Στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 3 Μαρτίου 2026 η συνέντευξη Τύπου της Ένωση Ελληνικού Ντοκιμαντέρ (Hellas Doc), με αφορμή την πρωτοβουλία "Ο Πολιτισμός Απών". Στο επίκεντρο βρέθηκε η δραματική, όπως χαρακτηρίστηκε, συρρίκνωση του ελληνικού ντοκιμαντέρ και του πολιτιστικού περιεχομένου στη Δημόσια Τηλεόραση, μετά τη μετατροπή της ΕΡΤ2 σε κανάλι αποκλειστικά αθλητικού χαρακτήρα.
Στη συνέντευξη μίλησαν η πρόεδρος της Ένωσης Φωτεινή Οικονομοπούλου (παραγωγός ντοκιμαντέρ), η αντιπρόεδρος Μαρίνα Δανέζη (παραγωγός & σκηνοθέτρια ντοκιμαντέρ) και ο γενικός γραμματέας Κυριάκος Αγγελάκος (σκηνοθέτης), παρουσιάζοντας στοιχεία, θέσεις και συγκεκριμένες προτάσεις.
Ένα αίτημα με θεσμικό πρόσημο
Η πρωτοβουλία δεν τοποθετείται "απέναντι" στη Δημόσια Τηλεόραση, αλλά ζητά θεσμικό διάλογο και επαναπροσδιορισμό στρατηγικής. Όπως υπογραμμίστηκε, η ΕΡΤ δεν αποτελεί απλώς έναν τηλεοπτικό οργανισμό, αλλά θεσμό με αποστολή την υπηρεσία του δημόσιου συμφέροντος, την προάσπιση της πολυφωνίας και τη διασφάλιση της συλλογικής μνήμης.
"Το ντοκιμαντέρ δεν είναι μόνο μια μορφή τέχνης, είναι ένας τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία κατανοεί τον εαυτό της", σημείωσε η Φωτεινή Οικονομοπούλου, εξηγώντας πως η Ένωση προχώρησε σε συστηματική καταγραφή του προγράμματος της ΕΡΤ1 και της ΕΡΤ3 για το τρίμηνο Νοέμβριος 2025 – Ιανουάριος 2026.
Τα ευρήματα, σύμφωνα με την Ένωση, καταδεικνύουν περιορισμένη παρουσία ελληνικών σειρών ντοκιμαντέρ, με τις ελληνικές παραγωγές να αντιστοιχούν μόλις στο 1,9% του συνολικού προγράμματος της Δημόσιας Τηλεόρασης, ενώ ο προϋπολογισμός για εγκεκριμένες σειρές ντοκιμαντέρ φέρεται να ανέρχεται στο 3,6%.
"Δεν μιλάμε για εντυπώσεις αλλά για αριθμούς", τόνισε η πρόεδρος της Ένωσης, επισημαίνοντας ότι τα δεδομένα αποτυπώνουν μια σαφή συρρίκνωση της ελληνικής παραγωγής ντοκιμαντέρ στη Δημόσια Τηλεόραση.
Η ΕΡΤ2 και η απώλεια ενός πολιτιστικού πυλώνα
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη μετατροπή της ΕΡΤ2 σε αθλητικό κανάλι. Για δεκαετίες, η συχνότητα αυτή αποτέλεσε βασικό χώρο προβολής πολιτιστικών εκπομπών και σειρών τεκμηρίωσης, διαμορφώνοντας μια παράδοση που, σύμφωνα με τους ομιλητές, σήμερα διακόπτεται.
Ο Κυριάκος Αγγελάκος αναφέρθηκε σε εμβληματικές σειρές που σημάδεψαν τη φυσιογνωμία της Δημόσιας Τηλεόρασης, όπως το "Παρασκήνιο", το "Μονόγραμμα", οι "Εποχές και Συγγραφείς" και το "Πανόραμα του Αιώνα", θέτοντας το ερώτημα: "Πώς θα ήταν η Δημόσια Τηλεόραση χωρίς πολιτισμό;".
Το πρόσφατο τηλεοπτικό αφιέρωμα για τα 60 χρόνια λειτουργίας της ΕΡΤ, όπως επισημάνθηκε, βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε αρχειακό υλικό πολιτιστικών εκπομπών και ντοκιμαντέρ, αναδεικνύοντας τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της δημόσιας μνήμης.
Το οπτικοακουστικό αρχείο και το "ιστορικό κενό"
Η Μαρίνα Δανέζη στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του οπτικοακουστικού αρχείου. Η μη παραγωγή πρωτότυπου περιεχομένου σήμερα, υπογράμμισε, δεν δημιουργεί μόνο τηλεοπτικό κενό αλλά ιστορικό.
