Πότε πρωτοήρθατε σε επαφή με το έργο του Μαρσέλ Πανιόλ;
Πήγαινα στο δημοτικό, όπου στη διδακτέα ύλη συμπεριλαμβάνονταν και κείμενά του. Τότε το διάβασμά τους ήταν σαν αγγαρεία και έπρεπε να περάσουν χρόνια και να επανέλθω στα βιβλία του, αλλά φυσικά και στις ταινίες του, για να εκτιμήσω την αξία του τόσο ως λογοτέχνη όσο και ως σκηνοθέτη. Νομίζω πως δεν υπάρχει σπουδαιότερος Γάλλος ηθογράφος στον προηγούμενο αιώνα. Τα "Ζαν ντε Φλορέτ" και "Μανόν των πηγών" είναι αριστουργήματα...
Και πως αποφασίσατε να γυρίσετε μια κινηματογραφική βιογραφία του;
Ξεκίνησε ως ανάθεση ενός ντοκιμαντέρ για τον Πανιόλ, κάτι που με έφερε κοντά τόσο στο πλήρες έργο του όσο και στον εγγονό του Νικολά. Μου έδωσε πρόσβαση στο αρχείο του παππού του και διάβασα τρία βιβλία του για τις εμπειρίες του στο σινεμά και το θέατρο, ανέκδοτα για τη ζωή του, σχόλια για συναντήσεις του με διαφόρους διάσημους… Έγραψα λοιπόν ένα πρώτο σενάριο και μου ζητήθηκε να έχουμε και ένα μικρό μέρος σε animation, το οποίο σιγά σιγά μεγάλωνε, οπότε εγκαταλείψαμε την ιδέα του ντοκιμαντέρ και αφοσιωθήκαμε σε μια ταινία κινουμένων σχεδίων. Έπρεπε να εφεύρω διαλόγους και να φτιάξω μια μυθοπλαστική ροή στην αφήγηση, αλλά είναι δύσκολο να βρεις και να μιμηθείς το ρυθμό, αυτή τη "μουσική" του Πανιόλ.
Πόσο επηρέασε το ύφος και την προσέγγισή σας το γεγονός ότι η ταινία αφορά αληθινά περιστατικά και πρόσωπα;
Το κυρίως πρόβλημα είχε να κάνει περισσότερο με την πλοκή και λιγότερο με τις ρεαλιστικές λεπτομέρειες. Δουλέψαμε βέβαια πολύ σκηνογραφικά και ενδυματολογικά, γιατί η μόδα αλλάζει κάθε πέντε δέκα χρόνια και εμείς καλύπτουμε μια περίοδο από το 1905 έως το 1975. Αυτό, όμως, που σε εμένα φάνηκε δυσκολότερο ήταν το να περάσω από μια βωβή αφήγηση, όπως αυτή του "Τρίο της Μπελβίλ" και του "Θαυματοποιού", σε ένα σενάριο το οποίο οδηγούν η πρόζα και οι διάλογοι. Υπάρχει ένα 70% Πανιόλ στην ταινία, γεγονότα και λόγια που έχουν αναπαραχθεί πιστά, αλλά το υπόλοιπο ποσοστό είναι μυθοπλαστικό και θα έπρεπε να δέσει με τα ντοκιμαντερίστικα ας πούμε στοιχεία.
Ποια πιστεύετε πως είναι η καλλιτεχνική παρακαταθήκη του Πανιόλ;
Εκτός Γαλλίας δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός. Η συμβολή του στο πέρασμα από το βωβό στον ομιλούντα κινηματογράφο παραμένει καθοριστική. Ευρηματικός σε κάθε δραστηριότητά του, θέατρο, λογοτεχνία, σινεμά, και εξαιρετικός έμπορος. Να πούμε επίσης ότι είχε κατοχυρώσει πολλές πατέντες σε σχέση με μηχανές. Ήταν λάτρης της τεχνολογίας.
