Ο σπουδαίος ντοκιμαντερίστας, Φρέντερικ Γουάιζμαν, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών στις 16 Φεβρουαρίου, μετά από μια καριέρα που διήρκησε έξι δεκαετίες. Ήταν από αυτές τις σπάνιες περιπτώσεις δημιουργών που δεν σταμάτησαν ποτέ να γυρίζουν ταινίες (η τελευταία του ταινία βγήκε το 2023) και που, παρά τον όγκο δουλειάς και τη συχνότητα, η ποιότητα του αποτελέσματος ήταν πάντοτε υψηλού επιπέδου. Αξίζει να θυμηθούμε τις σημαντικότερες στιγμές της καριέρας του...
Το πρώτο του ντοκιμαντέρ
Το 1963 ο Γουάιζμαν γίνεται παραγωγός της ταινίας "The Cool World" της Σίρλεϊ Κλαρκ και, αυτή του η επαφή με τον κινηματογράφο, του γέννησε την επιθυμία να ασχοληθεί και ο ίδιος με τη σκηνοθεσία. Ως φοιτητής νομικής, είχε βρεθεί στο Νοσοκομείο Bridgewater, το οποίο φιλοξενούσε εγκληματίες με ψυχολογικές διαταραχές, και θέλησε να κάνει μια ταινία για αυτό. Μετά από 29 μέρες γύρισμα κι έναν χρόνο μοντάζ, το ντοκιμαντέρ ολοκληρώθηκε το 1967 με τον τίτλο "Titicut Follies". Υιοθετώντας τεχνικές του direct cinema, το ντοκιμαντέρ αυτό αποκάλυψε τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης ενώ θεωρείται μέχρι σήμερα το πιο γνωστό του έργο. Μάλιστα, ήταν τόσο σκληρό που απαγορεύτηκε η προβολή του από το Ανώτατο Δικαστήριο της Μασαχουσέτης για πάνω από δύο δεκαετίες. Στη συνέχεια της καριέρας του ασχολήθηκε με πολλά ακόμη αμερικανικά ιδρύματα, από το "Law and Order” του 1969 για το αστυνομικό τμήμα του Κάνσας έως το " Ex Libris: The New York Public Library" του 2017 για τη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης.
Ο Γουάιζμαν και το direct cinema
Παρόλο που από την αρχή της καριέρας του, τον κατέταξαν στο είδος των ντοκιμαντέρ που άνθισε στα 60s, το λεγόμενο "direct cinema" (παρόμοιο του οποίου είναι το γαλλικό "cinéma vérité”), λόγω του τρόπου που κινηματογραφούσε -χωρίς συνεντεύξεις, χωρίς να κάνει αισθητή την παρουσία του, χωρίς χρήση μουσικής, παρά μόνο ακολουθώντας την αλήθεια της στιγμής- αλλά ο ίδιος ποτέ δεν ασπάστηκε αυτόν τον χαρακτηρισμό. "Δεν είμαι μια μύγα στον τοίχο" έλεγε χαρακτηριστικά πηγαίνοντας κόντρα στην άποψη ότι κάνει σινεμά παρατήρησης. Και σίγουρα με τα ντοκιμαντέρ του κατάφερε πολύ περισσότερα από το να παρατηρεί απλώς τους ανθρώπους. "Αυτό που με ενδιαφέρει γενικώς είναι να εξερευνήσω όσες περισσότερες πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς μπορέσω μέσα σε διαφορετικά πλαίσια" έχει δηλώσει.
Το τιμητικό Όσκαρ
Μάλλον λόγω της αντισυμβατικής και ριζοσπαστικής του προσέγγισης, τα ντοκιμαντέρ του συχνά δεν έφταναν στο ευρύ κοινό και συνεπώς ούτε μέχρι τα Όσκαρ, παρόλο που είχαν παρουσία στα μεγαλύτερα φεστιβάλ και λάμβαναν εξαιρετικές κριτικές και βραβεία σε άλλους σημαντικούς θεσμούς. Με μηδενικές υποψηφιότητες σε όλη την καριέρα του, τελικά η Ακαδημία σταμάτησε να κάνει τα στραβά μάτια σε έναν από τους σημαντικότερους ντοκιμαντερίστες και του απένημε τιμητικό Όσκαρ για το σύνολο της καριέρας του το 2016. (Το 2014, είχει ήδη λάβει το ίδιο τιμητικό βραβείο -Χρυσό Λιοντάρι- στο Φεστιβάλ Βενετίας).