"Αν η πραγματικότητα δεν καταγράφεται σήμερα, δημιουργείται ένα κενό που δεν μπορεί να αναπληρωθεί αύριο", σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η αυξημένη μίσθωση ξένου προγράμματος δεν ενισχύει το εθνικό οπτικοακουστικό κεφάλαιο, ούτε αποτυπώνει τη σύγχρονη ελληνική εμπειρία.
Η πρωτοβουλία επικαλείται και τη ρήση του Χιλιανού δημιουργού Patricio Guzmán: "Μια χώρα χωρίς ντοκιμαντέρ είναι σαν μια οικογένεια χωρίς φωτογραφικό άλμπουμ"
Η Μαρίνα Δανέζη ανέδειξε μια συχνά παραγνωρισμένη διάσταση: τον ρόλο της ΕΡΤ ως εθνικού οπτικοακουστικού αρχείου.
Η ευρωπαϊκή εικόνα
Στην παρουσίαση έγινε αναφορά στη θέση του ντοκιμαντέρ στις ευρωπαϊκές δημόσιες τηλεοράσεις. Το ARTE, για παράδειγμα, διαθέτει περίπου 40% του προγράμματός του σε ντοκιμαντέρ, ενώ σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελβετία το τεκμηριωτικό περιεχόμενο αποτελεί σταθερό πυλώνα στρατηγικής, με οργανωμένες ζώνες και επενδύσεις σε συμπαραγωγές.
Το ερώτημα που τέθηκε είναι αν η ελληνική Δημόσια Τηλεόραση θα ακολουθήσει αντίστοιχη ευρωπαϊκή κατεύθυνση ή αν ο πολιτισμός θα παραμείνει στο περιθώριο.
Τα αιτήματα της Πρωτοβουλίας
Η "Πρωτοβουλία Ο Πολιτισμός Απών" διεκδικεί:
- Παραγωγή ελληνικών σειρών δημιουργικού ντοκιμαντέρ και πολιτιστικών εκπομπών
- Δημιουργία σταθερών ζωνών ντοκιμαντέρ σε όλα τα κανάλια της ΕΡΤ
- Παραγωγή εξειδικευμένων ντοκιμαντέρ για ιστορία, επιστήμη, τέχνες και φυσική ιστορία
- Πρωτότυπο πολιτιστικό περιεχόμενο για την πλατφόρμα ERTFLIX
- Δημιουργία προγράμματος MicroDoc (αντίστοιχου με το Μicrofilm) για την ενίσχυση νέων δημιουργών
- Ενεργοποίηση και ενίσχυση του Τμήματος Συμπαραγωγών
- Μετατροπή της ΕΡΤ2 από αθλητικό κανάλι σε κανάλι πολιτισμού (ERT2 Culture)
- Στήριξη από τον χώρο του πολιτισμού
Η πρωτοβουλία έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 2.000 υπογραφές ανθρώπων της τέχνης και των γραμμάτων. Μεταξύ όσων εξέφρασαν δημόσια τη στήριξή τους είναι η συγγραφέας Λένα Διβάνη, ο ηθοποιός Χρήστος Στέργιογλου, ο μουσικός Φοίβος Δεληβοριάς και ο ηθοποιός Γιάννης Τσορτέκης.
Στήριξη έχουν επίσης εκφράσει φορείς του οπτικοακουστικού χώρου, όπως η ΕΣΠΕΚ και το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου, μεταξύ άλλων.
"Ο πολιτισμός δεν μετριέται σε νούμερα"
Κοινός τόπος των παρεμβάσεων ήταν ότι ο πολιτισμός δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με όρους τηλεθέασης. Όπως τόνισε ο Κυριάκος Αγγελάκος, η παραγωγή και προβολή πολιτιστικού περιεχομένου αποτελεί θεσμική υποχρέωση της Δημόσιας Τηλεόρασης.
Η πρωτοβουλία δηλώνει ανοιχτή σε διάλογο, ζητώντας τεκμηριωμένες απαντήσεις και στρατηγικό σχεδιασμό για το μέλλον.
Το διακύβευμα, όπως διατυπώθηκε, δεν αφορά μόνο έναν επαγγελματικό κλάδο αλλά το ίδιο το αποτύπωμα της σύγχρονης Ελλάδας στο οπτικοακουστικό της αρχείο.
"Ο Πολιτισμός είναι απών — οι δημιουργοί είναι παρόντες", ήταν η φράση που συμπύκνωσε το κλίμα της συνέντευξης.
