμία και η πραγματικότητα αρχίζουν να μπερδεύονται.
Το "Vertigo" είναι ίσως η πιο σύνθετη ταινία του σκηνοθέτη: ένα ψυχολογικό θρίλερ, μια ιστορία εμμονής και έρωτα, αλλά και ένα σχόλιο πάνω στην εικόνα, την ταυτότητα και την ανθρώπινη ανάγκη να ανακατασκευάζουμε αυτό που επιθυμούμε. Δεν είναι τυχαίο ότι συχνά βρίσκεται στις κορυφαίες θέσεις των λιστών με τις σημαντικότερες ταινίες όλων των εποχών.
4. Σιωπηλός Μάρτυς (Rear Window, 1954)
Ένας φωτορεπόρτερ βρίσκεται καθηλωμένος στο διαμέρισμά του με σπασμένο πόδι. Μη έχοντας πολλά να κάνει, αρχίζει να παρακολουθεί τους γείτονές του από το παράθυρο. Μέχρι τη στιγμή που πιστεύει ότι έχει γίνει μάρτυρας ενός φόνου.
Ο Χίτσκοκ μετατρέπει ένα διαμέρισμα και μια σειρά από παράθυρα σε ολόκληρο κινηματογραφικό σύμπαν. Ο θεατής βλέπει μαζί με τον ήρωα, υποψιάζεται μαζί του και, τελικά, αναγκάζεται να αναρωτηθεί αν η ίδια η πράξη της παρακολούθησης δεν είναι μέρος του προβλήματος. Ένα υποδειγματικό θρίλερ σασπένς, με σαρδόνιο χιούμορ και μια από τις πιο ευφυείς εξερευνήσεις της σχέσης ανάμεσα στον θεατή και το θέαμα.
5. Ο Άγνωστος του Εξπρές (Strangers on a Train, 1951)
Ένας διάσημος τενίστας γνωρίζει σε ένα τρένο έναν άγνωστο, ο οποίος του κάνει μια φαινομενικά παράλογη πρόταση: να ανταλλάξουν φόνους, ώστε ο καθένας να σκοτώσει τον άνθρωπο που θέλει να ξεφορτωθεί ο άλλος και να αποκτήσουν έτσι το τέλειο άλλοθι. Ο ήρωας αρνείται. Ο άγνωστος, όμως, δεν αντιμετωπίζει την πρόταση ως αστείο.
Βασισμένος στο μυθιστόρημα της Πατρίσια Χάισμιθ, ο Χίτσκοκ στήνει ένα απολαυστικό παιχνίδι ενοχής και εμμονής. Η ιδέα είναι απλή, σχεδόν παιδική στην αφετηρία της, αλλά στα χέρια του σκηνοθέτη μετατρέπεται σε ένα σκοτεινό και διαρκώς κλιμακούμενο θρίλερ.
6. Notorious (1946)
Η κόρη ενός Γερμανού εγκληματία πολέμου στρατολογείται από τις αμερικανικές αρχές για να διεισδύσει σε μια ομάδα Ναζί που έχει καταφύγει στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Εκεί ερωτεύεται τον πράκτορα που την έχει αναλάβει, όμως για να ολοκληρώσει την αποστολή της πρέπει να κρατήσει τον έρωτά της σε απόσταση.
Στο "Notorious", η κατασκοπική ίντριγκα και η ερωτική ιστορία δεν λειτουργούν ως δύο ξεχωριστές αφηγήσεις. Ο Χίτσκοκ τις μπλέκει με χειρουργική ακρίβεια, δημιουργώντας ένα παιχνίδι εμπιστοσύνης, ζήλιας και προδοσίας. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία, η ατμόσφαιρα και ο έλεγχος του ρυθμού κάνουν την ταινία μία από τις κορυφαίες στιγμές της κλασικής περιόδου του σκηνοθέτη.
7. Τα Πουλιά (The Birds, 1963)
Σε ένα μικρό ψαροχώρι της Καλιφόρνια, ένας δικηγόρος φλερτάρει με μια πλούσια κοσμική γυναίκα. Όλα μοιάζουν σχεδόν ειδυλλιακά μέχρι τη στιγμή που τα πουλιά της περιοχής αρχίζουν, ανεξήγητα, να επιτίθενται στους ανθρώπους.
