Πόσο δύσκολο ήταν να πείσετε έναν τόσο σημαντικό θρησκευτικό ηγέτη να στηθεί μπροστά στην κάμερα;
Τον Δαλάι Λάμα τον είχα συναντήσει πολλές φορές, γιατί από μικρή η μητέρα μου με έπαιρνε μαζί της σε διάφορες εκδηλώσεις στις οποίες εκείνος ήταν ομιλητής. Πιστεύω πως είναι μια χαρισματική προσωπικότητα και ένας φωτισμένος άνθρωπος, οπότε με ενδιέφερε ιδιαίτερα να τον κινηματογραφήσω καθώς εκφράζει τις απόψεις του. Όταν ήρθαμε σε επαφή μαζί του και συμφώνησε, ξεκαθαρίσαμε από την αρχή πως θα μιλούσε απευθείας στην κάμερα και θα επικεντρωνόταν στα σύγχρονα προβλήματα και τον τρόπο καθημερινής αντιμετώπισής τους. Τόσο σε προσωπικό όσο και συλλογικό επίπεδο. Ο ίδιος δεν ήθελε να κάνει καμιά θρησκευτική αναφορά, αλλά να μείνει σε διακριτικές πρακτικές συμβουλές.
Υπήρχε ένα είδος σεναρίου δηλαδή;
Μια πολύ πρώτη κουβέντα και κατόπιν μια χαλαρή δομή, η οποία αφορούσε ερωτήσεις πάνω σε συγκεκριμένα θέματα. Αυτές βέβαια δεν ακούγονται, γιατί θέλαμε να πετύχουμε ην αίσθηση της εξομολόγησης, του αβίαστου λόγου…
Παράλληλα, μαθαίνουμε και βιογραφικά στοιχεία του ίδιου, συνοδευόμενα από ένα πολύ ενδιαφέρον αρχειακό υλικό.
Δεν θέλαμε να παρουσιάσουμε στο κοινό τον τρόπο με τον οποίο τον βλέπουμε εμείς ή μια εξιδανικευμένη εικόνα του. Από την άλλη, η ζωή του είναι συναρπαστική και περιπετειώδεις, με εξορίες, διώξεις, διαρκή αγώνα υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανεξαρτησίας του Θιβέτ, και κάποιες πληροφορίες βοηθούν τους θεατές να τον καταλάβουν καλύτερα ως άνθρωπο, άρα και να κατανοήσουν ευκολότερα τον τρόπο σκέψης του. Και πράγματι, το αρχειακό υλικό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σ’ αυτό, μεγάλο μέρος του, μάλιστα, έρχεται στο φως για πρώτη φορά. Μπορέσαμε και βρήκαμε φιλμάκια ακόμα και από τη δεκαετία του ’40.
Πως αντιμετωπίσατε την πρόκληση της μετατροπής μιας μεγάλης συνέντευξης σε ταινία; Γιατί, καθώς δεν μιλάμε για τηλεόραση, ένα talking head δύσκολα γίνεται οπτικά ενδιαφέρον.
Η πρώτη ιδέα ήταν να στηθεί ο Δαλάι Λάμα μπροστά στην κάμερα και να μιλάει απευθείας σ’ αυτήν. Όχι απέναντι σε εμένα και να ανοίξουμε διάλογο. Αυτό έχει μια αμεσότητα, η οποία δεν αφήνει το θεατή να αποσπαστεί και να χάσει το ενδιαφέρον του. Ταυτόχρονα, γνωρίζοντας πως απευθύνεται "μετωπικά" στο κοινό, ο ίδιος ήταν διαρκώς σε εγρήγορση. Γεμάτος ενέργεια, δεν χαλάρωνε και είχε κίνητρο να είναι πιο πειστικός. Παράλληλα, τα λόγια του Δαλάι Λάμα ντύνονται με συνοδευτικές εικόνες, μικρά κλιπάκια ή φωτογραφίες, οι οποίες εμπλουτίζουν το νόημα όσων ακούμε. Έχουν γρήγορο αφηγηματικό ρυθμό, θέλαμε να είναι καίριες ως προς το περιεχόμενό τους, αλλά ταυτόχρονα όμορφες, γοητευτικές, και είναι όλες πρωτότυπο υλικό που γυρίστηκε ειδικά για την ταινία.
Η δουλειά στο μοντάζ πρέπει να ήταν εξοντωτική…
Δουλεύουμε πάνω στο συγκεκριμένο σχέδιο εδώ και έξι χρόνια, οπότε συγκεντρώνουμε υλικό, απ’ όλο τον κόσμο μάλιστα, όλον αυτόν τον καιρό. Το μοντάζ ήταν στ’ αλήθεια επίπονο και την άνοιξη είχαμε μια πρώτη βερσιόν της ταινίας, διάρκειας 72 λεπτών, την οποία προβάλαμε στον Ρίτσαρντ Γκιρ. Ενθουσιάστηκε, ανέλαβε ρόλο εκτελεστή παραγωγού και ήταν εκείνος ο οποίος επέμενε να φτάσει η διάρκεια τα 90 λεπτά, δίνοντας ιδέες, ως βαθύς γνώστης του βουδισμού και φίλος του Δαλάι Λάμα, για πράγματα στα οποία έπρεπε να δώσουμε μεγαλύτερη σημασία. Δούλεψε μαζί μας στο μοντάζ σχεδόν τέσσερις μήνες.
Εκτελεστής παραγωγός της ταινίας είναι και ο σκηνοθέτης Όρεν Μόβερμαν ("Στα Όρια").
Ο Όρεν είναι καλός φίλος του Γκιρ και έχουν συνεργαστεί επανειλημμένα. Επιμελήθηκε τη ροή της όλης αφήγησης δουλεύοντας εξαντλητικά στο μοντάζ, γεννώντας διαρκώς ιδέες και βοηθώντας μας να προσδώσουμε δραματικό βάρος σ’ αυτά που ακούμε και βλέπουμε. Φτιάξαμε μια ομάδα η οποία συνεργάστηκε αρμονικά και με μεγάλο πάθος γιατί θεωρούμε πως αυτά που έχει να πει ο Δαλάι Λάμα, ανεξάρτητα από τι και που πιστεύει ο καθένας μας, είναι άκρως επίκαιρα και διαφωτιστικά.