Εσάς σας έχει επηρεάσει κινηματογραφικά;
Δεν θα το έλεγα. Όπως ανέφερα και πριν, οι δικές μου ταινίες είναι βωβές οι περισσότερες, ενώ εκείνος διακρινόταν για τους κοφτερούς, ιδιοφυείς διαλόγους του. Είχε ένα δικό του, απαράμιλλο στιλ. Το αβίαστα ρεαλιστικό ύφος του επηρέασε τόσο τον ιταλικό νεορεαλισμό όσο και τη νουβέλ βαγκ. Ο τρόπος με τον οποίο έβγαλε την κάμερα στο δρόμο στο "Φανί"… Ακόμα και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ είναι πολύ μεγάλος θαυμαστής του.
Η ταινία είναι ταυτόχρονα κι ένα πορτραίτο της Γαλλίας του προηγούμενου αιώνα…
Είναι το πορτραίτο δύο χωρών: της Γαλλίας και της Μασσαλίας. Γιατί η Μασσαλία είναι ένα άλλο κράτος, μια άλλη πολιτισμική πραγματικότητα από τη γαλλική. Ο Πανιόλ τόλμησε να κρατήσει τη μαρσεγιέζικη προφορά στο "Marius", κάτι πρωτοφανές για το 1931. Μέσα από το έργο του γνώρισε στο γαλλικό κοινό τον νότο της πατρίδας του και ανέδειξε τις ομορφιές του σε όλη την Γαλλία. Προσπαθήσαμε να αποδώσουμε κι εμείς αυτή την ατμόσφαιρα και τη διαφορά της παριζιάνικης πραγματικότητας, η οποία περιγράφεται με πιο πρασινωπές αποχρώσεις, από εκείνη της Προβηγκίας, όπου κυριαρχούν τα ζεστά χρώματα και ιδιαίτερα το πορτοκαλί.
Αισθάνεστε πως η τέχνη, αλλά και η τεχνική του κινηματογραφικού animation έχει αλλάξει δραστικά στο πέρασμα των χρόνων; Έχουν περάσει δυο δεκαετίες από το "Τρίο της Μπελβίλ".
Η ποιότητα των σχεδιαστικών σχολών έχει υποβαθμιστεί. Το νιώθουμε έντονα όσοι ακόμα από εμάς ζωγραφίζουν στο χέρι, αν και τώρα πια εγώ δεν το κάνω στο χαρτί, αλλά σε ψηφιακά ταμπλό. Μου λείπει η μυρωδιά των ξυσμένων μολυβιών και των χρωμάτων, στις ψηφιακές επιφάνειες, όμως, διορθώνεις πολύ πιο εύκολα και γρήγορα. Επίσης, η "επικοινωνία" των σχεδίων, δηλαδή των χαρακτήρων με τα επίπεδα του ντεκόρ, γίνεται γρηγορότερα. Θα ξαναπώ λοιπόν αυτό το κοινότοπο, αλλά απολύτως σωστό: τα τεχνολογικά εργαλεία βοηθούν σημαντικά, αλλά δεν μπορούν να κάνουν την καλλιτεχνική δουλειά.
Πριν το "Ζωή σαν Σινεμά", γυρίσατε το μικρού μήκους animation που βλέπουμε στην αρχή του "Joker: Τρέλα για Δύο" και το οποίο συμπύκνωσε με αριστουργηματικό τρόπο όλες τις ιδέες και την ουσία της ταινίας.
Ακολούθησα πιστά το σενάριο που μου παρέδωσε ο Τοντ (Φίλιπς), με τον οποίο συμφωνήσαμε στο ύφος και τον αφηγηματικό ρυθμό του. Όταν άρχισα να το σχεδιάζω είχα δει μόνο ένα πολύ μικρό κομμάτι της ταινίας, κάποια αποσπάσματα, τα οποία με προϊδέασαν για τη σκοτεινή και μελαγχολική ατμόσφαιρά της. Νομίζω πως είναι μια δουλειά εφάμιλλη της πρώτης ταινίας και είναι κρίμα που δεν είχε την αντίστοιχη υποδοχή από το κοινό και τους κριτικούς.