Χωρίς να δώσει ποτέ μια ξεκάθαρη εξήγηση για το φαινόμενο, ο Χίτσκοκ μετατρέπει την καθημερινότητα σε εφιάλτη. Τα πουλιά, μέχρι τότε ένα απολύτως οικείο κομμάτι του φυσικού κόσμου, γίνονται απρόβλεπτη απειλή. Η ταινία λειτουργεί ταυτόχρονα ως θρίλερ, ταινία καταστροφής και ανοιχτή αλληγορία, αφήνοντας στον θεατή να αποφασίσει τι ακριβώς κρύβεται πίσω από την επίθεση.
8. Rebecca (1940)
Μια νεαρή γκουβερνάντα παντρεύεται έναν Άγγλο αριστοκράτη και μετακομίζει στον επιβλητικό πύργο του. Εκεί, όμως, σύντομα καταλαβαίνει ότι η παρουσία της πρώτης συζύγου του, της Ρεβέκκας, εξακολουθεί να στοιχειώνει το σπίτι. Το παράξενο είναι πως η Ρεβέκκα είναι... νεκρή.
Η πρώτη αμερικανική ταινία του Χίτσκοκ είναι ένα γοτθικό θρίλερ όπου το παρελθόν αποκτά σχεδόν υλική υπόσταση. Η απουσία γίνεται παρουσία και η ηρωίδα βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπη με μια γυναίκα που δεν βλέπει ποτέ. Η ταινία απέσπασε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας και παραμένει ένα εξαιρετικό δείγμα της ικανότητας του Χίτσκοκ να μετατρέπει τον χώρο, τα αντικείμενα και τη σιωπή σε εργαλεία αφήγησης.
9. Η Κυρία Εξαφανίζεται (The Lady Vanishes, 1938)
Μια νεαρή Αγγλίδα ταξιδεύει με τρένο στην Ανατολική Ευρώπη. Ανάμεσα στους συνταξιδιώτες της βρίσκεται μια ηλικιωμένη γκουβερνάντα, με την οποία αναπτύσσει μια φιλική σχέση. Κάποια στιγμή, όμως, η γυναίκα εξαφανίζεται.
Το ακόμη πιο παράξενο είναι πως όλοι οι υπόλοιποι επιβάτες επιμένουν ότι δεν υπήρξε ποτέ. Ο Χίτσκοκ συνδυάζει εδώ την κατασκοπική ίντριγκα με την κωμωδία και δημιουργεί ένα απολαυστικό παιχνίδι γύρω από τη μνήμη, την αντίληψη και τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που συνέβη και σε αυτό που οι άλλοι θέλουν να πιστέψουμε ότι συνέβη. Μαζί με τα "39 Σκαλοπάτια", αποτελεί μία από τις κορυφαίες στιγμές της βρετανικής περιόδου του.
10. Τα 39 Σκαλοπάτια (The 39 Steps, 1935)
Ένας αρχιτέκτονας βρίσκεται κατηγορούμενος για τον φόνο μιας άγνωστης γυναίκας. Για να αποδείξει την αθωότητά του, αναγκάζεται να γίνει φυγάς και σύντομα μπλέκεται σε μια ευρύτερη κατασκοπική συνωμοσία.
Είναι μία από τις ταινίες που έδειξαν τι μπορούσε να κάνει ο Χίτσκοκ με ένα φαινομενικά απλό κινηματογραφικό υλικό. Καταδίωξη, χιούμορ, ρομαντισμός, σεξουαλικές αναφορές και σασπένς συνυπάρχουν με εντυπωσιακή φυσικότητα. Πολύ πριν γίνει ο σκηνοθέτης που θα αναγνώριζε ολόκληρος ο κόσμος, ο Χίτσκοκ είχε ήδη βρει εδώ μεγάλο μέρος της κινηματογραφικής του γλώσσας.
Ο σημερινός θεατής μπορεί να έχει δει χιλιάδες θρίλερ και να αναγνωρίζει εύκολα τα κινηματογραφικά τεχνάσματα που χρησιμοποιούν. Όμως, σχεδόν έναν αιώνα πριν, ο Χίτσκοκ ήταν από τους πρώτους που τα έφεραν στο προσκήνιο και τα έκαναν βασικό κομμάτι του κινηματογραφικού σασπένς. Κι αυτός είναι ένας από τους λόγους που η δουλειά του παραμένει τόσο επιδραστική μέχρι σήμερα.
Αν ψήνεσαι να δεις πού προβάλλονται αυτή τη στιγμή μερικά από τα σπουδαιότερα αριστουργήματά του, τσέκαρε: εδώ.
