Στο όπως πάντα πληθωρικό Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου, το οποίο φιλοξενείται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (5-18/12), ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα έχουν οι προβολές, σε ψηφιακά αποκατεστημένες κόπιες, κλασικών και ενίοτε σπάνιων ταινιών.
Φέτος τη σινεφίλ προσοχή κλέβει η παρουσίαση του αριστουργηματικού "Μαύρος Θεός, Λευκός Διάβολος" (1964) του Γκλάουμπερ Ρόχα. Πρόκειται για την απόλυτη ταινία του βραζιλιάνικου ρεύματος cinema novo, το οποίο αναδύθηκε τη δεκαετία του '60 κάτω από συνθήκες ακραίας καταπίεσης. Η Βραζιλία, τότε, τελούσε υπό διαδοχικά δικτατορικά καθεστώτα τα οποία ασκούσαν ασφυκτικό έλεγχο στην κινηματογραφική βιομηχανία. Πιο συγκεκριμένα, υπήρχαν διορισμένες λογοκριτικές επιτροπές με την ισχύ όχι μόνο να απαγορεύουν την κυκλοφορία μιας ταινίας, αλλά ακόμα και να καταστρέφουν ολοσχερώς τις κόπιες της και να συλλαμβάνουν τους συντελεστές.
Παρά το κλίμα τρομοκρατίας, σκηνοθέτες όπως ο Ρόχα έβρισκαν τον τρόπο να ολοκληρώνουν τα φιλμ τους. Ο εν λόγω δημιουργός υπήρξε εκ των βασικών πρωταγωνιστών του cinema novo, δημοσιεύοντας μάλιστα και ένα άτυπο μανιφέστο του ρεύματος με τίτλο "Οι Αισθητικές της Πείνας". Στις παραγράφους του, ο Ρόχα επισημαίνει τρία στοιχεία. Πρώτον, το γεγονός πως η Βραζιλία λειτουργεί ακόμα ως μια αποικιοκρατημένη χώρα που πρέπει να απαγκιστρωθεί από τη λογική πως δεν είναι μια "πολιτισμένη" χώρα. Δεύτερον, ότι για να το πετύχει αυτό ο λαός οφείλει να επιδιώξει μια βίαιη ανατροπή. Λέει χαρακτηριστικά: "Το cinema novo διδάσκει πως οι αισθητικές της βίας είναι επαναστατικές και όχι πρωτόγονες. Η στιγμή της βίας είναι η στιγμή που ο αποικιοκράτης αντιλαμβάνεται την ύπαρξη του αποικισμένου. Όταν δηλαδή έρχεται αντιμέτωπος με βία μπορεί ο αποικιοκράτης να καταλάβει, με τρόμο, την ισχύ όσων εκμεταλλεύεται. Έτσι, εφόσον ο αποικισμένος δεν παίρνει τα όπλα, θα παραμένει σκλάβος". Τρίτον, σκιαγραφεί τις πολιτικές ανάγκες και το κοινωνικό πλαίσιο που διαμορφώνει το ρεύμα: "Το cinema novo κάνει ό,τι μπορεί για την ανεξαρτησία της Νοτίου Αμερικής. Πρόκειται για ένα ηθικό διακύβευμα που διαπραγματεύονται όλες οι ταινίες του. Διότι μιλάμε για φιλμ αλληλένδετα, τα οποία διαμορφώνουν ένα δυναμικό σύμπλεγμα ταινιών που κάνουν το κοινό να αντιληφθεί την ίδια τη μιζέρια του. Γιατί είναι ένα εγχείρημα που έχει γεννηθεί μέσα από τις πολιτικές της πείνας και υποφέρει, ακριβώς για αυτόν το λόγο, από όλες τις συνέπειες της συγκεκριμένης κατάστασης".
Ένα χρόνο νωρίτερα, ο Ρόχα είχε κυριολεκτικά φυγαδεύσει το "Μαύρος Θεός, Λευκός Διάβολος" έξω από τη χώρα, για να κάνει πρεμιέρα στο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ των Καννών. Η ταινία περιλαμβάνει όλους τους λόγους που θα έκαναν το τότε φασιστικό καθεστώς της Βραζιλίας να εξοργιστεί. Ένα πληθωρικό σε δράση και αταξινόμητο υφολογικά έργο, του οποίου η βασική πλοκή αφορά ένα φτωχό άντρα ο οποίος αφού σκοτώσει το αφεντικό που προσπαθεί να του κλέψει το μισθό, περνάει στην παρανομία και αυτοανακηρύσσεται άγιος. Με σειρά μεταφυσικών συμβολισμών και ωμό ύφος, ο Ρόχα επιχειρεί να εμφυσήσει επαναστατικό πνεύμα στους συμπατριώτες του, καθώς αφηγείται την ιστορία μεταστροφής ενός άντρα που δεν έχει τίποτα, αλλά ζει σε έναν κόσμο άτεγκτης εκμετάλλευσης. Για να ανατρέψει τις συνθήκες διαβίωσής του, συντάσσεται με τους "πιστούς του Αγίου Σεμπαστιάν", μια ομάδα με θρησκευτικά αλλά και υπό μία έννοια αντικαθεστωτικά χαρακτηριστικά, που δε διστάζει να χρησιμοποιήσει τη βία για να φτάσει σε μια δική της "Γη της Επαγγελίας". Όλα αυτά συμβαίνουν με φόντο μια επαρχία που λειτουργεί με τους δικούς της νόμους, όπου το επίσημο κράτος απουσιάζει, με την εξαίρεση ενός καθολικού ιερέα που αντιτάσσεται στους "αιρετικούς" και συνεργάζεται με ένα ληστή, εν είδη παρακρατικού, για να επαναφέρει την τάξη. Εδώ να σημειωθεί πως η παρανομία προσεγγίζεται ως πεδίο ελευθεριότητας, όπως συμβαίνει με τον έτερο παράνομο της υπόθεσης. Έναν ήρωα που ανήκει σε άλλη "οργάνωση", αντιμέτωπη επίσης με τον ανήθικο ληστή. Ο εν λόγω χαρακτήρας αυτοαποκαλείται υπερασπιστής των αδυνάτων, κάτι που επιβεβαιώνεται σε μια σκηνή βασανισμού και εν τέλει ευνουχισμού ενός πλουσίου.
Εάν θέλετε, λοιπόν, να παρακολουθήσετε ένα φιλμ αυθεντικά ριζοσπαστικού πολιτικού σινεμά, μη χάσετε το "Μαύρος Θεός, Λευκός Διάβολος" στην Ταινιοθήκη, τη Δευτέρα 9/12 στις 18.30.
Διαβάστε Επίσης