Το "In Jackson Heights"
Στη δεκαετία του 2010, ο Γουάιζμαν είδε μια ανάκαμψη στην καριέρα του με συμμετοχές σε μεγάλα φεστιβάλ όπως των Καννών και του Τορόντο. Το 2015 γυρίζει το "In Jackson Heights", ένα ντοκιμαντέρ για τη γειτονιά Jackson Heights στο βορειοδυτικό τμήμα της περιοχής Κουίνς στη Νέα Υόρκη. Μέχρι σήμερα θεωρείται ένα από τα καλύτερα έργα του σκηνοθέτη, ενώ το 2017 μπήκε στην 13η θέση της λίστας των The New York Times με τις "Καλύτερες Ταινίες του 21ου Αιώνα Μέχρι Σήμερα".
Οι δύο ταινίες μυθοπλασίας της καριέρας του
Στην μακροχρόνια καριέρα του, γύρισε πάνω από 40 ντοκιμαντέρ αλλά μόνο δύο ταινίες μυθοπλασίας. Η πρώτη ήταν το "La Dernière Lettre" το 2002 βασισμένη σε κείμενο του Βασίλι Γκρόσμαν και ήταν ένας κινηματογραφημένος θεατρικός μονόλογος. Η δεύτερη ήρθε 20 χρόνια μετά, το 2022, με τίτλο "A Couple", όταν ήταν 92 ετών! Είναι βασισμένη στα γράμματα της Σοφίας Τολστόι και είναι ουσιαστικά η πρώτη του ταινία γυρισμένη σε φυσικό χώρο, χωρίς καθαρό θεατρικό πλαίσιο.
Θέατρο & υποκριτική
Πέρα από το ντοκιμαντέρ, ο Γουάιζμαν ασχολήθηκε και με το θέατρο στη Γαλλία και τις ΗΠΑ, κυρίως στη δεκαετία του 1980 όπου σκηνοθέτησε διάφορα θεατρικά έργα όπως το "Απόψε Αυτοσχεδιάζουμε" (του Λουίτζι Πιραντέλλο) το 1986-87 ή το "Μίσος" το 1991. Μέσα στα 2020s ασχολήθηκε και με την υποκριτική, αναλαμβάνοντας μικρούς ρόλους στις ταινίες "Other People's Children" και "A Private Life" της Ρεμπέκα Ζλοτόφσκι αλλά και τον ρόλο ενός γνωστού ποιητή στην ταινία "Η Τζέιν Όστεν με Κατέστρεψε" της Λορά Πιανί.
"Menus-Plaisirs – Les Troisgros": Η τελευταία του ταινία
Η τελευταία ταινία της καριέρας του είναι το ντοκιμαντέρ "Menus-Plaisirs – Les Troisgros" του 2023. Κινηματογραφεί την καθημερινότητα του γαλλικού εστιατορίου "Le Bois sans feuilles" με τρία αστέρια Michelin. Με διάρκεια 4 ωρών, το ντοκιμαντέρ έχει τα συνήθη χαρακτηριστικά των έργων του: απουσία συνεντεύξεων, μουσικής ή voice-over. H κάμερα βρίσκεται παρούσα και παρατηρεί όσα συμβαίνουν. Έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βενετίας και θεωρείται ένα από τα καλύτερα έργα της καριέρας του. Το 2025, ο Φρέντερικ Γουάιζμαν δήλωσε ότι αποσύρεται από τη δημιουργία λόγω έλλειψης ενέργειας.
Διαβάστε Επίσης
